د طالبانو کډوالو چارو وزارت: له ایران او پاکستانه اته زره افغان کډوال هیواد ته راستانه شوي

سره له دې چې هر کال په ټول هېواد کې د ګوزڼ ناروغۍ پر وړاندې د مبارزې په برخه کې کمپاینونه کیږي خو بیا هم یو شمېر کورنۍ د هیواد په لېرې پرتو سیمو کې د خپلو ماشومانو د واکسین کولو مخه نیسي.

پولیو چې د نه درملنې وړ یوه ویروسي ناروغي ده، اوسمهال یې مثبتې پیښې یوازې په افغانستان او پاکستان کې ثبتې شوې دي.

د راپورونو له مخې، سږکال یوازې په ننګرهار ولایت کې د ګوزڼ ناروغۍ پنځه پېښې ثبتې شوې دي او د دې ناروغۍ پر زیاتېدو هم اندېښنې ډیرې دي.

د روغتیا نړیوال سازمان شاوخوا دوه میاشتې وړاندې په افغانستان کې د پولیو د مثبتو پېښو د زیاتوالي په اړه خبرداری ورکړی و.

د روغتيا نړيوال سازمان هر کال د اکټوبر ۲۴مه د پوليو د له منځه وړلو د نړيواله ورځې په توګه نمانځي، چې د پوليو ويروس په اړه د پوهاوي کچه لوړه او د پوليو له ګواښ سره مخ ماشومان وژغوري.

د یادولو ده چې، د لړم میاشتې په لومړۍ نېټه هم د هیواد په څوارلسو ولایتو کې د ماشومانو د ګوزڼ ضد واکسین کمپاین ترسره شو.

د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون ددې مطلب په خپرولو سره زیاته کړې ده چې، د روسیې ملي امنیت شورا مرستیال ویلي، چې په افغانستان کې د نشه یي توکو پر وړاندې د طالبانو حکومت مبارزه د امریکا او د هغوی د ملګرو له ۲۰ کلنې مبارزې څخه اغېزناکه ده.

سره له دې چې په راپور کې نور جزیات نه دي ورکړل شوي چې نوموړي دا خبرې چیرته کړې، خو د ملګرو ملتونو د نشه يي توکو پر وړاندې د مبارزې دفتر تېره اونۍ اعلان وکړ چې، سږ کال په افغانستان کې د کوکنارو په کښت کې ۹۵ سلنه کموالی راغلی دی.

د نشه يي توکو او جرمونو پروړاندې د ملګرو ملتونو د مبارزې دفتر وايي، په ۲۰۲۳ کال کې د تریاکو له خرڅلاو څخه د کروندګرو عاید له ۱۳۶۰ میلیون څخه په ۲۰۲۲ کال کې ۱۱۰ میلیون ډالرو ته راټیټ شوی دی.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ مخکې امریکا شل کاله له ترهګرۍ سره د مبارزې ترڅنګ د نشه یي توکو د له منځه وړلو په برخه کې هم میلیونونه ډالره ولګول خو واک ته د طالبانو رسېدل او تر اوسه هم یو شمېر سیمو کې د کوکنارو کر او پروسس د دې ښکارندویي کوي چې د امریکا دا دواړه هڅې ناکامې وې.

د یادولو ده چې، طالبانو د ملا هېبت‌الله د یوه فرمان پر بنسټ د ۱۴۰۱ هجري لمریز کال د وري په میاشت کې د کوکنارو په کر او خرڅلاو بندیز ولګاوه، خو لا هم د افغانستان په سویل لویدیځو ولایتونو کې د نشه یي توکو د پروسس فابریکې شته او په څرګنده د تریاکو او نورو نشه یی توکو د پیر او پلور مارکیټونه په ازاد ډول فعال دي.

دغه پروګرام په اېکس ټولنیزه پاڼه کې د یوې ویډیو په خپرولو سره چې پکې د واورو د ورښت له امله د لارې بندېدل او د مرستندویه کارکوونکو سخت حالت ښيي ویلي، مخکې له دې چې ځنډ شي، اړمنو کسانو او د لېرې پرتو سیمو اوسېدونکو ته د مرستو د رسولو په موخه ۴۰۰ میلیون ډالرو ته اړتیا لري.

