له پاکستانه د افغان کډوالو اېستل؛ پښتون ژغورنې غورځنګ یې په غبرګون کې لاریونونه پیل کړي

له تېرې یوې میاشتې راهیسې د سوېلي پښتونخوا په چمن کې لسګونه زره ځايي خلکو د سپین بولدک- چمن په دروازه په پاسپورټ او ویزه د تګ راتګ د جبري کېدو په غبرګون کې پرلت وهلی او غوښتنه يې داده چې په دغه لاره دې د پخوا په څېر عادي تګ راتګ وشي.

تر هغه وړاندې به په دغه لاره تګ راتګ په افغان پيژندپاڼه او پاکستاني شناختي کارډ کېده.

تازه د سوېلي وزیرستان د انګور اډې اوسېدونکو هم وروسته له هغې اعتراضي غونډه کړې چې له تېرو درې ورځو راهیسې پرې پاکستاني پوځ د انګور اډې لاره تړلې ده.

د انګور اډې اسېدونکو ګواښ کړی که په دغه لاره د پاسپورټ او وېزه خبره جبري کیږي دوی به هم ځینې ګامونه واخلي، د انګور اډې يو ځايي مشر حاجي صحبت خان وايي: «زموږ پلرونو او نیکونو دلته قربانۍ ورکړې، دا څه ټوکې نه دي چې هر سړی راشي خپلې خبرې په موږ عملي کړي، موږ د کرښې دواړو غاړو ته ځمکې، کارو باره او خپلوئ لرو، موږ بلکل پاسپورټ او وېزې نه منو.»

په سیمه کې آزاد خبریال لال وزیر وايي چې د انګور اډې د لویې لارې تر بندېدو وروسته په سیمه کې د احتجاجي غونډې مشرانو په پاکستاني امنیتي عسکرو باندې هم وړې د تګ راتګ لارې تړلې دي.

دا مهال د انګور اډې بازار هم په احتجاجي ډول تړل شوی.

د سیمې خلک وايي دا احتجاج به پراخوي او تر هغه به دوام ورکوي چې پاکستان حکومت بېرته خپله پرېکړه نه وي اخیستې.

خو پاکستاني حکومت په دې اړه خپل تازه دريځ نه دی روښانه کړی او یوازې په دې کلک دی چې افغانستان ته په ټولو لارو به تګ راتګ په افغاني او پاکستاني پاسپورټ او وېزو کیږي.

پوتین په دغه غونډه کې په داسې حال کې برخه اخلي چې، مخکې د سپټمبر په میاشت کې په هند کې د جي شل په کلنۍ حضوري ناسته کې یې برخه نه وه اخیستې.

هند چې اوس مهال د جي شل ګروپ مشري کوي، د دغه هیواد لومړي وزیر نریندرا مودي تر دې مخکې ویلي و چې پوتین د ۲۰۲۲ کال په فبرورۍ کې پر اوکراین د خپل ناقانونه یرغل له پیل سره د جي شل په کلنۍ غونډه کې ګډون نه و کړی.

د جي شل سرمشريزه غونډه چې د سپټمبر پر نهمه نېټه په ډیلي کې شوې وه، پکې د اقلیم پر بدلون، په نړۍ کې د خوراکي توکو په خوندیتوب او بېوزله هېوادونو ته د پور د تنظیم پر مسلو خبرې وشوې .

د دې ترڅنګ، په دغه سرمشریزه کې د هند لومړي وزیر نریندرا مودي په ټولې نړۍ غږ وکړ چې د بې باورۍ فضا د ټولو له پاره د باور پر یوه فضا بدله کړي.

امريکا او اروپايي شورا د نرېندرا مودي له دې وړانديز څخه ملاتړ وکړ.

د یادولو وړ ده چې، د روسيې ولسمشر ولادمير پوتين او د چين ولسمشر شي جېنپېنګ د جي شل په غونډه کې ګډون نه درلود او د دوی پر ځای يې وزيران سر مشريزې ته ورغلي وو.

سره له دې چې د ملګرو ملتونو د ماشومانو وجهي صندوق (یونیسف) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې دوی د نړۍ په هر ځاى کې د ماشومانو د حقونو خوندي کولو له پاره ژمن دي، خو د افغانو ماشومانو په کډون د نړۍ په بېلابېلو هیوادونو کې میلیونونه ماشومان د لوږې له ګواښ سره مخ دي او د جګړو اصلي قربانیان بلل کیږي.

یونیسف تر دې وړاندې د ځینو راپورونو په خپرولو سره ویلي وو چې اوسمهال یوازې په افغانستان کې شاوخوا ۱۶ میلیونه ماشومان له لوږې سره مخ دي او اټکل کیږي چې په افغانستان کې به څه باندې دوه میلیونه او ۳لکه ماشومان له سختې خوارځواکۍ سره مخ شي.

د راپورونو له مخې، د پاکستان په ګډون له ځینو ګاونډیو هیوادونو څخه په جبري توګه د اېستل شویو کډوالو لویه برخه ماشومان جوړوي.

د دې ترڅنګ، د طالبانو له واکمنۍ وروسته د افغانستان اقتصادي ځوړه، د هرات وروستۍ زلزلې، افغانستان ته د کډوالو ستنېدل او د ژمي په رانږدې کېدو سره د زرګونو ماشومانو بې برخلیکتوب هغه ستونزې دي چې افغان ماشومان یې ډیر اغیزمن کړي دي.

د یو بل خبر له مخې، د حماس او اسراییل ترمنځ د وروستیو نښتو تر ټولو لویه بیه ماشومانو ورکړې ده.

