د افغانستان د کرېکټ ملي لوبډلې مشر له افغان کډوالو سره د نړبوالې مرستې غوښتنه وکړه

دوی وايي، افغانستان ته ستنېدای نه شي او دلته پاتې کېدای.

د هغوی په وینا د خپلو کورنیو د بسیا کولو له پاره هغوی ته یوازې همدغه یوه لاره پاتې ده، چې د خپل هنر پر مټ ګټه وټه وکړي؛ خو هغه هم طالبانو پر دوی بنده کړې ده.
واک ته د طالبانو تر رسېدو وروسته په ګڼ شمېر کې سندرغاړي او نور هنرمندان له هېواده وتلي او لنډه منډه یې پاکستان ته وه.

دوی وايي، دلته هم د هغوی هنر ښه بازار لري او هم کولای شي د خپلو کډوالو هېوادوالو په ښادیو کې برخه واخلي.
خو له هغه مهاله چې پاکستان د بې اسناده کډوالو د اېستلو خبره وکړه، دغه هنرمندان هم هغه خلک وو چې د دغه ګواښ سره مخامخ شول.
افغان سندرغاړي بریالي ولي افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل:« زه او زما په څېر ګڼ نور سندرغاړي او هنرمندان کابل ته د طالبانو د ستنېدو وروسته حیران وو چې څه وکړو؟ چېرته ولاړ شو او څنګه خپلو بچیانو ته روزي پیدا کړو؟ بله لاره نه وه پاتې منډه مو په پېښور وه، موږ سره وېزې هم نه وې د کوټې له لارې دې غاړې ته راواوښتو، دلته ښه دی هومره کیېي چې هم خپل هنر وپالو او هم خپلې کورنۍ بسیا کړو.»
خو د بریالي ولي په وینا، له کله چې د افغان کډوالو په زوره ستنولو خبره پورته شوه؛ نو د هغوی ژوند هم ورسره تریخ شو، له کوره د باندې یې تګ راتګ نه شو کولای او په کورونو کې یې هم په وېره ژوند تېراوه.
پاچا خان هغه بل سندرغاړی دی، چې په پېښور کې د هغه په سندرو د ډېرو افغانانو او پښتنو ښادیانې ګرمې دي.

هغه وايي، چې د حکومت له اعلان وروسته دوی سخت په وېره کې وو؛ خو اوس یې چې قضیه تر عدالته رسېدلې نو یو څه ډاډمن شوي دي.

پاچا خان افغانستان انټرنشنل ته وویل:« دلته د پېښوریو هنرمندانو ټولنې له موږ سره زیاته مرسته وکړه، موږ ته یې داسې کارټونه راکړي چې په هغو کې زموږ د هنرمندۍ پېژنګلوي شوې. دا رنګه دغې ټولنې زموږ عریضه تر محکمې هم ورسوله او هیله مو دا ده، چې زموږ په اړه د پاکستان مرکزي حکومت له انصافه ډکه پرېکړه وکړي.»
په خیبر پښتونخوا کې د هنرمندانو د ټولنې مشر راشد خان وايي:« افغان هنرمندان زموږه وروڼه دي او موږ تل له دوی سره خواخوږي لرو. موږ د پولیسو ټولو تاڼو ته ویلي د هر افغان هنرمند سره چې زموږ د ټولنې له‌خوا د پېژنګلوۍ کارټ وي هغه دې نه تنګوي. دا رنګه موږ په عدالت کې د دوی د خوندیتوب او نه اېستلو له پاره اپیل کړی او هیله من یو، چې د پاکستان مرکزي حکومت به زموږ دغې غوښتنې ته مثبت ځواب ووايي.»
تر ډېره بریده پاکستان ته هر تن کډوال شوی افغان وايي، چې ښايي هېواد ته په بېرته ستنېدو کې ورته ستونزې راولاړې شي، ځکه دوی وايي هلته د کاري زمینو د نشتوالي تر څنګ د دوی د ماشومانو د زده‌کړو له پاره هم شونتیاوې په نشت حساب دي؛ خو په دې ډله کې سندرغاړي او هنرمندان په افغانستان کې د ټولنې هغه برخه ده چې د دوی په کار او کسب په چورلټ ډول بندیزونه لګېدلي دي.

