د فوربس مجلې اغېزناکه څېره: انلاین زده‌کړې افغان نجونې د کور له څلورو دیوالو بهر نه راباسي

د اوکراین لومړۍ میرمن اولینا زیلینسکي بی بی سی سره په مرکه کې خبرداری ورکړی چې هیواد یې له وژونکي ګواښ سره مخامخ دی ځکه چې د روسیې په وړاندې د روانې جګړې مالي او اخلاقي ملاتړ مخ په کمیدو دی.

نوموړې ویلي چې هیواد یې جدي مرستې ته اړتیا لري او دوی له مرستې غوښتلو، نه ستړي کیږي، که ستړي شي نو مړه به شي. هغې ویلي:‌ “که نړۍ مونږ سره له مرستو ستړې شي، دوی به مونږ مرګ ته پریږدي.”‌

هغه وايي، د مرستو په برخه کې د پخوانۍ لیوالتیا د ختمیدو لیدل دوی سخت خپه کړي دي، ځکه دغه مرستې یوه حیاتي مساله ده.

د اوکراین د متحدینو نه د هغې د مرستې غوښتنه وروسته له هغه شوې چې سپینې ماڼۍ د دې اونۍ په پیل کې خبرداری ورکړی و چې متحده ایالات به د کانګرس له ملاتړ پرته اوکراین ته د وسلو چمتو کولو لپاره مالي سرچینې ونه لري.

د امریکا کانګرس د چهارشنبې په ورځ هغه مسوده رد کړه چې له مخې یې اوکراین ته ۱۵ ملیارده ډالره اضافي مرسته برابریده.

دغه پیسې به اوس د پوځي روزونو، د استخباراتي معلوماتو د شریکولو او په اروپایې هیوادونوکې د امریکا د حضور د ډیرولو لپاره وکارول شي.

د افغان وګړو ګوند هیله څرګنده کړې، چې دا غونډې به د افغانستان د راتلونکي لپاره «ډاډمنه لار نقشه" وي.

دا يوه ورځنۍ غونډه د شنبې په ورځ د دسمبر په ۹ مه د جرمني په دوسلدورف پوهنتون کې «افغانستان کی کارند سیاسي نظام او تلپاتې سوله» په نوم جوړه شوې وه.

په دې غونډه کې د تېر حکومت د چارواکو او د ولسي جرګې پر یو شمېر غړو سربېره د پوهنتونونو استادانو او مدني فعالانو هم برخه درلوده.

د افغان وګړو د ګوند مشر ذاکر حسین ارشاد د افغانستان انټرنشنل خبریال ادریس جویا ته د مسکو، دوشنبې او ويانا وروستيو ناستو ته په اشارې وویل، ګوند یې هڅه کوي: «د دې پر ځای، چې عمومياتو ته ولاړ شی، په مستقیم ډول پر اصلي ضرورتونو او هغو محورونو تمرکز کوي، چې د افغانستان راتلونکې بڼه ټاکلی شي.»

دغه علمي شخصیت ټینګار وکړ، چې سیاسي نظام او د دغه نظام ماهیت له هغو محورونو څخه دی، چې باید بحث پر وشی.

په دې وروستیو اونیو او میاشتو کې په بېلا- بېلو هېوادونو کې د طالبانو پر ضد د مشهورو څېرو څو غونډې شوط دي.

په دې وروستیو کې د افغانستان د اسلامي حزب مشر ګلبدین حکمتیار ویلي، چې دغه غونډې د يو شمېر هغو هېوادونو په ملاتړ، جوړيږي، چې په افغانستان کې ستراتیژیکې ګټې لر، تر څو پر طالبانو فشار راوړي.

د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر محمود خان اڅکزي ټینګار کړی چې بیا به پرلت یوازې پر چمن د بې پاسپورټه تګ را تګ غوښتنه نه کوي، بلکې د پښتنو د اوبو، وساییلو او اختیار پوښتنه به هم کوي.

هغه ويلي چې د اسلامي شرعیت په اساس که یو جومات لاره بنده کړي وي ، د انسان د احترام لپاره د هغه جومات نړول روا دي.

اڅکزي د پاکستان پر حکومت غږ کړی چې ایا د دوی اغزن تار، چې په ډیورنډ کرښه لګول شوی، تر یو جومات هم سپیڅلی دی؟ هغه د پاکستان حکومت ته په خطاب کې وویل چې خلک له لوږې سره مخامخ دي او تاسې پاسپورټ ترې غواړئ.‌

نوموړي له حکومت نه وغوښتل چې خامخا دې د چمن لاره د بې پاسپورته کسانو پرمخ وازه کړي.

