د هندوستان د ټېنس ټیم په ۶۰ کلونو کې د لومړي ځل لپاره پاکستان ته پر سفر تللي او د ټېنس په داووس کپ سیالیو کې یې د یکشنبې په ورځ د دغه هېواد پر وړاندې اته پرله پسې بریاوې ترلاسه کړي دي.
د هندوستان د ټېنس ټیم د دغو بریاو په تر لاسه کولو سره په لومړي ګروپ کې د ټېنس نړۍوالو لوبو ته لاره پېدا کړه.
په دغه لوبو کې د هندوستان د ټیم لوبغاړو یاکو بامبري او ساکت مینني د پاکستان د ټیم لوبغاړي مزمل مرتضی او عاقل خان مات کړل او وروستۍ لوبه یې د خپل ټیم په ګټه پای ته ورسوله.
د هندي رسنیو د رپوټونو له مخې؛ د هند او پاکستان تر منځ د سپورټ سیالۍ د امنیتي شرایطو په پام کې نیولو سره، او د ټېنس نړۍوال فدراسیون د لارښوونو له مخې په اسلام اباد کې ورزشي کمپلیکس ته یوازې ۵۰۰ نندارچیانو پرېښودل شوي وو.
روسیې د یکشنبې په ورځ ویلي، چې اوکراین د نهو ښځو او یو ماشوم په ګډون لږ تر لږه ۲۸ کسان هغه مهال وژلي، چې ځواکونو یې د روسیې تر کنټرول لاندې ختیځ اوکراین کې پر یوه نانوايي او رسټورانټ د لویدیځ له خوا د ورکړل شویو راکټونو پر مټ برید کړی.
روسي چارواکو ویلي، چې اوکراین د شنبې په ورځ د لیسیچانسک پر ښار د متحده ایالاتو له خوا د ورکړل شویو راکټونو پر مټ برید کړی.
د بېړنيو پېښو کارګرانو د شپې په اوږدو کې د مسکوسکا په کوڅه کې د ویجاړ شوي رستورانت په خاورو خځلو کې د ژوندي پاتې شویو کسانو لټه کوله، چېرې چې د ملکي کسانو لپاره یوه نانوايي هم جوړه شوې وه.
د لوهانسک په سیمه کې چې اوس د روسي ځواکونو تر کنټرول لاندې ده، د روسیې له خوا ټاکل شوي چارواکي لیونید پاسیچنک ویلی: “د اوکراین وسله والو په لیسیچانسک کې پر یوه نانوايي برید کړي.”
ښاغلي پاسیچنک ویلي، چې د برید پر مهال په نانوايي کې د ولسي خلکو ګڼه ګوڼه وه. د روسیې د بېړنیو حالاتو وزارت ویلي، لس تنه یې د نانوايي له ویجاړیو راویستي دي.
دغه وزارت ویلي، چې د ژغورل شویو څلورو کسانو روغتیايي حالت نازک دی او دوی لا هم د نورو کسانو د ژغورلو هڅه کوي.
اوکراین تر اوسه د دې برید په اړه څه نه دي ویلي.
وروسته له هغې چې امریکا په عراق او سوریه کې د ایران د سپاه پاسداران او ورسره د تړلو ملېشو اړوند اهداف په نښه کړل؛ وال سټریټ ژورنال راپور ورکړی، چې د یمن له ساحلي سیمو څخه د سپاه پاسداران او حزب الله ۵۰ غړي وتلي دي.
په راپور کې راغلي، د ایران د سپاه پاسداران او د لبنان د حزب الله ډلې دغه پنځوس غړي د یمن له ساحلي سیمو څخه صنعا ته لېږدول شوي دي.
د دغه راپور له مخې؛ دغو کسانو د یمن په ساحلي سیمو کې د حوثي یاغیانو په بېړیو باندې د توغندیو او بې پیلوټه الوتکو په حملو کې مرسته کوله.
وړمه ورځ په عراق او سوریه کې د ایران د سپاه پاسداران او ورسره تړلو ملېشو پورې اړوندو څه باندې ۸۵ اهدافو باندې د امریکا هوايي بریدونو کې نږدې ۴۰ تنه وژل شوي دي.
د راپورونو له مخې؛ د جمعې په ماښام شویو بریدونو کې په سوریه کې لږ تر لږه ۲۳ کسان او په عراق کې ۱۶ کسان وژل شوي دي.
د امریکا مرکزي قوماندانۍ د شنبې په ورځ (د سلواغې ۱۴مه) ویلي، چې د امریکا متحده ایالاتو ځواکونو د څو جنګي او د امریکا څخه تللو لویو بم غورځونکو الوتکو پر مټ په عراق او سوریه کې په څه باندې ۸۵ موخو بريدونه کړي دي.