دوی وايي، دلته که له یوې خوا کولای شي د خپل هنر له برکته خپلې کورنۍ هوسا او بسیا کړي؛ نو له بله پلوه به پرې نه ږدي چې د دوی د هېواد کلتور او فرهنګ د محوه کېدو سره مخامخ شي.
ځکه خو وايي، چې ادب او هنر د هرې ټولنې د پېژنګلوۍ رڼې هېندارې دي.

ډانیال انډرس د راستنو شويو کسانو حالت کړکېچن وباله او ويې ويل، چې افغانستان ته د راستنېدونکو زياتره يې سرپناه نه لري.

هغه چې د تورخم پولې ته د کډوالو د وضعیت د کتلو لپاره تللی و؛ له هغه ځایه یې عکسونه خپاره کړل او ویې ویل: زه له پاکستانه د زرګونو افغانانو د راستنېدو شاهد یم: "د دوی ډېری په خورا بد حالت کې دي".

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږي کوونکي زیاته کړه، چې له ډېرو کډوالو سره یې خبرې کړې دي.

هغه زیاته کړه، چې اکثره راستانه شوي کسان په افغانستان کې کور نه لري.

هغه وويل، چې د ژمي په راتلو سره مهاجرين سرپناه ته اړتيا لري؛ خو ډانیال انډرس وويل، چې ټولې هغه خېمې، کمپلې او مرستندويه توکي يې چې يوه مياشت وړاندې په هرات کې د زلزلې ځپلو کورنيو ته ورکړي وو، وېشلي دي.

د دې سازمان د بشري مرستو همغږي کوونکي وویل، چې د مهاجرینو ناڅاپي راستنیدو د سرپناه او لومړنیو خدماتو په ګډون په موجوده سرچینو او ظرفیتونو ډېر فشار راوړی دی.

هغه له کډوالو سره د بېړنۍ مرستې غوښتنه وکړه.

علي وزیر تېره ورځ د چمن په پرلت کې ګډون کړی و او په دغه پرلت کې د وینا پر مهال یې پر پاکستاني حکومت توندې نیوکې وکړې.

هغه وویل: «همدا پاکستان دی، چې افغانستان او پښتانه يې د مذهب په نوم تباه کړي دي.»

هغه د پاګستان د حکومت د هغې پرېکړې په غبرګون کې چې له دې وروسته به د چمن له لارې په پاسپورټ او ویزه تګ راتګ کېږي وویل:« پر سپین بولدک ـ چمن دروازه پاسپورټ نه منو او له افغان وطن څخه د پښتنو په زور اېستل او د هغوی کاروبار یرغمل کول د منلو نه دي.»

په دغه پرلت کې تر ګډون وروسته علي وزیر د درابن په سیمه کې د پولیسو له‌خوا نیول شوي دی.

د پاکستان پولیسو لا د هغه د نیولو په تړاو څه نه دي ویلي.

د بلوچستان پولیسو درې ورځې وړاندې په دغه پرلت کې د پخوانۍ قامي اسمبلۍ غړی او د ملي ډیموکراټیک ګوند مشر محسن داوړ د ګډون مخه هم نیولې وه او بېرته یې اسلام اباد ته ستون کړی و.

د محسن داوړ ترڅنګ د بلوچستان پولیسو د پښتون ژغورنې غورځنګ د نورو غړو مخه هم نیولې وه، چې غوښتل یې په دغه پرلت کې ګډون وکړي.

د پاکستان حکومت په دغه هېواد کې د ځینو ګونډونو مشران او غړي د چمن پرلت کې د ګډونو کولو له امله نئربند کړي هم دي.

