د اسیا پراختیايي بانک د سې شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې پاکستان ته یې د ۱۸۰ میلیونه ډالرو پور ورکولو موافقه کړې ده. دا پیسې د پنجاب ایالت په دوو ښارونو راولپنډۍ او بهاولپور کې د اوبو رسولو او د جامدو کثافاتو د مدیریت په ګډون د ښاري خدماتو سکتور کې کارول کیږي.
دا پور د هغو لسو میلیاردو ډالرو یوه برخه ده، چې د تېر کال له ویجاړونکو سېلابونو وروسته دمرسته ورکوونکو له خوا پاکستان سره ژمنه شوې وه.
دا سېلابونه چې د ساینس پوهانو په وینا؛ د نړۍ د تودوخې له امله رامنځته شوي، لږترلږه 33 میلیونه خلک اغیزمن کړي او د مونسون موسم له پیل څخه د جون له نیمایي څخه د نومبر تر نیمایي پورې یې له ۱,۷۰۰ څخه ډېر خلک وژلي دي.
اسلامي پراختیايي بانک ۴.۲ میلیارده ډالر، نړیوال بانک ۲ میلیارده، سعودي عربستان یو میلیارد ډالر او اروپايي ټولنې، چین، فرانسې او امریکا هم له پاکستان سره د تېر کال د سېلابونو د زیانونو د مخنیوي لپاره د مرستې ژمنه کړې ده.
د ای اېس ای پخواني مشر اسد دراني د هرات په امنیتي غونډه کې وویل، چې هېوادونه باید له طالبانو سره ځانګړې اړیکې ونیسي او د هغوی په چلند کې تعادل وساتي. بل خوا د روسیې د سي ای اې د موسسې مشر ولادیمیر اوسف د افغانستان د ستونزو د حل لپاره د سیمې د هېوادونو پر کلیدي رول ټینګار وکړ.
دوی د سې شنبې په ورځ د لیندنۍ په ۷ مه په تاجکستان کې د هرات امنیتي غونډې په دویمه ورځ د "سیمه ییزې اجماع، نړۍوال ملاتړ" تر نامه لاندې په شپږم ګردي میز کې خبرې وکړې.
په دغه تاسته کښې د ای اېس ای پخوانی مشر د جیو پولیټیکل منظرې په بدلیدا کې د پاکستان په دریځ ټینګار وکړ او ویې ویل دغه دریځ د داعش په شان د سخت دریځو ډلو له ګواښونو سره په مقابله کې ډېر مهم دی.
په دې ګردي مېز کې ستراتیژیک تړونونه او نړۍوالې ژمنې چې د افغانستان راتلونکی جوړوي وڅېړل شوې.
په دغه ګردي مېز کې په روسيه او برېتانيا کې د افغانستان پخواني سفير طيب جواد، په ملګرو ملتونو کې د ملګرو ملتونو د سازمان سيمه ييز استازي اشیتا میتال او د روسيې د اسلامي مطالعاتو د انسټيټيوټ مشر ولادیمر اوسف هم د یادې موضوع په تړاو بحث او خبرې وکړې.
پرلت وهونکي وايي، که يې پیل کړې مبارزه بایلوده بیا به په چمن کې هم د اوسیدو اجازه نه ورکول کیږي. بل خوا د بلوچستان د اطلاعاتو وزیر جان اڅکزی وايي، د چمن په پرلت کې ۸۰ سلنه افغانان دي، پرلت وهونکي دې خپل اعتراضونه پای ته ورسوي موږ د چمن د خلکو ته سترې سوداګریزې تګلارې پلې کوو.
دغه پرلت وهونکي چې له تېرو ۳۹ ورځو راهیسې یې د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه د پاسپورټ او ویزې د جبري کیدو په غبرګون پرلت وهلی، وايي له خپلې مبارزې نه پرشا کیږي.
د چمن د لغړي اتحاد مشر غوث الله وايي اجازه نه ورکوي چې په چمن کې د ګوزڼ ضد واکسین کمپاین پلی شي، نوموړی وايي تر څو چې حکومت د دوی غوښتنه نه وي منلي تر هغو به د حکومت له لوري د پلې کیدونکو برنامو مخنیوی کوي.
غوث الله وايي: «د پاکستان حکومت که مو غوښتنه نه مني دفترونه یې وربندوو، موږ مخکې هم ویلي و، چې نور د ګوزڼ ضد کمپاین په چمن کې بند دی، خو د چمن د پولیسو مشر د چمن په ځینو سیمو کې یاد کمپاین پیل کړی دی د چمن خلکو دا کمپاین بند کړی او که هره پيښه وشوه مسولیت یې د چمن د پولیسو پر غاړه دی. هغه کسان چې د ګوزڼ ضد واکسین په برنامه کې کار کوي له دې کاره دې لاس واخلي که نه مسولیت د دوی په خپله غاړه دی.»
