ډان نیوز: د پاکستان د "سټراټیژیک ژوروالي" نظریې ناکامي، افغان کډوال قرباني کړل

د بشري حقونو د فعالانو دغه لاریون د شنبې په ورځ د (لړم ۲۷مه) په کراچې ښار کې تر سره شو.

لاریون کوونکو په یوه اعلامیه کې لیکلي چې «د بې اسناده کډوالو د اېستلو په اړه د پاکستان حکومت له پرېکړې وروسته، پولیس او نورې د قانون پلي کونکي ادارې په ناوړه او نا مسولانه توګه د افغان کډوالو او پاکستاني پښتنو ځورونې، ډارولو او په ناقانونه توګه نیول دې ودروي.»

د کډوالو د حقونو دغه ډله وايي، پاکستان باید د افغانستان په بې ثباته کولو او د میلیونونو خلکو ژوند په خطر کې اچولو کې خپل رول ومني.

د دغې ډلې په اعلامیه کې راغلي: «که پاکستان په تېر کې مسولانه عمل کړی وای، نو افغانان به له خپلو کورونو نه وای بې ځایه شوي.»

دغه بنسټ زیاتوي چې له اکتوبر میاشتې راهیسې تر درې لکه ډېر افغان کډوال په زور له پاکستانه اېستل شوي.

د کډوالو له پاره د عمل ګډې کمېټې د پاکستان له سرپرست حکومت څخه وغوښتل چې د کډوالو د اېستلو او ناقانونه نیولو بهیر سملاسي ودروي او د نیول شویو کډوالو له پاره دې د دغه هیواد له اساسي قانون سره سم د آزادې محکمې زمینه برابره کړي.

د پاکستان پولیسو د نومبر په لومړۍ نېټه د قانوني اسنادو نه لرونکو کډوالو د نیولو او اېستلو لړۍ پیل کړي ده.

په وروستیو اوونیو کې هره ورځ زرګونه کډوال له پاکستانه اېستل شوي.

په دغو کډوالو کې ډیری هغه کورنۍ دي چې د ژوند ډیره برخه یې په پاکستان کې تېره کړې او اوس اړ شوي چې هلته خپل کورونه پرېږدي.

پاکستان په تېرو میاشتو کې په سلګونو افغان کډوال بندیان کړي هم دي چې په هغو کې د پام وړ شمېر ماشومان او ښځې دي.

د بشري حقونو سازمانونو په وار وار د پاکستاني پولیسو له لوري د نیول شویو افغان کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

منظور پښتین تېره ورځ په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې: «ځینو پاکستاني دیني علماوو د عاصم منير د رضایت په خاطر له افغانانو سره د روان ظلم او جبر ملاتړ اعلان کړ، د ظلم او ظالم په ملګرتيا کې د الله تعالى رضا نه وي خو دوی د جنرال رضا ته وکتل.»

نوموړي وړاندې ویلي چې: «پاکستان تل د پښتنو افغانانو د بربادۍ له پاره د جنرالانو احکامات منلي دي، کاش دوی د ظالم او مظلوم فرق کړلای شوی.»

دغو پاکستاني عالمانو د افغان کډوالو د اېستلو له بهیر څخه د ملاتړ په څرګندولو سره له طالبانو وغوښتل چې د امنیتي اندېښنو د حل له پاره ګام اخلي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاندې زهرا ممتاز بلوڅ د پنجشنبې په ورځ د (لړم ۲۵مه) وویل، اسلام اباد داسې معلومات لري چې ښيي د تحریک طالبان پاکستان غړي په دغه هېواد کې له ځینو "بې اسناده کډوالو" سره په اړیکه کې دي او دغه وسله واله ډله په افغانستان کې پټنځي لري.

د پاکستان د پوځ لوی درستیز د پاکستان له عالمانو وغوښتل چې د سخت دریځو او افراطي ډلو د ناسمو تبلیغاتو د له منځه وړلو له پاره اقدام وکړي او د کورنیو اختلافاتو د مخنیوي له پاره هڅې وکړي.

