د روسيې بهرنيو چارو وزارت اعلان وکړ چې د دغه هېواد دفاع وزارت په دوو ځانګړو الوتنو کې د هرات زلزله ځپلو ته څلوېښت ټنه بشري مرستې لېږلې دي. دغه وزارت ویلي چې، روسیه به د افغانستان له خلکو سره لا ډېرو بشري مرستو ته دوام ورکړي.
د تاس خبري آژانس د خبر له مخې، دغه کڅوړه د روسیې حکومت او په مسکو کې د افغانستان د سوداګرۍ د مرکز له خوا کابل ته استول شوې ده.
د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویلي، دغه هېواد په هرات ولایت کې د وروستۍ زلزلې له قربانیانو سره خپلو بشري مرستو ته دوام ورکوي.
په هرات ولایت کې په وروستیو زلزلو کې لږ تر لږه ۲ زره او ۴۰۰ کسان مړه شوي او له ۳۰ زره زیات کورونه ویجاړ شوي دي.
څه موده وړاندې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږي کوونکي ویلي و، چې د هرات په پنځو ولسوالیو کې تر ۱۲ زره ډېر کسان د زلزلې له امله زیانمن شوي او له ناوړه حالت سره لاس او ګریوان دي.
تر دې مخکې د خوړو نړیوال پروګرام ویلي و چې په راتلونکو اوو میاشتو کې د هرات له زلزله ځپلو سره د مرستې له پاره ۲۳ میلیونه ډالرو ته اړتیا لري.
د طالبانو د کډوالو چارو سرپرست وزیر خلیل الرحمن حقاني د هرات ولایت له زلزله ځپلو سره په لېدنه کې هغوی ته د کورونو تر جوړېدو پورې د طالبانو سرپرست حکومت د مرستو پر دوام ټینګار وکړ.
نوموړی چې هرات ولایت ته د وروستیو زلزلو د قربانیانو لېدو ته ورغلی و، وایي چې: «اسلامي امارت به تر هغه وخته له تاسو سره همکاري وکړي چې ستاسې کورونه آباد او ژوند مو عادي حالت ته را وګرځي.»
کابو یوه میاشت کیږي چې د هرات د زلزلې سلګونه قربانیان تر خیمو لاندې ژوند کوي.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر وروستۍ شمېرې ښيي چې، په هرات کې د زلزلې له امله شاوخوا لس زره کورونه په بشپړه توګه ویجاړ شوي او شل زره نور کورونه سخت زیانمن شوي دي.
له دې سره، ملګري ملتونه وايي چې د ژمي په را رسېدو سره په هرات کې ډېری زلزله ځپلي لاهم په خېمو کې سختې شپې او ورځې تیروي او سمې سرپناه، روغتیایي خدمتونو، په کافي اندازه خوړو او پاکو اوبو ته لاسرسی نه لري.
دغه سازمان د شنبې په ورځ (د لړم په ۲۰مه) نیټه پر خپلې اېکس پاڼه ليکلي، چې تر ويجاړوونکو زلزلو يوه مياشت وروسته هم بېړنيو مرستو ته اړتيا ده.
سره له دې چې ددغو زلزلو له لومړیو ورځو څخه تراوسه پورې د بېلابېلو سازمانونو او هیوادونو له خوا په بې سارې توګه د مرستو اعلان وشو، خو د خیمو یو شمېر اوسیدونکي وايي، چې له خپلو کورنیو سره په خیمو کې سړې شپې تېروي او تر اوسه طالبانو او مرستندویه موسسو د دوی له پاره سمې سرپناوې نه دي جوړې کړې.
د دغو خیمو یو شمېر اوسیدونکي ټینګار کوي چې د ژوند وړو اسانتیاوو ته هم لاس رسی نه لري.
له دې سره، په هرات کې سړې هوا او وروستیو توپانونو د خیمو اوسیدونکي په ځانګړې توګه ماشومان له ډېرو سختو ننګونو سره مخ کړي دي.
د دغو بارانونو او توپانونو له پیلیدو سره د خیمو اوسیدونکي چې ډیری یې د هرات ښار څخه دي بیرته خپلو کورونو ته ستانه شول، خو هغو زلزله ځپلو چې خپل کورونه له لاسه ورکړي، اوس هم په هر ډول شرایطو کې تر خیمو لاندې شپې او ورځې تېروي.
دا په داسې حال کې ده چې، تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د یوه راپور په خپرولو سره ویلي و، چې د هرات زلزله ځپلو ته ۹۶.۳ ميليونه ډالرو بودجې ته اړتیا ده.
د یادې ادارې په خبره له دغه شمېر څخه یې یوازې ۲۶ سلنه بودجه ترلاسه کړې ده.
د جرمني فریدریش ایبرټ بنسټ اعلان وکړ چې د دغه سازمان د ۲۰۲۳ کال د بشري حقونو جایزه د افغانستان د بشري حقونو کمیسیون پخوانۍ مشرې شهرزاد اکبر ته ورکړل شوه.