اوس پوښتنه دا ده چې د ماشومانو د حقونو د ملاتړو ادارو په شتون سره سره، ولې ماشومان له دغه کړکیچن وضعیت سره مخامخ دي؟

هېدربار په خپله اېکس پاڼه کې د یوه پیغام په خپرولو سره د کډوالو میرمنو د حالت په اړه اندېښنه څرګنده کړه، او زیاته کړې یې ده چې په یوه میاشت کې د راستنېدونکو په پنډغالو کې ۱۹ نجونې زېږیدلې دي.

مېرمن بار همدارنګه ویلي دي چې دغه حالت شته اندېښنې نورې هم زیاتوي.

هېدربار تر هغه وروسته په دې اړه اندېښنه څرکنده کړه چې رخشانې خبري آژانس د ننګرهار ولایت د عامې روغتيا رياست وياند نقيب الله رحيمي له قوله لیکلي چې، په تېره يوه مياشت کې د افغانو راستنېدونکو میرمنو په ناڅاپي پنډغالو کې ۱۹ ماشومانې نجونې زېږولي دي.

نقيب الله رحيمي زیاته کړې ده چې، د عامې روغتيا وزارت له لوري د مرستندويه موسسو په همکارۍ د ښځو له پاره د ولادت خونه جوړه شوې ده.

د نوموړي په خبره، راستنېدونکو کډوالو ته د مور او ماشوم د روغتیا، ساري او ویروسي ناروغیو، اسهال، شری، ملاریا، رواني روغتیا، تغذیه، واکسین او نورو برخو کې د درملنې وړیا خدمتونه وړاندې کیږي.

پاکستان تېره میاشت ۱،۷ میلیونه افغان کډوالو ته د ضرب الاجل په ټاکلو سره د نومبر تر میاشتې پورې د وتلو امر وکړ.

د راپورونو له مخې، ډیری هغه کسان چې اېستل کیږي په افغانستان کې د تګ لپاره هیڅ ځای نه لري ځکه چې دوی له لسیزو راهېسې په پاکستان کې ژوند کړی او هیڅکله افغانستان ته تللي نه دي.

دا اندېښنې په داسې حال کې را پورته کیږي چې د روغتیا نړیوال سازمان مخکې خبرداری ورکړی و چې، افغانستان ته په یوه وخت کې په ډلییزه توګه د زیاتو کډوالو ستنېدل د پولیو په ګډون د نورو ناروغیو د خپریدو لامل کیږي.

د دغه بنسټ په وینا، «دغې زهرجنې فضا په افغانستان کې ښځینه سیاسي فعالانې چوپتیا ته اړې کړي دي.»

دغه سازمان د دوشنبې په ورځ د ښځینه فعالانو پر وړاندې د مجازي تاوتریخوالي په اړه یو راپور خپور کړ، چې په کې د اېکس په ټولنیره پاڼه (پخواني ټویټر) کې په فارسي او پښتو ژبو ۷۸ زره پوسټونه د سلو افغان ښځینه فعالانو په اړه څېړل شوي.

دغه سازمان وايي، د طالبانو له واکمنۍ وروسته د افغان ښځو پر وړاندې آنلاین تاوتریخوالی درې برابره زیات شوی.

په دې راپور کې ویل شوي، د خواله رسنیو هغه کاروونکي چې د ښځو پر وړاندې له تاوتریخوالي ډک پوسټونه لیکي ډیری یې د طالبانو ملاتړ کوي.

د سازمان څیړونکو موندلې ده چې، «د طالبانو ټیټ پوړي غړي او ددغې ډلې ملاتړي ډیری له سپکاوي ډک پوسټونه او ټويټونه کوي.»

د دې څېړنې لوړپوړې څیړونکې فرانچسکا جنټایل وویل: «کله چې طالبانو په افغانستان کې واک ترلاسه کړ، ټولنیز رسنۍ د ټولنیزو او سیاسي نظرونو د څرګندولو ځای څخه د ښځو د ځورونې او ظلم په مرکز بدل شوی دی.»

هغې زیاته کړه، «موږ د ډېرو تاوتریخوالو او بدو پیغامونو د یوې څپې شاهدان یو چې افغان ښځې په نښه کوي، دا پیغامونه اکثرا د شخصي پیغامونو په بڼه لیول شوي او په ورته وخت کې له تاوتریخوالي، ګواښونکي او فحشا څخه ډک دي.»

د دغه راپور پر بنسټ، هغو ښځو چې له افغان ویټنس سره مرکه کړې ده ویلي دي چې، دوی ته له فحشاوو ډک داسې پیغامونه رسېدلي چې غیر اخلاقي انځورونه او د جنسي تېري او مرګ ګواښونه پکې شوي دي.

دغې پروژې ته یوې مرکه کوونکې ویلي دي چې، «که تاسو یوه فعاله ښځه یاست او په ټولنیزو رسنیو کې حضور لرئ، تاسو ته د یوې فاحشې په سترګه کتل کیږي.»

د افغان ویټنس په وینا، دا څیړنه ښیي چې دا میرمنې نه یوازې د انلاین ځورونې او تاوتریخوالي په پایله کې چپ پاتې کیدو ته اړ کیږي، بلکې «د دوی په رواني روغتیا منفي اغیزې" هم پریږدي.»

افغان ویټنس وايي چې د خواله رسنیو په زهرجن چاپیریال کې، «ښځې د آنلاین تاوتریخوالي د مخنیوي لپاره ځانونه سانسور کوي او یا هم د ټولنیزو رسنیو له کارولو ډډه کوي.»

افغان ویټنس چې په برېټانیا کې د ناپېیلی سازمان د اطلاعاتو د مرکز یوه پروژه ده، په افغانستان، اوکراین، میانمار او سوډان کې د بشري حقونو د سرغړونو، جنګي جرمونو او ناسمو اطلاعاتو په اړه معلومات راټولوي.