پاکستان تر هغه وروسته د بې اسناده افغانانو د اېستلو پرېکړه وکړه چې په دې هیواد کې ترهګریز فعالیتونه زیات شول او د پاکستاني چارواکو په خبره ددې ترهګریزونو فعالیتونو پلان له افغانستانه جوړیږي.

دغه سازمان ویلي، هغه کډوال چې له پاکستانه راستانه شوي د ساري ناروغیو نښې لري او دا ناروغۍ په چټکۍ سره خپرېږي.

د دغه سازمان د معلوماو له مخې نس ناستی (اسهال) یوه له هغو جدي ستونزو څخه ده چې په دې وروستیو ورځو کې د افغانستان او پاکستان په پولو کې د استوګنې په ناڅاپي پنډغالو کې د کډوالو ماشومانو په منځ کې لېدل شوې او دغه ناروغي چې د مناسبې تغذیې او د روغتیایي حفظ الصحې د نشتوالي له امله رامنځته کیږي، په چټکۍ سره خپریږي.

دغه سازمان ویلي چې، تنفسي ناروغۍ له پاکستانه د راستنیدونکو کډوالو تر‌منځ بله ستونزه ده چې په پراخه توګه لیدل کیږي، ځکه چې کډوال تر ډېره د دوړو او توپانونو، ککړو سرپټو پناه ځایونو او د نورو ناروغانو تر‌منځ د پاتې کیدو او سړې هوا له امله په دغې ناروغۍ اخته شوي.

د دغه سازمان د شمېرو له مخې، د ۲۸۶ زره افغان کډوالو له ډلې څخه چې په دې وروستیو کې له پاکستانه افغانستان ته راستانه شوي او په ناڅاپي پنډغالو کې مېشت دي، ۸۰ سلنه یې ښځې او ماشومان دي.

یاد سازمان ویلي چې یوازې په نومبر میاشت کې ۱۳۹ زره کسان په افغانستان کې دننه په ناڅاپي پنډغالو کې مېشت شوي چې په دوی کې ۶۰ سلنه ماشومان له ۱۷ کلونو کم عمر لري او په هرو څلورو ماشومانو کې یو یې تر پنځو کلونو کم عمر لري.

له بلې خوا له پاکستان څخه د افغان کډوالو په ډله ییزه او یوه وخت کې راستنېدل، په داسې حال کې چې د دوی له پاره هیڅ روښانه راتلونکی نشته او په ناڅاپي پنډغالو او تر خیمو لاندې سلګونه زره کسان اوسیږي د دې لامل شوی چې دغه کسان د خوړو اسانتیاوو، د څښاکو پاکو اوبو او همدارنګه د مینځلو له پاره اوبو ته کم لاسرسی ولري او دا ستونزه د ساري ناروغیو د خپریدو لامل شوې چې د کډوالو تر‌منځ په چټکۍ خپریږي.

د ماشومانو خونديتوب نړیوال سازمان د راپور له مخې، په تېره یوه میاشت کې د دغه سازمان روغتیايي مرکزونو کې د شدیدې تنفسي ناروغۍ څه باندې ۳ زره او د شدید نس ناستي (اسهال) د ۱۲۰۰ ماشومانو درملنه شوې ده.

دغه سازمان ټینګار کړی چې د شته بشري ناورین له امله به راتلونکی ژمی بیړنیو مرستو ته د لاسرسي اړتیا لاپسې زیاته کړي.

دغه غورځنګ تېره ورځ په بلجیم کې د اروپا پارلمان مخې ته د پاکستان له لوري د افغان کډوالو سره د ناوړه انساني چلند په غبرګون لاریون ترسره کړ.

په بلجیم کې د پښتون ژغورنې غورځنګ مسول امین پښتون وايي،‌ دا ډول لاریونونو ته به په اروپايي هیوادونو کې دوام ورکوي چې پاکستان له افغان کډوالو سره د غیر انساني کړنو څخه لاس واخلي.