دغه بنسټ وايي، مېرمن اکبر نه یوازې پر طالبانو، بلکې پر افغان حکومت او نړیوالې ټولنې هم د ډیموکراسۍ او بشري حقونو د ملاتړ له امله نیوکې کړې.
د فریدریش ایبرټ بنسټ په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې مېرمن اکبر د ټولو افغانانو د بشري حقونو رښتینې ملاتړې ده.
د دغه سازمان د معلوماتو له مخې، شهرزاد اکبر د افغانستان د پخواني حکومت له نسکورېدو وروسته له خپلې کورنۍ سره په جلاوطنۍ کې ژوند کوي او د بشري حقونو د سازمان "رواداري" د مشرې په توګه يې د افغانستان د حالاتو او مبارزې په اړه د پوهاوي کچې لوړولو په موخه خپلو فعاليتونو ته دوام ورکوي.
د دغه سازمان په اعلاميه کې راغلي چې شهرزاد اکبر ته د فريدريش ايبرټ د بشري حقونو د جايزې ورکول د افغانستان له خلکو سره د دوامداره پيوستون ښودنه کوي چې د ١٤٠٠ د زمري په میاشت کې د طالبانو د واکمنۍ له راتلو وروسته له ناوړه بشري شرايطو سره مخامخ دي.
شهرزاد اکبر له ۲۰۱۹ تر ۲۰۲۱ کال پورې د افغانستان د بشري حقونو د خپلواک کمېسیون مشره وه.
مېرمن اکبر دې جایزې ته په اشارې سره، پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، «په افغانستان کې د ښځو او نجونو له پاره په یوه تر ټولو تیاره دوره کې، د دوی زړورتیا الهام بښونکي ده.»
نوموړې وايي، په افغانستان کې ښځې له ظالمانه جبر سره سره د خپلو حقونو له پاره مبارزه کوي.
ټاکل شوې چې دغه جایزه د روانې نومبر میاشتې په ۲۸مه د یو لړ مراسمو په ترڅ کې شهزاد اکبر ته ډالۍ شي.
په پاکستان کې د بشري حقونو فعالان وايي، په سند ایالت کې پولیسو د شپې له خوا د کډوالو پر کورونو چاپې وهلې او د افغان کورنیو په ځانګړې توګه ماشومان او ښځې یې بندیانې کړې دي. د نومبر له لومړۍ نیټې وروسته تر ۲۵۰ زرو زیات افغان کډوال له پاکستانه اېستل شوي دي.
اېسوشېیټېډ پرېس خبري اژانس د شنبې په ورځ (د لړم ۲۰مه) راپور ورکړ چې د کډوالو شړل به پر افغانانو ډېر اغېز وکړي ځکه چې په پاکستان کې د مېشتو بهرنيانو ډېری برخه جوړوي.
په پاکستان کې د افغان بندیانو مدافع وکیلې منيزې کاکړې ویلي، د سند ایالت پولیس په نیمه شپه کې د خلکو پر کورونو چاپې وهي او د ښځو او ماشومانو په ګډون افغان کورنۍ بنديانوي.
کاکړه وړاندې وايي: «دوی د اکټوبر له ۳۱ نیټې راهیسې هره ورځ په سلګونو افغان اتباع بندیان کړي، او دوی د ماشومانو او ښځو له بندیانولو څخه هیڅ ډډه نه کوي.»
تېر کال په کراچۍ کې د هغو ۱۲۰۰ کسانو په ډله کې افغان ښځې او ماشومان هم شامل وو چې د قانوني اسنادو د نه لرلو په تور زنداني شول.
اغلې کاکړې وویل، آن هغه افغانان چې اسناد لري د نیول کېدو له پرله پسې ګواښ سره مخ دي، او دا کار د دې لامل شوی چې ډیری یې د اېستلو له ویرې ځانونه په خپلو کورونو کې بندیان کړي.
نوموړې زیاته کړه: «زه ځینې کورنۍ پیژنم چې خوراکي توکي نه لري او باید په کور کې پاتې شي ځکه چې پولیس چارواکي د دوی د کډوالۍ وضعیت ته په نه پام کولو سره د دوی بندي کولو ته دوام ورکوي.»
د پاکستان د بشري حقونو کمیسیون مشرې حنا جيلاني هم ويلي، سره له دې چې پاکستان له تېرو څلوېښتو کلونو راهيسې د افغانانو کوربه توب کوي، خو پاکستان د پناه غوښتونکو او د اسناد نه لرونکو کډوالو سره د چلند له پاره يو بشپړ ميکانيزم نه لري.
هغه د پاکستان حکومت پر "له ټولو سره د یو ډول چلند" باندې نیوکه وکړه او زیاته يې کړه چې د يوې ارزونې پر بنسټ دې د ټولو کډوالو، په ځانګړې توګه د هغو کسانو له پاره تکلاره جوړه شي چې په ۲۰۲۱ کې د طالبانو لخوا د افغانستان تر نیولو وروسته له کرښې څخه را اوښتي دي.