یاد پروګرام اوږدمهاله جګړې، وچکالي او زیانمن اقتصاد، د ښځو او ماشومانو د اغیزمن کیدو لوی لاملونه بولي.

د (ډبلیو ایف پي) ترڅنګ یو شمیر نورو مرستندویه ادارو هم په ځلونو خبرداری ورکړی چې که دوی ته د اړتیا وړ بودجه برابره نه شي نو په افغانستان کې به بشري ناورین رامنځته شي.

دغه خبرداری په داسې مهال ورکول کیږي چې ژمي ته یوازې څو اونۍ پاتې دي او په ځینو سیمو کې آن له اوسه واوره هم وریدلې ده.

د هیواد په شمالي ولایتونو کې هر کال د ډیرې واورې له امله لارې بندیږي او اوسمهال د مرستندویه ادارو یوازینۍ اندېښنه دا ده چې د لارې له بندیدو مخکې باید اړمنو کسانو ته بشري مرستې ورسوي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنیدو وروسته د ښځو په ګډون زرګونه ځوانانو خپلې دندې له لاسه ورکړې او د اوزګارۍ ستر ناورین رامنځته شوی دی.

د خلکو اوزګارتیا او ناوړه اقتصادي وضعیت تر بل هر وخته افغانان سږکال جدي مرستو او لاسنیوي ته اړ کړي دي.

له یوې خوا ژمی، له بلې خوا د هرات د زلزلې له امله د زرګونو کسانو بې کوره کېدل او بیا له پاکستانه په جبري توګه د افغان کډوالو اېستل هغه څه دي چې د مرستندویه ادارو کارونه یې څو برابره زیات کړي دي.

پرلت وهونکي وايي، د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه په پاسپورټ او ویزه تګ راتګ نه مني، خو د پاکستان حکومت بیا پر خپله پرېکړه کلک ولاړ دی او وايي، چې نور به د افغانستان او پاکستان تر منځ تګ راتګ په پاسپورټ او ویزه کیږي.

په دغه پرلت کې زرګونه ځایي اوسېدونکو، سوداګر او د بلوچستان ایالت سیاسي ګوندونو ګډون لري.

د یاد پرلت له پاره لسګونه سیاسي ګوندونه په یوه خوله شوي او وايي نور د پاکستان دا ډول «خپل سرو پرېکړو» ته نه تسلیمیږي.

د چمن د لغړي اتحاد مشر غوث الله وايي:«نور دې پاکستان د پښتنو له ګریوانه لاس وباسي، د پښتنو د زهیرولو څخه دې لاس واخلي، کنه بیا به همداسې عمل در سره وکړو. که زموږ غوښتنې و نه منل شي موږ مجبوره کیږو چې د دې سوله ییز اعتراض څخه لاس واخلو او بیا به سړکونه او لویې لارې بندې کړو.»

همدارنګه د دغه پرلت پرمهال د پاکستان له لوري د افغان کډوالو سره د زور زیاتي او په زور له دغه هیواد څخه د وتلو په اړه هم د پاکستان پر حکومت کلکې نیوکې کیږي.

د پښتونخوا ملي عموامي ګوند مشر خوشحال خان کاکړ وايي، د افغانستان او پاکستان په نوم چې کومې معاهدې لاسلیک شوې دي، هغه که د ګندومک، ډیورنډ او یا هم د راولپېنډۍ معاهدې دي په هیڅ یوه کې یې دا نه دې ذکر شوي چې د ډیورنډ دواړه غاړو ته مېشت پښتانه دې په پاسپورټ او ویزه تګ راتګ وکړي.

نوموړی وايي: «کوم ظلم او زیاتی چې د افغان کډوالو سره د پاکستان له لوري روان دی اول به موږ دا حساب د پاکستان له حکومت او پاکستاني جنرالانو سره کوو، دوی هیڅ د بښلو نه دي. نړۍ او هیڅ افغان د ډیورنډ کرښه نه پيژني، نو بیا موږ پاسپورټ او ویزه هم پر دغه لار د تګ راتګ له پاره نه منو.د پنجاب واکداره ته دا جرئت څنګه لرې چې ته دې پښتانه بیل کړې؟ موږ هیڅکله تا ستا دغه ارمان پوره کولو ته نه پریږدو.»