بل خوا د پاکستان د بلوچستان ایالت د اطلاعاتو سرپرست وزیر جان اڅکزی د چمن پرلت ته په غبرګون کې وايي، د چمن په پرلت کې۸۰ کې سلنه ناست کسان افغانان دي.
نوموړی وايي، په پاکستان کې د ډيرو سیاسي ګوندونو پلویان افغان کډوال دي او د سیاسي ګوندونو مالي ملاتړ کوونکي هم دي.
نوموړي د پاکستان د دولتي ټلویزیون سره په یوې مرکه کې ویلي: «په پرلت کې ناست کسان ۸۰ سلنه افغانان دي د سیاسي ګوندونو پلویان او مالي ملاتړ کوونکي یې هم افغانان دي.»
نوموړی وايي د چمن خلک دې د روانو اعتراضونه پای ته ورسوي ځکه د پاکستان حکومت پلان لري چې د چمن د خلکو له پاره د معیاري سوداګرۍ سیسټم جوړ کړي.
نوموړی زیاتوي: «د چمن د خلکو له پاره موږ هلته صنعتي ښارګوټی جوړوو، د مرکزي اسیا او منځني ختیځ او چمن تر منځ د سوداګرۍ اسانتیاوې برابرو او هغه کاروبار چې دوی فکر کوي د افغانستان له لوري ورته زمینه برابره شوې ده هغه امکانات موږ ورته برابروو او تر دې مهاله چې د هغه سیمې خلکو هر څومره پیسې ترلاسه کړې دي د پاکستان حکومت له لوري ورسره هیڅ حساب او کتاب نه کیږي. او له چمن څخه به دویم ګوادر جوړ کړو.»
له یوې میاشتې زیاته موده وشوه چې دغه پرلت د پاکستان د هغې پرېکړي په غبرګون کې دوام لري چې د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه دې تګ راتګ پر پاسپورټ او ویزه تر سره شي.
د چمن پرلت د بلوچستان ایالت د ګڼو سیاسي ګوندونو ملاتړ هم له ځانه سره لري او وايي تر راتلونکو ورځو به د پرلت د دویم پړاو اعتراض هم پیل کړي.
د پښتونخوا د ملي عوامي ګوند مشر محمود خان اڅکزي ویلي؛ که د چمن پرلت غوښتنې ونه منل شي، د ډسمبر په دویمه به په یوې عمومي غوڼډه کې د دغه پرلت د پراخېدو عملي پلان وړاندې کړي.
اڅکزي په پاکستان کې یوه سیمینار ته د وینا پر مهال د دغه هېواد په اوسني لومړي وزیر او نورو چارواکو سختې نیوکې وکړې او ویې ویل، چې د دوی خلک باید نور ونه ځورول شي.
نوموړي د پاکستان سرپرست لومړي وزیر او کابینې ته په اشارې وویل: “مونږ مه مجبوره کوی، کنه دا سرپرستان به بیا په سړکونو ګرځي؟ والله که له کوره هم راووځي”.
نوموړي ټینګار وکړ، چې د پاکستان اوسنۍ کابینه د خلکو د رایو په اساس نه ده رامنځته شوې.
هغه سرپرست لومړي وریز او کابینې غړو ته په خطاب کې وویل: ” تاسې کوڅه کې ګرځيدلئ، یو یې له غوږه را ونیوه چې دا لومړۍ وزیر دی او بل یې ونیوه چې دا پلانه دی. یو رقم غرور کې دي دوی، هلکه په کوم طاقت؟ تاسې ته چا رایې درکړې دي؟ یا که درپسې ډېر لوی ولس ولاړ دی؟”.
هغه وویل، چې د چمن خلک په ډېر بد اقتصادي وضعیت کې دي او د خوراک ډوډۍ نه لري؛ خو د پاکستان حکومت ورته وايي، چې د پولې هغه خوا خپلو ځمکو ته د تلو او راتلو لپاره باید پاسپورټونه واخلي.
هغه زیاته کړه: “هلته لیکه ده او تا پرې تار لګولی دی، دا لیکه خو ټولې نړۍ ته معلومه ده. زه به د لیکې هغه خوا خپلې ځمکې ته ځم او د ورځې به دېرش وارې پاسپورټ درته ښیم؟ څومره ټاپې به په پاسپورت لګیږي”.
اڅکزي وویل، چې د پاکستان حکومت پښتانه په سند، لاهور او کراچۍ کې نه پرېږدي او یوازې پښتانه کاروباریانو ته ستونزې جوړوي.
د هغه په وینا؛ یوازې د پښتنو دوکانونه تالاشي کیږي او بندیان کیږي، بیا د یو لک رپیو په بدل کې بېرته خوشې کیږي.
هغه له پاکستاني چارواکو وپوښتل، چې پښتانه د دغه وضعیت د بدلېدو لپاره باید څه وکړي: “زه ږیره وخریم؟ ږیره دې بدې راځي؟ لنګوټه وغورځوم او که پتلون واغوندم؟ څه بلا وکړم؟”.