هغه یو ځل بیا د پاکستان پر حکومت نیوکه کړې چې په سند او پنجاب صوبو کې پښتانه تنګوي او کاروبار ته یې نه پریږدي. “په سند او پنجاب کې هر چا ته د کاروبار ازادي ده يو پښتانه تنګول کيږي.”

دغه پښتون سیاستوال وايي:‌ “که په دې خلک خفه کیږي چې دغه پرلت ګناه ده، دا ګناه ما کړې ده او والله که یې پریږدم، ټول خلک به په دغه پرلت کې کښینوم.”

محمود خان اڅکزی وايي د پاکستان په اساسي قانون کې لیکل شوي ‘اسلامي جمهوریت پاکستان’ دروغ دي، ځکه دغه هیواد نه اسلامي دی، نه جمهوریت دی او نه هم پاک خلک پکې اوسیږي.

هغه وايي‌ د چمن پرلت دا وښوده چې د ده په وینا د پاکستان د ظالم حکومت استازی د خلکو د رزق لارې تړي، او کوم حکومتونه چې د خلکو د رزق لارې تړي، د هغوی حاکمیت هیڅوک نه مني.

د چمن پرلت ۵۰ ورځې مخکې وروسته له هغې پیل شو، چې د پاکستان موقت حکومت پرېکړه وکړه، چې وروسته له دې به د چمن پر لاره تګ راتګ یوازې په پاسپورټ او ویزې سره کېدلی شي.

د پاکستان له دې پرېکړې وروسته پر سوداګرو او لغړي اتحاد سربېره د بلوچستان ټول سیاسي او مذهبي ګونونه هم په یوه خوله او د پرلت په ملاتړ له اسلام اباد غواړي چې خپله پرېکړه واخلي.

د ایران دولتي رسنۍ صدا و سیما د نني راپور له مخې، په مزار شریف د ایران جنرال کونسل د سیاحتي شرکتونو له استازو سره په لیدنه کې زیاته کړه، باید مطمین شو چې ایران ته قانوني سفر کوونکي خپل هیواد ته بېرته ستنیږي.

د صدا و سیما په دغه راپور کې راغلي چې په افغانستان کې د ایران سفارت او جنرال کونسلګریو په ځانګړې توګه په مزارشریف ښار کې د زیارت او سیاحت لپاره د ویزو د ثبت او صادرولو لپاره د یو سیستم په رامنځته کولو افغان غوښتونکو ته د ویزو ورکولو بهیر چټک او اسان کړی دی.

په دغه راپور کې لیکل شوي دي چې دا اسانتیاوې ایران ته د افغانانو د غیر قانوني او له خطر ډکو سفرونو د مخنیوي په هدف برابرې شوې دي.

په افغانستان کې د طالبانو واکمنۍ پیلېدو سره ډیری افغانان د بې کارۍ له امله ګاونډیو هیوادونو په ځانګړي ډول ایران ته له قانوني اسنادو پرته او په بېلابیلو قاچاقي لارو مرګوني سفرونه کوي.

خو په ایران کې په دې وروستیو کې د افغان کډوالو خلاف ولسي تاوتریخوالی ډېر شوی او حکومت یې هم ستنولو ته مجبوروي.

د ایران امنیتي چارواکو پرون هم وویل، چې په تېره یوه اونۍ کې تر ۱۳ زرو ډېر کډوال افغانستان ته ستانه کړل شول.

د صدا او سیما په نوم دولتي خبري اژانس د شنبې په ورځ د بشير احمد اربابي له قوله ليلکي، چې په خراسان رضوي کې له ۴۵ څخه تر ۵۰ سلنه بهرنۍ پانګونه افغان سوداګرو کړې ده.

د نوموړي د معلوماتو له مخي، ډېر لوی او تجربه کار سوداګر، چې ډېرې شتمنۍ یې درلودې، ایران په ځانګړې توګه مشهد ښار ته کډوال شوي دي.

ښاغلي اربابي وويل، ايران د افغان پانګوالو لپاره لومړی ځای لري.

د ایران د بهرنیو پانګوالو د ټولنې مشر حسین سلیمي تر دې مخکې ویلي و، چې په دغه هېواد کې د بهرنیو پانګونو ډېری غوښتونکي افغانان دي.

د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته، د افغان سوداګرو او پانګوالو په ګډون له بېلا- بېلو برخو څخه ګڼ شمېر افغانان ایران ته کډوال شول.

خو په دې وروستیو میاشتو کې په ایران کې د هغو افغان کډوالو، چې د اوسېدو اسنادونه یې نه درلوده د جبري ایستلو لړۍ زياته شوې او اسلامي جمهوریت د هېواد په ۱۶ ولایتونو کې د افغانانو پر شتون بندیز لګولی دی.