اوچا: د روان کال په جنورۍ میاشت کې له پاکستانه د راستنېدونکو کډوالو شمېر له ۵۰۰ زرو لوړ شو

دغه وزارت وایي، چې په پنجاب کې روان کال د سيخ و برېښ ۱۸ زره ۸۰۴ پېښې راپور شوې دي چې پکې ۳۰۳ کسان مړه شوي دي او لاهم دغه ناروغي د خپرېدو په حال کې ده.

د جنورۍ په میاشت کې په پنجاب کې په سیخ و برېښ د اخته ماشومانو شمېر ۱۸ زره ۴۰ ته ورسېد، په داسې حال کې چې په دغې صوبه کې ۲۹۶ ماشومان ترې تر دې مهاله مړه شوي دي.

د پنجاب د واکسيناسيون د برخې مشر ډاکټر مختار وايي، په دې ورځو کې په پنجاب صوبه کې د سیخ و برېښ ناروغي په چټکۍ سره د خپرېدو په حال کې ده.

د تېرو ۲۴ ساعتونو د مړو شویو ۳ پېښې په بهاولپور، ۲ په فیصل اباد، یوه په لاهور او یوه په ملتان کې ثبتې شوې دي.

دغې ښاروالۍ د سلواغې ۱۲مه په اېکس پاڼه لیکلي، چې دمګړۍ په دغې سیمه کې د ځمکې د کېندلو چارې پیل شوې او په پام کې ده چې دغلته یو ستر سوداګریز مارکېټ جوړ شي.

دا رنګه په دغه خپاره شوي پیغام کې زیاته شوې، چې په دغې سیمه کې تر دې وړاندې د خلکو تګ راتګ او ګڼه ګوڼه زیاته وه او د دغې ګڼې ګوڼې د مخنیوي له پاره یې دغه چاره پیل کړې ده.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د کابل ښاروالۍ ویلي، دغه مارکېټ په عصري او معیاري بڼه جوړېږي چې له ټولو لومړنیو اسانتیاوو به برخمن وي؛ خو دا چې په دغه مارکېټ به څومره لګښت راځي په دې اړه یې معلومات نه دي خپاره کړي او نه یې د دغه مارکېټ د نقشې او نورو اړوندو انجنیري مسایلو په اړه توضیحات ورکړي.
دغه مارکېټ چې د سپاهي ګمنام له سیمې د پل خشتۍ تر جوماته اوږدوالی لري، د کابل د سوداګریزو مارکیټونو په شاوخوا کې جوړېږي چې په دغه سیمه کې له پخوا راهیسې سوداګریزې چارې ترسره کېدې.

دا رنګه دغه نوی جوړېدونکي مارکېټ ته څېرمه د شهزاده سرای هم شته، چې د افغانستان د اسعارو د راکړې ورکړې تر ټولو ستر مرکز یادېږي.
کابل ښاریان وايي، که چېرته دغه مارکېټ په معیارونو برابر جوړ شي؛ نو ورسره به تر ډېره د خلکو ستونزې هوارې او په دغه سیمه کې به د ګڼې ګوڼې مخه ونیوله شي.

په خبرپاڼه کې دا رنګه راغلي، چې د دغه کان د پروسس او چاڼولو ټولې چارې به دننه په افغانستان کې ترسره کېږي او د کان کېندنې او استخراج ټول لګښت به د ګټونکي شرکت پر غاړه وي.
له هغه مهاله چې طالبان بیا پر افغانستان واکمن شوي؛ نو د خپلو لګښتونو د پوره کولو له پاره یې د افغانستان طبیعي زېرمو ته زیاته پاملرنه کړې او په خلاص مټ دغه کانونه استخراجېږي او دغه ګران بیه توکي نورو هېوادونو ته استول کېږي.
ګڼ کتونکي وايي، چې دغه کانونه د افغانستان ملي پانګه ده او په کار نه دي چې د لنډ مهاله ګټې له پاره دې په نامسلکي او غیر معیاري توګه دغه کانونه راوسپړل شي.

د دوی په باور تر هغې چې طالبانو کورنی مشروعیت نه وي تر لاسه کړی، دا حق نه لري چې د افغانستان ملي پانګې په نورو بازارونو کې لیلام ته وړاندې کړي.

د افغانستان پخواني ولسمشر اشرف غني هم ویلي، چې د طالبانو له‌خوا د کانونو قراردادونه په پټه ورکول کېږي او نړۍوال مشروعیت نه لري.

دغې ډلې ویلي، په دغه راپور کې د تحریک طالبان پاکستان پر ضد بې بنسټه دعوې شوې چې ډېرې یې له عیني واقیعتونو څخه زیات واټن لري.