هغه ټینګار وکړ، چې د پاکستان اساسی قانون هر پاکستاني تا دا حق ورکوي، چې هر چېری واده کولی شي، هر چېرې کاروبار کولی شي او هر چېرې ژوند کولی شي؛ خو بیا هم په پښتنو پابندي لګول شوې ده.
د چمن پرلت وروسته له هغې پیل شو، چې د پاکستان موقت حکومت پرېکړه وکړه، چې وروسته له دې به د چمن پر لاره تګ راتګ یوازې په پاسپورټ او ویزې سره کېدلی شي.
ایراني رسنیو د دوشنبې په ورځ (د لیندۍ ۶مه) خبر ورکړ، چې په تېرو لسو ورځو کې ۲۴۸۸۴ افغان کډوال له دغه هېواده ایستلي دي.
د راپورونو له مخې؛ د روان کال په لومړۍ نیمايي کې افغانستان ته د لېږل شويو کډوالو شمېر شاوخوا ۳۲۸ زرو تنو ته رسېږي.
د ایران د خراسان رضوي سرحدي قوماندان مجید شجاع په یوه خبري غونډه کې وویل، چې د بهرنیو هېوادونو اتباع باید د رسمي او قانوني دروازو له لارې ایران ته داخل شي که نه نو له جدي غبرګون سره به مخامخ شي.
په دې وروستیو میاشتو کې ایران د افغان کډوالو د نیولو او افغانستان ته د بېرته لېږلو لړۍ ګړندۍ کړې ده.
د پاکستان پوځ د دوشنبې په ورځ ويلي، چې د خېبر پښتونخوا په بنو ولسوالۍ کې د پوځ په یوه کاروان د موټر سایکل برید د یوه افغان ځانمرګي له خوا شوی دی. د پاکستاني پوځ په اعلامیه کې راغلي، چې دغه برید کې دوه ملکیان وژل شوي، اووه ملکیان او درې پوځیان ژوبل شوي دي.
د پوځ په اعلامیه کې راغلي چې "یو موټرسایکل سپور ځانمرګي بریدګر د کاروان سره نېږدې ځان ته چاودنه ورکړه" او زیاته یې کړه، چې د برید وروسته په سیمه کې د نورو بریدګرو د موندنې په موخه عملیات پیل شوي دي.
په اعلامیه کې ادعا شوې، چې دغه افغان بریدګر د پاکستان د دولت مخالفې وسله والې ډلې حافظ ګل بهادر سره تړاو درلود، چې د افغانستان د واکمن طالبانو نېږدې متحد بلل کیږي.
پاکستان ویلي، چې د پاکستاني طالبانو تحریک او نورې اورپکې ډلې چې په افغانستان کې له پټنځایونو څخه فعالیت کوي، په افغانستان کې دوه کاله وړاندې واک ته د طالبانو له راتلو وروسته یې خپلو بریدونو ته زور ورکړی دی.
پاکستاني پوځ ادعا کوي، چې افغان اورپکو سږ کال د پاکستاني طالبانو تحریک په همکارۍ کې لږ تر لږه ۱۶ ځانمرګي بریدونه ترسره کړي دي.
په پاکستان کې د تاوتریخوالي د ډېرېدو له امله دغه هېواد د شاوخوا ۱،۷ میلیونه بې اسنادو افغانان کډوالو د ایستلو چارې پیل کړي، چې تر اوسه ۴۰۰ زره افغان بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي.
پاکستان وايي، چې د طالبانو حکومت د پولې پورې غاړې ته د ترهګرۍ په مخنیوي کې نه یوازې چې پاتې راغلي بلکې وسله والو سره مرسته هم کوي.
دغه هېواد په رسمي توګه له طالبانو غوښتي چې په افغانستان که د دوی په وینا مېشت ۶۰۰۰ د پاکستاني طالبانو د تحریک غړي پاکستان ته وسپاري.
طالبانو د پاکستان یا بل هېواد پر وړاندې د دې ډلو د غړو او یا د افغانستان د خاورې د کارېدلو تورونه رد کړي دي.
د ملګرو ملتونو وروستیو راپورونو په افغانستان کې د پاکستاني طالبانو تحریک د زرګونو غړو او نورو ترهګرو ډلو شتون مستند کړی؛ هغه څه چې د طالبانو ادعاوو سره په ټکر کې دي.
په افغانستان کې د امریکا او ناټو د شل کلن حضور په موده که پاکستان پر دې تورن و، چې له افغان طالبانو ملاتو کوي او په خپله خاوره کې یې امن پټن ځایونه ورته ورکړي دي.
د شنونکو په اند د طالبانو سره د امریکا، ناټو او پخواني جمهوریت مبارزه د پاکستان د نه همکارۍ له امله بریالۍ نه شوه.