همدارنګه جنید اقبال خان، په سند ایالت کې د نیولو او اېستلو مرکزونو مشر، ومنله چې مخکې تېروتنې شوې وې او آن قانوني پناه غوښتونکي او حتا پاکستاني اتباع هم له ډیورنډ کرښې اړول شوي یا بندخونو ته لیږدول شوي وو.
له افغان شخصيتونو سره د طالبانو د اړیکو کميسیون د تېر حکومت يو شمېر پوځي او ملکي چارواکو ته د خوندیتوب کارتونه ورکړي دي چې په خپل هېواد کې «په ډاډه زړه ژوند وکړي.» دغه کمیسیون وايي، شاوخوا هغو زر کسانو ته یې د خوندیتوب کارتونه ورکړي چې افغانستان ته ستانه شوي دي.
د دغه کمیسیون د دارلانشاء مشر مولوی ذاکر وویل چې د دغې ډلې بښنه «تشریفاتي نه ده بلکې په حقیقي ټوګه عملي او څارل کیږی.»
دغه کمیسیون په تېر حکومت کې د کابل د ګارنیزیون له قوماندان جنرال ګل نبي احمدزي سره د مولوي ذاکر د لیدنې خبر ورکړی دی.
د دغه کمېسیون په بیان کې راغلي چې جنرال احمدزي د« تېر حکومت د پوځيانو او چارواکو امنیت ته په اشارې سره» د طالبانو دا نوښت «بې ساری» بللی دی.
طالبان په داسې حال کې د خوندیتوب د کارتونو د وېش او عمومي بښنې خبره کوي، چې د مستندو راپورونو له مخې د ملګرو ملتونو د راپور په ګډون د پخواني حکومت لسګونه امنیتي چارواکي د طالبانو له خوا نیول شوي، ځورول شوي او وژل شوي دي.
په ورته وخت کې له خپلو مخالفانو سره د طالبانو انتقامي چلند د تېر حکومت له امنیتي چارواکو نیولې تر خبریالانو، د بشري حقونو فعالانو او د بهرنیو پوځيانو د همکارانو په ګډون په زرګونو کسان اړ شوي چې له افغانستان ووځي.
پر دې سربیره د طالبانو د ښځو پر وړاندې سیاستونو ډیرې افغان کورنۍ اړ کړې چې ګاونډیو هېوادونو ته کډه شي او یا هم د خپلو ماشومانو د ښې راتلونکې لپاره د اروپا سخته لار خپله کړي.
د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف د ایکو په نوم د اقتصادي همکاریو سازمان غونډو کې د افغانستان پر کارند ګډون ټینګار وکړ. دا غونډه د ازبکستان په تاشکند کې روانه ده، خو تېرو دوو کلونو کې طالبان نه دي ور بلل شوي. د ازبکستان ولسمشر دې ناستې ته په وینا کې د طالب چارواکو ګډون مهم وباله.
د نوموړي په خبره، «د تلپاتې پرمختګ لپاره دا ضروري ده چې موږ د سیمه ییز یوځایتوب یا ادعام بهیر کې افغانستان په کارند ډول فعال کړو.»
هغه داهم وویل چې له پېجلو ننګونو سره د مخامختیا په حالت کې د افغانستان ګڼ توکمه ټولنه یوازې نشي پرېښودلی چې له پېړیو راهیسې ور سره ګاونډ کې ژوند کوي.
نوموړی دا هم وویل چې په افغانستان کې د ټولنیزو او اقتصادي ستونزو د حل لپاره له افغانانو سره دا ټولنه په ګډه خپله بشرپاله مرسته ډېره کړي.
د ازبکستان ولسمشر په داسې مهال د ایکو غونډو کې د طالبانو پر ګډون ټینګار کوي چې تر دې ناستې مخکې د نوموړي د رسنیو دفتر مشر شېرزاد اسدوف وویل، افغانستان د ایکو تړون غړی دی، خو په دغه هېواد کې د سیاسي بدلون له امله د تړون په چارو کې فعالیت نشي کولی.
نوموړي ازبکستان ورځپاڼې ته ویلي، ایکو کې به هغه وخت د طالبانو د ګډون امکان وي چې د دې تړون غړي یوې اجماع ته ورسېږي او لا یې هم نړیواله ټولنه په رسمیت وپېژني.
د ایکو په نوم د اقتصادي همکاریو سیمه ییزه ټولنه کې اذربایجان، افغانستان، ایران، قزاقستاد، قرغزستان، پاکستان، تاجکستان، ترکمنستان او ترکیې هېوادونه غړي دي.
دا ټولنه پر ۱۹۹۴ کال ایران، ترکیې او پاکستان جوړه کړه او مرکزي دفتر یې هم تهران کې دی.
افغانستان او د پخواني شوروي ۷ نور هېوادونه پر ۱۹۹۲ کال ور سره یو ځای شول.