راپورونه وايي، چې څو شېبې وړاندې د بدخشان ولایت ځینې سیمې یوې زورورې زلزلې لړزولي دي. د سیمې یو شمېر اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې لومړی د زلزلې یو ضعیف ټکان حس شو او ورپسې لړزې زورورې شوې.
د زلزلې د ارزونې یوې ادارې ويلي، چې یاده زلزله د ریختر په کچه ۵،۳ درجې وه، چې د تاجکستان یو شمېر سیمې یې هم لړزولې دي.
یو شمېر سرچینو د دغې زلزلې مرکز د تاجکستان ورزاب ښودلی دی.
تر اوسه پورې د دغې زلزلې د مالي او ځاني زیانونو په اړه څه نه دي ویلي شوي.
د پاکستان حکومت غواړي له افغانستان سره پر ډیورنډ کرښه درې نورې لارې پرانیزي، چې له دغه هېواده د افغان کډوالو د اېستلو بهیر چټک کړي. د پاکستان ډان ورځپاڼې د دوشنبې په ورځ د (لړم په ۲۲مه) خبر ورکړى، چې نوې لارې به نن پرانيستل شي.
دغې ورځپاڼې د سند ایالت د کورنیو چارو وزارت له خوا د چمتو شوي راپور په حواله لیکلي چې که «بې اسناده افغان کډوال» خپل هېواد ته ونه لېږل شي، پاکستان به له امنیتي ستونزو سره مخ شي.
په دغه راپور کې دا هم ویل شوي، هغه بنسټونه چې د کډوالو د اېستلو مسولیت لري د کډوالو د هویت په ثبت او پروسس کې له ستونزو سره مخ دي.
د پاکستاني رسنیو د خپرو شویو رسمي راپورونو له مخې، ۸۸ زره کډوال یوازې د چمن له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.
د سند حکومت د افغان کډوالو شتون د دې ایالت له پاره د نفوسو د ډیریدو ګواښ بللی او خبرداری یې ورکړی چې که کډوال بیرته خپلو هیوادونو ته وا نه ستول شي نو تر ۲۰۴۰ کال پورې به د دغه ایالت په اجتماعي هویت بدل شي.
په دغه راپور کې ویل شوي چې په سند کې شاوخوا یو لک او ۵۰ زره افغانان د اوسېدو له اسنادو پرته ژوند کوي.
همدارنګه په دغه ایالت کې د بنګال د اتباعو شمېر ۲۶زره ۸۲۰ او د برما د اتباعو شمېر ۱۹۸۰ ته رسېږي.
د طالبانو کډوالو چارو وزارت وایي چې د (لړم په ۲۱مه) نیټه د سپین بولدک او تورخم له لارې پنځه زره او ۵۷ کډوال افغانستان ته راستانه شول. دغه وزارت په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې، په راستانه شویو کسانو کې لس تنه یې په پاکستان کې بندیان شوي کډوال و.
د راپورونو له مخې، یاد شمېر کسان د کډوااو په ادارو کې له ثبت وروسته د کډوالو د نړیوال سازمان دفتر ته د مرستو د ترلاسه کولو په موخه ور پیژندل شوي.
له دې سره، د پکتیکا ولایت د کډوالو چارو ریاست بیا په دې ولایت کې راستنېدونکو کډوالو ته په دریو پنډغالو کې د ۵۲ خیمو د درولو خبر ورکړ.
دغه ریاست وایي، دا درې لنډمهاله پنډغالي چې ډیورنډ کرښې ته څېرمه په تروو، انګور هډه او د پکتیکا په مرکز ښرنه کې جوړ شوي دي، راستنیدونکو کډوالو ته د سرپناه، خوراکي توکو، پاکو اوبو او د روغتیایي خدمتونو په برخو کې همکاري کوي.
د پاکستاني قامي اسمبلۍ پخوانی وکیل او د پښتون ژغورنې غورځنګ مخکښ غړی علي وزیر په سوېلي پښتونخوا چمن کې پرلت وهونکو ته په وینا کې وویل، «همدا پاکستان دی چې افغانستان او پښتانه يې د مذهب په نوم تباه کړي دي.»