د خبرپاڼې په یوه بله برخه کې راغلي، چې دوی بهرنۍ اجنډا نه لري او نه له نړۍوالو وسله‌والو ډلو سره اړیکي پالي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دوی د خپل ولس او عالمانو بشپړ ملاتړ له ځانه سره لري او په خپله خاوره کې د شرعي نظام د ټینګښت او پایښت له پاره مبارزه کوي.
په خبر پاڼه کې د راپور دغه برخه هم غندل شوې، چې ویل شوي ټي‌ټي‌پي د القاعدې له‌خوا فکري او عقیدوي روزنه تر لاسه کوي.

دوی وايي، په تېرو څلوېښتو کالو کې یې د جګړې او مبارزې بهترینه تجربه تر لاسه کړې ده.

د خبرپاڼې په یوه بله برخه کې ویل شوي، چې د افغان طالبانو له‌خوا د ټي‌ټي‌پي مشر مفتي ابو منصور عاصم (نور ولي محسود) ته هیڅګله پیسې نه دي ورکړل شوي او نه هم دغه ډله د نورو ډلو یا افغان طالبانو پیسو ته اړه ده.

دوی وايي، چې دوی د پاکستان د ولسي خلکو او سوداګرو له مرستې او مالي ملاتړه برخمن دي.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په وروستي راپور کې د افغان طالبانو په اړه هم یو لړ څرګندونې شوې وې، چې تېره ورځ د دغې ډلې د ویاند ذبیح الله مجاهد له‌خوا ردې شوې وې؛ خو له هغې وروسته ټي‌ټي‌پي هم د دوی په اړه راغلې څرګندونې ردې کړی او هغه یې له واقیعتونو لرې او بابېزه ګڼلې دي.

ښاغلي غني ویلي، چې دا هم معلومه نه چې طالبان دغه کانونه د کومې مودې لپاره په قرارداد ورکوي او عواید یې په کومه برخه کې لګول کیږي.‌

هغه دغه راز ویلي، چې د افغانستان جرمي او شبکه‌ای اقتصاد ډیر سخت د نړۍ سره تړلی او دا چې د ملګرو ملتونو اخري رپوټ ښيي چې د نشه ای توکو دوه ډوله هیرویین او امفتامین صادرات له افغانستان څخه د نړۍ بیلابیلو هیوادونو ته سخت د ودې په حال کې دي.

نوموړي ویلي: "د طالبانو له خوا پر تاریاکو د لګیدلي بندیز پایلې واضح ندي او هیرویین لاهم په قوت کې روان دي. نړۍ سره د اوصولي روابطو برخه پرې شوې، خو دا برخه پیاوړې شوې ده.”

پخواني ولسمشر اشرف غني ویلي، چې دا معلومه نده چې طالبان د افغانستان معادن په کومو شرایطو لیلاموي او دا چې د افغانستان معادن په رڼا ورځ خو په پټه توګه معامله کیږي. هغه زیاته کړې: “دغه قراردادونه نړیوال مشروعیت نه لري او نه یې شي لرلای. دغه معادن هغه سرمایه ده چې د افغانستان ټولو خلکو پورې اړه لري، او په شفافه توګه د قانون له مخې ترې ګټه نه پورته کیږي، دا هر څه د پردې ترشا کیږي.”

هغه دغه راز ویلي، چین د جمهوریت پر مهال د مس عینک او د افغانستان په شمال شرق کې د تیلو د راویستلو د قراردادونو په برخه کې خپلې ژمنې پلي نه کړې.‌ هغه زیاتوي، چې د مس عینک په برخه کې چین د څو سوه میګاواټ برق د راوړلو،‌ د ذغال کانونه ته د ریل د پټلیو جوړولو او د مس صنعتي استعمال لپاره د صنعت جوړولو برخو کې ژمنې کړې وې،‌ خو کله چې د عمل وخت شو، دوی په خپلو ژمنو ونه دریده.

محمد اشرف غني وايي، چې افغانستان یوازې د ګمرکاتو په عوایدو نشې چلیدلای، د افغانستان اقتصاد باید په اساسي توګه وده وکړي او سکتورونه باید بیل شي او د یو منظم مالي سیسټم اساس کیښودل شي، چې ولس په پښو ودریږي.

هغه وايي: “د افغانستان ولس اوس عصري امکانات غواړي او د دې لپاره چې د ولس غوښتنې پوره شي، باید یو اقتصادي اساس موجود وي. د دولت عواید باید په مشروع توګه ډیر شي او بیرته د ولس په لومړیتوبو ولګول شي.”

نوموړی وايي، د طالبانو په ګمرکونو هم د فساد علایم لیدل کیږي، خو لا په ابتدايي مرحلو کې دي.

ښاغلی غني وايي، چې د طالبانو داخلي عواید د جمهوریت په پرتله نه دي ډیر شوي، خو د خلکو نه په زوره د مالیې د اخیستو کچه ډېره شوې ده او دا په داسې حال کې ده چې د خلکو اقتصادي وضعیت خراب دی.

هغه وايي،‌ چې د عوایدو ټولول مهم دي، خو باید داسې عواید ټول شي چې د اقتصادي ودې نتیجه وي.