نوموړی وايي: «د اروپا په بلجیم کې د اروپا پارلمان مخې ته ګڼ شمېر افغانان د خپلو هغو افغانانو په ملاتړ راټول شوي دي چې پاکستان یې په ډير ظلم او نامردانه شکل په زور افغانستان ته لیږي. موږ د پاکستان دغه عمل غندو او موږ د خپلو هغه ملګرو ملاتړ کوو، کومو چې په چمن کې پرلت وهلی او هغوی چې پلی لاریون یې د چمن څخه کوټې ته پیل کړی دی. زموږ د لاریونونو لړۍ به دوام لري له دې وروسته په فرانسه کې دغه ډول لاریون لرو.»

لاریون کوونکي وايي، په اوسنیو حالاتو کې افغانستان له یو بشري ناورین او لوږې سره مخ دی، خو پاکستان له دغه هیواده په زور د افغان کډوالو په اېستلو سره په افغانستان کې بشري ناورین نور ډیروي.

د پښتون ژغورنې غورځنګ دغه لاریون کوونکي له نړیوالو غوښتنه کوي چې د افغان کډوالو غږ واوري.

په هالنډ کې د پښتون ژغورنې غورځنګ د مشرتابه غړی قدرت الله علیخیل وايي: «موږ نړیوالو ته د افغانانو غږ رسوو، د پنجاب د هغه ناروا چلند په غبرګون چې د افغان کډوالو سره یې کوي یایې د پښتون ژغورنې له غړو سره کوي. او د هغو پښتنو د حقونو د دفاع غږ پورته کوو، چې په پاکستان کې د پښتونو د حقونو د دفاع له پاره غږ پورته کوي او د پاکستان حکومت له لوري بندیان کیږي.»

د پښتون ژغورنې غورځنګ داسې مهال په اروپايي هیوادونو کې د پاکستان له لوري د افغان کډوالو سره د ناوړه انساني چلند د غندلو په موخه لاریونونه پیل کړي چې له تېرو ۱۹ ورځو راهیسې د پاکستان له لوري په زور د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ پیل او روانه ده، او په دغه موده کې یې کابو درې نیم لکه افغان کډوال په زور له پاکستانه اېستلي دي.

پاکستان کې د بې اسناده کډوالو اېستلو پسې دغه هېواد ته د نورالدین عزیزي څلور ورځنی سفر د یوه لوړپوړي طالب چارواکي لومړنی سفر دی.

دا سفر له هغه یوه اونۍ وروسته دی چې د پاکستان سرپرست لومړي وزیر وویل، د کډوالو استولو پلان یې له هغه وروسته پیل کړ چې افغان طالبانو د پاکستان ضد وسلوالو په مقابل کې ګام پورته نه کړ.

طالبان د پاکستان دا نیوکې بې ځایه بولي چې افغان خاوره د دغه هېواد پرضد کارېږي.

نورالدین عزیزي هم له رویټرز سره په مرکه کې ویلي چې له پاکستاني لوري سره لیدنه یې دوستانه او پر سوداګرۍ څرخېده.

نوموړی وايي، خپله لیدنه کې یې د افغان کډوالو د شتمنیو پر لېږدولو خبرې وکړې او په نتیجه کې په دې هوکړه شوې چې د افغان سفارت شازدافیر او د پاکستان بهرنیو چارو وزارت به په دې برخه کې لار نقشه جوړه کړي.

د نوموړي په خبره، دا شتمني د لسو یا سلو کسانو نه ده بلکې د ۱.۷ میلیونو افغانانو دي.

ستانه شوي افغان کډوال وايي، له دوی سره تر پنځوس زرو ډېرې روپۍ او نور ملکیت افغانستان ته نه پرېښودل کېږي.

خواله رسنیو کې ویډیووې ښيي چې افغان کډوال ماشینري او ان خپل ګاډي د چمن یا تورخم لارې افغانستان ته اړولی نه شي.

د تېر اکتوبر له لومړیو تراوسه تر درې نیم لکو افغان کډوال هېواد ته ستانه شوي، خو ډېری یې تورخم او سپین بولدک کې په لنډمهالو پنډغالو کې دېره دي.

پاکستاني چارواکو پرون وویل، چې تر جنورۍ پورې به ټول بې اسناده کډوال افغانستان ته ستنوي او له هغه وروسته به اسنادي کډوالو ته هم د ستنېدو پلان جوړوي.