دغه پرلت ټیک ۲۳ ورځې وړاندې د چمن ـ سپین بولدک په دروازه د پاسپورټ او وېزې د حتمي کېدو په غبرګون کې پیل شوی او لا روان دی.
نوموړی وايي، پر سپین بولدک ـ چمن دروازه پاسپورټ نه منو او له افغان وطن څخه د پښتونو په زور اېستل او د هغوی کاروبار یرغمل کول ورته د منلو وړ نه دی.
د پاکستان حکومت له لوري پرلت ته په ورتلو د بندیزونو او مخنیوي سره سره د علي وزیر په ګډون د پښتون ژغورني غورځنګ ګڼ شمېر غړو د دوشنبې په ورځ د (لړم ۲۲مه) د چمن په پرلت کې ګډون وکړ.
علي وزیر د چمن پرلت ته په خپله وینا کې وویل: «پاکستان پښتانه او افغانستان د مذهب په نوم تباه کړي دي. دغه د پاسپورټ مسله او د افغان وطن څخه افغانان په زور شړل او د دوی کاروبار یرغمل کول نه منو. داسې ورځ به راځي چې همدا پښتانه او افغانان به ستا د دې ظلمونو سزا حتمآ درکوي. موږ د پاکستان سوداګریزې پالیسيانې نه منو، پاکستان پر اسلام او جهاد هم سواګري کوي.»
په دغه پرلت کې د بلوچستان ایالت څخه ګڼو سیاسي ګوندونو ګډون کړی او دا لومړی ځل دی چې د پاکستان د بېلابیلو سیمو بیلابیل سیاسي ګوندونه او غورځنګونه په یوه خوله په دغه پرلت کې راټول شوي دي.
د پښتون ژغورني غورځنګ یو بل غړی حنیف خان پښتین چې د پښتونو د حقونو د ترلاسه کولو په مبارزه کې څلور کاله بندي شوی پرلت ته په خپله وینا کې وویل: «موږ د دغه پرلت ملاتړ کوو، که پرلت دا غوښتنه لري چې موږ ته پاسپورټ د منلو وړ نه دی زه وایم چې موږ ته دا د ډیورنډ کرښه بیخي د منلو وړ نه ده. د پاکستان له لوري د افغان کډوالو سره ترسره کیدونکی ظلم موږ ته د منلو وړ نه دی موږ چمتو یو چې قرباني ورکړو او د پښتنو په خاوره کې د پاکستان د سوداګریزو پالیسیو مخه ونیسو.»
د پاکستان حکومت له لورې هڅه کیږي چې د چمن پر پرلت بندیزونه ولګوي.
د بلوچستان ایالت پولیسو درې ورځې وړاندې په دغه پرلت کې د پښتون سیاستوال محسن داوړ د ګډون مخنیوي هم کړی و.
د بلوچستان پولیسو په بېلابیلو سیمو کې د پښتون ژغورني غورځنګ لسګونه کسانو مخه نیولي چې غوښتل یې په دغه پرلت کې ګډون وکړي.
د سوېلي پښتونخوا په چمن ښار کې ډیورنډ کرښې ته نږدي د یوې پوځي اډې مخې ته لسګونه زره کسانو د تېرو ۲۳ ورځو راهیسې پرلت وهلی دی.
دغه پرلت وهونکي د پاکستان د هغې پرېکړي په غبرګون کې پرلت وهلی چې د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه به تګ راتګ په پاسپورټ او وېزهترسره کیږي.
د ترکیې د همکارۍ او همغږۍ ادارې (ټیکا) د هرات له زلزله ځپلو سره د مرستې په موخه په دغه ولایت کې طالب چارواکو ته ۱۰۰۰ ژمنۍ خیمې وسپارلې. د هرات په وروستیو زلزلو کې د دغه ولایت تر لسو ډېر کلي په بشپړه توګه ویجاړ شوي او ګڼ شمېر بې کوره شوي دي.
د ترکیې د اناتولي خبري اژانس د راپور له مخې، په هرات کې د (ټیکا) دفتر مشر عرفات دینیز ویلي چې، دغه خیمې د زنده جان ولسوالۍ اوسېدونکو ته ورکړل شوې دي.
د یادولو ده چې دا ولسوالي د هرات د زلزلې مرکز و.