د پښتون ژغورنې غورځنګ مشرانو ويلي، چې علي وزير د پوليسو له‌خوا نامعلومه ځای ته لېږدول شوى دى.

علي وزیر تر دې وړاندې هم په ځلونو د پاکستاني پولیسو له‌خوا نیول شوی و او یوه موده یې په زندان کې هم تېره کړې ده.

دغه کډوال چې په ګاونډیو هېوادونو کې یې کلونه، کلونه تېر کړي او کاري زمېنې ورته برابرې وې، اوس د ننه په هېواد کې د کار مېندلو په لټه کې دي.
د ننګرهار ولایت د پچیر اګام ولسوالۍ ته ستون شوی کډوال محمد زبیر وايي، شاوخوا درې لسیزې یې د پاکستان په پنجاب کې خواري مزدوري کوله، اوس چې هېواد ته راستون شوی نه پوهېږي خپل ژوند له کومه پیل کړي؟ هغه افغانستان انټرنشنل ته د ټیلیفون په لیکه وویل:« دا منم چې دمګړۍ زموږ سره یوه اندازه مرستې وشوې؛ خو دغه مرستې تر پایه نه شته، کېدای شي زموږ یوه یا دوه میاشتې پرې تېرې شي، دا چې وروسته بیا څنګه کېږي په دې نه پوهیږو، ځکه موږ هلته کار کسب کاوه دا مالومه نه ده چې دلته به هم ما او زما بجو ته هغه شان مزدوریانې پیدا شي که نه؟»
تر ډېره د ستنو شویو کډوالو سره نړۍوالو بنسټونو او په کور د ننه یو شمېر مرستندویه ټولنو او ملي سوداګرو مرستې کړي؛ خو دغه مرستې لنډ مهاله دي، له بلې خوا د افغانستان په ډېرو برخو کې ژمی سخت وي او ستانه شوي کډوال یې سر له اوسه اندېښمن کړي دي.
جعفر هغه بل ستون شوی کدوال دی، چې دمګړۍ په کابل کې مېشت شوی، هغه که له یوې خوا د خپل بد روزګاره سر ټکوي له بله پلوه د ماشومانو زده‌کړو او تعلیم هم اندېښمن کړی دی.

هغه وايي:« هلته مو ژوند هم سخت و؛ خو د بچیانو تعلیم ته مې خوشاله وم، سره له دې چې دلته هم تعلیم شته، خو د لوڼو تعلیم مې نیمګړی پاتې کیږي، بله دا چې زما بچیانو تر اوسه افغانستان نه و لیدلی، اوس چې خپل هېواد ته راغلي هر څه ورته نوي ښکاري، زه نه پوهېږم چې دوی به کله د دغه ژوند سره روږدي شي، دوی د کابل ژمی کله نه و لیدلای.»
د ستنو شویو کډوالو په منځ کې بیا داسې کسان هم شته چې له مهاجرته په خپل هېواد کې ژوند تېرول ورته غوره برېښي، محمد نصیر چې شاوخوا اویا کلن دی وايي:« کله چې د پاکستاني پولیسو زور زیاتی را په یاد شي، نو په خپل وطن کې پر اوسېدلو خوشاله شم.»
محمد نصیر وړاندې وویل:« له خواریو او ذلته د عزت ژوند غوره دی، دلته مې خپل هېواد دی نه څوک را ته ویلای شي چې پاسپورت، تذکره او یا کارت دې راکړه، نه مې څوک رټلای شي او نه مې سپکولای شي. زه په خپل وطن کې خوشاله یم او ویاړم چې هېواد ته راستون شوی یم، کومې ستونزې چې راتر غاړې دي، هیله من یم چې هغه به هم د وخت په تېرېدو سره هوارې شي.»
خو یو شمېر نړۍوال بنسټونه له پاکستانه د مېلیونونو افغان کډوالو د په زوره اېستو له روان بهیر سره په افغانستان کې د دغو کډوالو د جذب او راتلونکي په اړه اندېښمن دي.