دغه بریدونه په اردن کې د ایران پلوه ملېشو د بې پیلوټه الوتکې برید کې د درې امریکايي پوځیانو د وژل کېدو د غچ اخیستو په موخه ترسره شوي دي.
د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت سلاکار جیک سالیوان نن وویل، چې تېره اونۍ په اردن کې د ایران ملاتړو ملېشو له خوا د درېیو امریکایي سرتېرو له وژل کېدو وروسته امریکا په منځني ختیځ کې د دغو ملېشو پر وړاندې د نورو بریدونو د ترسره کولو پلان هم لري.
نوموړي د اېن بي سي ټلویزیون یو پروګرام کې ویلي: "موږ د نورو بریدونو او اقداماتو اراده لرو، ترڅو دا روښانه پیغام ورسوو ، چې که زموږ پر ځواکونو برید کیږي او یا زموږ خلک وژل کیږي، امریکا یې ځواب ورکوي."
تیره اونۍ په اردن کې د ایران ملاتړو ملیشو په برید کې د درې امریکايي سرتیرو له وژل کیدو وروسته، د ایران سره تړلو ډلو پر وړاندې د متحده ایالاتو د لویو عملیاتو په دویمه ورځ کې امریکا او بریټانیا د شنبې په ورځ په یمن کې د حوثي یاغیانو پر ۳۶ موخو بریدونه کړي دي.
پنټګان ویلي، د شنبې ورځې بریدونو کې یې په یمن کې هغه ۱۳ ځایونه په نښه کړي چې حوثيانو سور سمندرګي کې پر بیړیو د برید لپاره کارول.
د جمعې په ورځ هم امریکا په عراق او سوریه کې د ایران له ملاتړه برخمنو ډلو په ۸۵ موخو ځوابي بریدونه ترسره کړل.
د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت سلاکار جیک سلیوان ویلي: "هغه بریدونه چې د جمعې په ورځ شوي دي زموږ د غبرګون پیل و، نه پای."
د اکټوبر پر اوومه حماس له غزې پر اسراییل پراخ برید وکړ چې نږدې ۱۲۰۰ کسان پکې ووژل شول او تر ۲۰۰ ډېر نور د حماس له خوا یرغمل شول.
د دغه برید په غبرګون کې اسراییل په غزې پراخ هوايي او ځمکني بریدونه پیل کړې، چې ور سره پراخې سیمې یې ویجاړې او تر ۲۷ زرو ډېر فسلطینیان یې تر اوسه وژلي دي.
امریکا په دغه جګړه کې په پراخه توګه د اسراییل پوځي او سیاسي ملاتړ کوي. د دغو بریدونو په ځواب کې ایران ته نږدې ډلو پر امریکايي اډو او په سور سمندرګي کې پر سوداګریزو بیړیو بریدونه پیل کړي.
د طالبانو د لوړو چارو وزیر ملا ندیم څه موده د مخه ویلې وو; "هر که نان میدهد، فرمان هم میدهد." که د فرمان مساله وڅېړو، د سیګار په قول امریکا د طالبانو د راتګ نه وروسته ۲.۶ میلیارده ډالره افغانستان ته ورکړي دي.
اروپا، چین او نورو هېوادونو په ګډه د افغانستان سره درې سوه میلیونه ډالره مرسته کړې ده.
افغانستان ته د چین واردات او صادرات:
په دې توګه د چین ونډه په دې درې سوه میلیونو ډالرو کې ډېره کمه ده؛ ځکه په دغه درې سوه میلیونو ډالرو کې د اروپایي هېوادونو ونډه زیاته ده؛ خو په مقابل کې چین د افغانستان څخه زیاته ګټه د تجارت او د معدنونو په غیر قانوني قراردادونو کې کړې ده.
که محاسبه شي نو د چینایانو ګټه څو چنده د هغه مرستې څخه زیاته ده، چې د افغانستان سره یې کړې ده. یوازې په ۲۰۲۳ز کال کې چین افغانستان ته تقریبا ۱۱۸ میلیونه ډالره صادرات او د افغانستان څخه یې ۱۶.۱ میلیونه ډالره واردات درلودل. په ۲۰۲۳ز کال کې د چین او افغانستان د تجارت کسر، ۱۰۲ میلیونه ډالره دی.
په تېرو څو لسیزو کې د چینایانو همدا پالیسي وه، چې په افغانستان کې سرمایه ګذاري ونه کړی او په مقابل کې ډېر څه تر لاسه کړي.