نوموړي وویل: «موږ د خیمو چمتو کولو ته لومړیتوب ورکړ، ځکه چې د هوا په سړیدو سره مو وغوښتل له هغو خلکو سره مرسته وکړو چې پر سړکونو پرته له خیمو پاتې دي.»
تېره میاشت په هرات ولایت کې د پر له پسې زلزلو له امله شاوخوا ۲ زره او ۵۰۰ کسانو ژوند له لاسه ورکړ.
ملګرو ملتونو هم اعلان کړی، چې د هرات زلزله ځپلو ۱۱ زره او ۴۰۰ کورنیو ته یې خیمې وېشلې دي.
اوچا د تلې په ٢٥مه نېټه اعلان وکړ چې په هرات ولایت کې د زلزلو له امله څه باندې درې زره کورونه ويجاړ شوي او څه باندې دوه زره نور کورونه سخت زيانمن شوي دي.
اخوا، طالبانو بیا ویلي چې د هرات د زلزلو زیانمنو کورنیو ته د ۱۲۰۰ کورونو د جوړیدو چارې به د ژمي له رسېدو مخکې بشپړې شي.
د چمن ځایي حکومتي چارواکو هغو پرلت وهونکو ته د امنیتي ګواښ په اړه لیکلی خبرداری لیږلی چې له تېرو ۲۳ ورځو راهیسې يې د سپین بولدک - چمن په دروازه د پاسپورټ او ویزې د حتمي کېدو په غبرګون کې پرلت وهلی.
خو پرلت وهونکي دا یوازې د پرلت ختمېدو ته پلمه بولي او وايي د پاکستان حکومت له لوري د پرلت ختمولو هیڅ ګواښ او زور ته نه تسلیمیږي.
د چمن ځايي امنیتي کسانو تېره ورځ پرلت ته یو لیکلی مکتوب لیږلی او پکې لیکلي یې دي چې، «د څو هیوادونو له لوري پر پرلت د بریدونو هڅې کیږي، تاسو په یو ازاده فضا کې یاست ستاسو امنیت نیول ستونزمن دی، یا مو پرلت پای ته ورسوئ او یایې سرپټي ځای ته ولیږدوئ چې امنیت نیول يې آسانه شي او که دلته هره پیښه رامنځته شي مسولیت به یې د پرلت وهونکو پر غاړه وي.»
پرلت وهوونکو د چمن د ځایي امنیتي چارواکو له لوري یاد مکتوب ته سخت غبرګون ښودلی دی او وايي د پاکستان حکومت له لوري د دې پر ځای چې غوښتنې یې ومنل شي د پرلت د پای ته رسېدو هڅې کیږي.
د چمن د لغړي اتحاد مشر غوث الله وايي:«موږ د دوی د مرمیو او ټانګونو پروا نه لرو نو موږ به د دوی د دا ډول مکتوبونو څه پروا ولرو؟ چې ټول دلته وژل کیږو موږ نه پرلت ختموو او نه یې ختمولای سو او نه یې هم څوک راباندې ختمولای شي. چې زموږ ولسونه بیکاره او بې روزګاره کیږي زموږ د قبایلي سیمې د تګ راتګ مخنیوی کیږي موږ چاته اجازه نه ورکوو موږ د خپل حق ترلاسه کولو له پاره خپل پرلت ته دوام ورکوو.»
د لغړي اتحاد یو بل غړی امیر محمد او د پرلت تنظیمونکی وايي: «چاودنه خو بل څوک نه کوي خپله یې همدا د پاکستان پوځیان کوي، په موږ څوک کار نه لري او نه هم بل څوک راباندې برید کوي. که موږ ته داسې کوم زیان واوښت زموږ مسولیت د همدې پاکستاني پوځیانو په غاړه دی.»
د پاکستان حکومت د پرلت په ۲۳مه ورځ د یو مکتوب په لیږلو سره خپل دريځ څرګند کړ او غوښتنه يې وکړه چې د امنیتي ګواښ له امله باید پرلت نور پای ته ورسیږي.
نن د دوشنبې ورځ د (لړم ۲۲مه) هم د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه په پاسپورټ او ویزه د تګ راتګ په غبرګون کې پرلت روان دی.