دوی وايي، چې د مېلیونونو کډوالو په زور ستنول به وضعیت نور هم کړکېچن کړي.
ځکه پاکستان وار د مخه ویلي، چې شاوخوا یو عشاریه اوه مېلیونه افغانان چې د دوی په وینا اسناد نه لري له دغه هېواده باسي.

داسې هم ویل شوي، چې په بل پړاو کې به اسناد لرونکي کډوال هم اېستل کېږي چې ښايي شمېر یې تر څلورو مېلیونو هم لوړ شي. ښايي وضعیت ورسره لا کړکېچن شي، په داسې حال کې چې نړيوالو لا له وړاندې راپور ورکړی و، چې په افغانستان کې تر ۲۰ مېلیونو پورې خلک نه پوهېږي د راتلونکي وخت ډوډۍ له کومه کړي.

د پاکستان دولتي رسنیو د پاکستان د مشرانو جرګې(سېنېټ) د یو شمېر غړو په حواله ویلي، چې دوی د پاکستان سترې محکمې ته یو لیک استولی او پکې ویل شوي، چې د پاکستان موقت حکومت یوازې د ټاکنو او د پاکستان د ورځینو چارو د سمبالولو دنده پر غاړه لري او دغه حکومت د کډوالو د ایستلو د پرېکړې حق نه لري.

د مشرانو جرګې یوه غړي مشتاق احمد خان د مشرانو جرګې په غونډه کې ویلي، چې پخوا پاکستان افغانان د شوروي اتحاد پر وړاندې د خپلې دفاع ډال ګاڼه؛ مګر اوس یې په زوره له پاکستانه شړي.

بل خوا د مشرانو جرګې په غونډه کې طاهر بزنجو هم ورته څرګندونې کړي او ویلي یې دي، چې پاکستاني پولیس د قانوني او بې قانونه کډوالو تر منځ توپیر نه کوي او د ټولو پر وړاندې یو ډول ناوړه چلند کوي.

نوموړي زیاته کړې، که چېرې د پاکستان حکومت د ناامنۍ په برخه کې پر طالبانو نیوکه لري؛ نو اړتیا ده چې له طالبانو سره د خبرو مېز ته کېني؛ مګر هڅه دې نه کوي چې بدل یې له افغان کډوالو څخه واخلي.

په دې غونډه کې یو شمېر نورو سناتورانو هم د پاکستان د موقت حکومت پر پرېکړې نیوکې وکړې او ویې ویل، چې له افغان کډوالو سره د پاکستان د موقت حکومت چلند د شرم وړ دی.

دوی پر حکومت غږ کړی، چې ژر تر ژره دې دا ډول چلند ودروي او خپله ټوله پاملرنه دې د پاکستان راتلونکو ټاکنو ته واړوي.

بل خوا د پاکستان حکومت اعلان کړی، چې تر دې دمه ۲۲۰ زره ۳۹۸ بې اسناده افغان کډوال د تورخم او چمن له لارې افغانستان ستانه شوي دي.

د پاکستان دولتي راډیو ویلي، چې هره ورځ په زرګونو بې اسناده کډوال له دغو دوو لارو خپل هېواد ته ستنېږي.

د دغې رسنۍ د معلوماتو له مخې؛ د یکشنبې په ورځ ۳ زره ۴۳ تنه له ۳۱۲ موټرو سره افغانستان ته ستانه شول.

د تلي په ۱۱مه پاکستان هغو کډوالو ته چې د اوسېدو قانوني اجازه نه لري، په خپله خوښه د وتلو وخت ورکړ.

له دې وروسته د پاکستان کورنیو چارو وزارت کډوال په زوره شړي.

د پاکستان د موقت حکومت د اټکل له مخې؛ د دغې پرېکړې له اعلان مخکې په دغه هېواد کې شاوخوا یو میلیون او اوه سوه زره افغان کډوال په دغه هېواد کې د قانوني اسنادو له لرلو پرته اوسېدل.