که د افغانستان څخه د تېرو کلونو د وارداتو او صادراتو ګراف وکتل شي؛ نو چین په ۲۰۱۸ز کال کې ۶۶۸ میلیونه ډالره، په ۲۰۱۹ز کال کې ۶۰۰ میلیونه ډالره او په ۲۰۲۲ز کال کې ۵۵۳ میلیونه ډالره صادرات درلودل.
د دغه صادراتو ګټه څو چنده د هغه مرستو څخه زیاته وه، چې د افغانستان سره یې درلودله. همداشان د جمهوریت په وخت کې چینایانو د سرکونو پروژې د اروپا د اتحاديې د مرستو څخه اخستې وې، چې د کابل-جلال اباد د لارې جوړول یې یوه بیلګه وه، چې بې کیفیته سرک یې جوړ او د لویو لارو د تګ او راتګ له وجهې ډېر ژر بېرته خراب شو.
د چین مرستې:
په افغانستان کې د شوروي اتحاد سره د جګړې په دوران کې چینایانو کلاشینکوفونه او سکربیست توغندي مجاهدینو ته د پاکستان له لارې ورکول. چین د مجاهدینو په روزنه کې برخه درلوده؛ خو په مقابل کې یې د امریکا څخه نوې سلاوې تر لاسه کولې.
د جمهوریت په وخت کې هم چین د لوګر د مسو د عینک قرارداد چې تقریبا درې میلیارده ډالره و، امضا کړ؛ خو د دغه معدن په استخراج کې یې سرمایه ګذاري ونه کړه. له چینایانو سره بار - بار د افغانستان حکومت د یاد کان د چارو پر چټکوالي بحثونه او رسمي غونډې کړي؛ خو چین یوازې بهانې کولې او خبره دې ته ورسېده چې د افغانستان حکومت په دې فکر و، چې چینایانو سره د عینک د مسو قرارداد لغوه کړي.
اوس چین غواړي چې د لیتیم او تیلو په برخه کې قراردادونه تر لاسه کړي؛ خو په عملي توګه چین په افغانستان پانګونه نه ده کړې او نه یې کوي. په دې بحث نه کوو، چې د غیر مشروع او غیر قانونمند حکومت په موجودیت کې له طالبانو سره ټول قراردادونه حقوقي حیثیت نه لري.
په عامیانه اصطلاح ویلې شو، چې چین یوازې غواړي چې خپل څادر او خولۍ هر چېرته کېږدي او ځایونه ونیسي؛ خو د پانګونې په هکله په لنډ او منځ مهال کې جدي فکر نه لري.
د امریکا وتل او د چین دریځ:
په ۲۰۱۴ز کال کال د The Ditchley Foundationاو Open Society Foundation له خوا یو کنفرانس په لندن کې و، چې ما هم برخه پکې درلوده، د افغانستان لپاره د چین له خاص استازي سن یکشي"Sun Yuxi" څخه مې په غیر رسمي ناسته کې پوښتنه وکړه، چې ستاسي پالیسي د اافغانستان په هکله څه ده؟ او که امریکا ووځي نو ستاسي دریځ به څه وي؟ ځکه امریکا هغه وخت اعلان کړې و، چې د اوباما د جمهوري ریاست د ختم پورې به له أفغانستان څخه ټولې قواوي وکاږي.
هغه وویل؛ چین د افغانستان د معدنونو په ویستلو کې عجله نه لري او کله چې شرایط برابر شول نو هغه وخت به په معدنونو کې پانګونه کوي. د چین ستراتېژي د پانګونې په هکله ډېره اوږده ده او عجله نه لري. همدا شان د امریکا د قواو له وتلو سره موافق نه دی او باید په افغانستان کې ثبات موجود وي.
د چین د ډېرو هېوادونو موجودیت په افغانستان کې نه غوښته؛ خو په عین حال کې دې ته هم حاضر نه و، چې د امریکا له وتلو سره دې له افغانستان سره زیاته مرسته وکړي او یا د امریکا پوځي او اقتصادي خلا ډکه کړي.
که څه هم د طالبانو او چین تر منځ روابط ګرم ښکاري؛ خو که پورته معلوماتو ته ځیر شو، په لنډ او منځ مهال کې چین په افغانستان کې داسې پانګونه نه کوي، چې د افغانستان اقتصاد ته رشد ورکړي. بلکې په مقابل کې غواړي چې د أفغانستان څخه ګټه تر لاسه کړي.