همدارنګه په دغه پرلت کې چې له تېرو درې اونیو راهیسې روان دی د پښتونخوا ګڼو دیني عالمانو هم ګډون کړی دی.

مولانا عبدالقادر لوڼي پرلت ته په خپل وینا کې وویل: «دا د پښتانه وطن دی او دلته به د پښتانه پرېکړه منل کیږي نه د پنجاب. که مو غوښتنه و نه منل شوه ټولې لویې لارې به موږ بندې کړو دا د پښتون قوم مسله ده او دا حق د پښتنو دی چې د خپلې سوکالۍ له پاره په خپله پرېکړه وکړي.»

د دریو اونیو په تېرېدو بیا هم پاکستاني حکومت د پرلت وهونکو غوښتنه نه ده منلې او وايي د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه به تګ راتګ په پاسپورټ او ویزه تر سره کیږي.

آزاد خبریال لال وزیر وايي تر اوسه پورې دغو افغان کډوالو ته پاکستاني امنیتي عسکر دا نه روښانوي چې ولې يې دوی راګرځولي خو یوازې دا ورته وايي چې «له اسلام اباده اجازه نه شته.»

د دغو کډوالو د کورنیو غړي وايي چې، سړې هوا يې ماشومان ناروغه کړي دي. او دا مهال د خوراکي توکو له کمښت سره هم مخ شوي.

۶۶ کلن عطا محمد چې د افغانستان د بلخ ولایت اوسیدونکی دی افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وويل چې له تېرو پنځو ورځو راهیسې پاکستاني امنیتي عسکرو درولي او افغانستان د تګ اجازه نه ورکوي. هغه وايي: «نن پنځمه ورځ ده چې د پنجاب له چکواله راکډه شوي یو او اوس پاکستاني عسکر په انګور اډه د اوښتو اجازه نه را کوي، یو وار یې اعلان وکړ چې له پاکستانه ووخئ اوس دادی بار کډې ولاړ یو خو اجازه نه راکوي حیران ولاړ یو څه وکړو.»

څه باندې یوه میاشت وړاندې د پاکستان حکومت هغو بهرنیو کډوالو ته د یوې میاشتې وخت په ورکولو سره اعلان وکړ چې له پاستانه دې ووځي که نه له ټاکلې مودې (اکټوبر ۳۱مه) وروسته به یې له دغه هیواده په زور وباسي.

له دغه اعلان اعلان وروسته ډیری هغه افغان کډوال چې د اوسېدو قانوني اسناد یې نه لرل د پاکستاني امنیتي ادارو له لوري په زور له ډیورنډ کرښې واړول شول او دا لړۍ لا روانه ده.

ډیورنډ کرښې ته څېرمه په انګور اډه کې د اېسارو شويو افغان کډوالو له ډلې يو بل تن عبدالروف چې ۳۸ کلن دی وايي چې تر شنه اسمان لاندې سړې هوا يې ماشومان او ښځې ناروغان کړي او له ګڼو نورو ستونزو سره مخ دي.

هغه وړاندې وايي: «یو وار يې راکډه کړو اوس یې دلته را اېسار کړي یو، ښځې او ماشومان له یخه ناجوړه دي نه ډاکتر شته او نه اجازه راکوي چې یوې خواته ولاړ شو، نه خبره اوري او نه بل څوک شته چې زموږ غږ واوري آخر چاته ورشو؟»

په پاکستان کې د بشر حقونو فعالان وايي هغه افغانان چې د اوسېدو قانوني اسناد هم لري د نیول کېدو له پرله پسې ګواښ سره مخ دي، او دا کار د دې لامل شوی چې ډیری یې د اېستلو له ویرې ځانونه په خپلو کورونو کې بندیان کړي او دا مهال د خوراکي او نورو اړینو توکو له نشت سره مخ دي.

د شمېرو له مخې د نومبر له لومړۍ نېټې وروسته تر دوه نیم لکه زیات افغان کډوال له پاکستانه اېستل شوي دي.