د چین او طالبانو تر منځ سیاسي روابط د نارملېدو خواته روان دي؛ خو چین لا نه دي ویلي، چې دوی د طالبانو حکومت په رسیمت پېژني یا نه. د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند د ۲۰۲۴ز کال د جنورۍ په ۳۱مه نېټه وویل؛ که افغانستان د نړۍ غوښتنو ته مثبت ځواب ووایه لکه؛ یو همه شموله سیاسي جوړښت، په کورنیو او بهرنیو چارو کې منځګړې تګلاره، د ټولو ترورستي ډلو پر وړاندې مبارزه او د نړۍ او په خاصه توګه د ګاونډيو هېوادونو سره دوستانه روابط ایجاد کړل، دا پخپله د نړۍ په کچه د افغانستان د یو ځای کېدو معنا ورکوي؛ ځکه د ټولو خواو غوښتنو ته به یې مثبت ځواب ویلې وي .
په لنډمهال کې د چینایانو موخه په افغانستان کې یوازې او یوازې دا ده، چې طالبان د شرقي ترکستان اسلامي تحریک وځپي او مخه یې ونیسي چې د چین د ایغور په سیمه کې لاسوهنه ونه کړي. چینایان غواړي چې نړۍ باید افغانستان پرېنږدي او هدف یې دا دی، چې نور باید مصارف ورکړي او دوی یوازې خپل څادر هر چېرته کیږدي.
د امریکا مرستې او فرمان منل:
که د طالبانو د لوړو چارو وزیر خبره سمه وي؛ "هر که نان میدهد، فرمان میدهد" اوس طالبان به د چا فرمان ومني؟ ایا د امریکا فرمان مني چې تر اوسه یې افغانستان ته ۲.۶ میلیارده ډالره د دوی د راتګ څخه وروسته ورکړي دي او که چین چې تر اوسه یې لا له افغانستان سره دومره مرسته نه ده کړې، چې د افغانستان په درد دوا شي او په عوض یې د غریب افغانستان څخه ګټه پورته کړې ده.
حل لار:
دا باید په یاد ولرو، چې چینایان ډېر هوښیار دي او خپلې ګټې د نورو د ګټو لپاره نه قربانوي. طالبان یوازې د عکسونو په خپرېدو او کتنو باید خوشاله ونه اوسي. د دنیا سیاست د دې څخه هم ډېر مغلق دی؛ مګر طالبان یې په تور او سپین تصویر کې ویني. په افغانستان کې د ګاونډيانو او هم د نړۍ د دخیلو هېوادونو د ګټو تر منځ توازن ساتل اسانه کار نه دی.
هر څوک د خپلو ګټو لپاره کار کوي. ښه به دا وي، چې طالبان د چینایانو او نورو هېوادونو د رضا کولو په عوض، خپل ملت ته رجوع وکړي او د یو قانونمند، مشروع او ولسواکه نظام راوستلو لپاره زمنیه مساعده کړي.
کله چې ولسي مشروعیت رامنځته شو، نړۍوال مشروعیت په خپله رامنځته کیږي او افغانستان د سیمې او نړۍ د رقابتونو ډګر نه ګرځي.
د افغانستان د روانې کشالې یوازینی حل بین الافغاني مذاکرات او بېرته ملت ته رجوع کول دي، که چېرې د نړۍوالو او ګاونډیانو د توقعاتو او علاقو وړ حرکت کیږي او ولس له منځه ویستل کیږي؛ دا چاره د افغانستان کشاله لا اوږدولی شي.
یادونه: پورته لیکنه د لیکوال نظر څرګندوي او د افغانستان انټرنشنل - پښتو سیاست نه منعکسوي.
د افغانستان او سريلانکا ترمنځ د کرېکټ د ټېسټ لوبې په ۳ ورځ سريلانکا د ټولو لوبغاړو په سوځېدو ۴۳۹ منډې جوړې کړې، چې تر افغان لوبډلې ۲۴۱ زياتې دي. په مقابل کې افغان لوبډلې د ابراهیم ځدراڼ په سلیزه او د یوه لوبغاړي په سوځېدو ۱۹۹ منډې وکړې، خو بیا هم ۴۲ منډې ټاکلي هدف ته پاته دي.
افغان لوبډله به د سريلانکا په وړاندي سبا په څلورمه ورځ لومړی د سريلانکا هدف پوره کوي او بیا به سيالي لوبډلې ته نوی هدف ټاکي.
ابراهيم ځدران د نن په لوبه کې سليزی پوره کړه او سبا به لا هم خپلې لوبې ته دوام ورکړي.
د افغان لوبډلې په توپ اچونه کې نويد ځدران، چې دا يې د افغانستان لپاره لومړنۍ ټېسټ لوبه وه د سريلانکا ۴ لوبغاړي وسوځول.
د افغانستان او سریلانکا ترمنځ د کرېکټ ټېسټ لوبه د سریلانکا په کوربه توب د دغه هېواد په کولمبو ښار کې شروع دي.