د برېتانیا سفارت: لوستې او ځواکمنې ښځې د سولې، ټیکاو او پرمختګ لپاره ارزښتناکې دي

دغه نوماند وايي، لوېديځ هېوادونه بايد په افغانستان کې د خپلو هغو کړنو مسووليت ومني، چې د ميليونونو افغانانو د کډوالۍ لامل شوي.

هغه وویل، چې د ایران خلک هېڅ دلیل نه لري چې «د نورو د غلطو سیاستونو بیه پرې کړي».

مسعود پزشکیان د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۴مه) د اېکس ټولنیزې شبکې د یو کاروونکي د پوښتنې ځواب کې، په ایران کې د افغان مهاجرینو په اړه خپل پروګرام اعلان کړ.

ښاغلي پزشکیان ټینګار وکړ، چې د ولسمشریزو ټاکنو د ګټلو سره به د افغان کډوالو په اړه درې کړنې ترسره کړي.

نوموړي وویل، چې د هغه احتمالي حکومت به په بشپړه توګه پولې وتړي، کډوال به تنظیم کړي او په ایران کې به د افغان کډوالو د یوې برخې د منلو په اړه له اروپايي هېوادونو سره خبرې وکړي.

مسعود پزشکیان د ایران د ولسمشرۍ د څوارلسمې دورې د شپږو کاندیدانو له ډلې څخه دی. هغه ایران کې د اصلاحاتو د جریان یوازینی نوماند دی.

ښاغلي پزشکیان لیکلي، چې ایران ته د کډوالو د ننوتلو د مخنیوي لپاره به پولې په بشپړه توګه وتړي. هغه وویل، سره له دې چې افغانان د ایران په اقتصاد کې اغېزمن رول لري او په «تپل شوې جګړه» کې یې د ایران لپاره قرباني ورکړې، خو باید تنظیم شي. هغه وویل، چې د ایران د کورنیو چارو وزارت به دغه دوه مسایل عملي کړي.

د ایران د کورنیو چارو وزارت ویلي، چې په دغه هېواد کې شاوخوا پنځه میلیونه افغانان ژوند کوي.

د ایران د پارلمان مشر او د ولسمشرۍ ټاکنو ته نوماند محمد باقر قالیباف هم ویلي، چې که دی د اجراییه قوې ریاست د مشر په توګه وټاکل شي، له افغانستان سره به د خپل هېواد پوله وتړي او هغه کسان به له هیواده وباسي کړي چې نوموړي یې «پردي وګړي» بولي.

د طالبانو د جوزجان ولایت رسنیز دفتر پر اېکس خواله رسنۍ خپره کړې اعلامیه کې ویلي، چې د طالبانو والي د زمرد سای له نفتي ساحې څخه د لیدنې پر مهال ویلي، چې د شویو سرویې ګانو له مخې؛ په دغه معدن کې ۹ میلیونه او ۱۲۰ زره ټنه نفت شته دي او سره له دې چې د درېیو څاګانو د ویستلو کار بشپړ شوی؛ خو د نفتو استخراج لا نه دی پیل شوی.

په همدې حال کې د دغه نفتي ساحې د تولید مسوول عبدالواسع ویلي، چې په دغه ساحه د کان د کیندنې څېړنې په ۱۹۷۲ کال کې پیل شوې او لومړۍ څاه په ۱۹۷۸ کال کې د ۲ زره ۲۲۰ مترو په ژوروالي کیندل شوې وه.

په جوزجان کې د طالبانو د والي دفتر ویلي، چې د نفتي څاګانو په کیندلو سره ۵۰۰ کسانو ته د کار زمینه هم برابره شوې ده.

د ۱۴۰۰ کال په اګسټ میاشت کې د واک د بیا تر لاسه کولو وروسته، طالبان په دې ونه توانېدل چې نړۍ سره خپلې اړیکې جوړې کړي او د نجونو په تعلیم او د مېرمنو پر ژوند د دغې ډلې له خوا د لګیدلو بندیزونو له امله نړۍوالې مرستې له افغانستان سره تر ډېره محدودې شوې.

د طالبانو ډلې په وروستیو دوو کلونو کې د افغانستان کانونو ته مخه کړې او هڅه کوي چې په دې توګه خپلې مالي اړتیاوې پوره کړي.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت پر خپلې اېکس پاڼه لیکلي، چې د دغه معاونیت د دفتر عمومي مشر د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۴مه) د دغه ښارګوټي د سپارلو مراسمو کې ګډون وکړ.

مفتي عبدالله عزام په دې مراسمو کې وویل، چې لا هم د تېر کال زلزلې له امله د هرات ځیني اوسېدونکي سرپناه نه لري او مرستو ته اړ دي.

ښاغلي عزام د خپلو خبرو په یوه برخه کې د افغانستان ملي پراختیا ستراتیژۍ ته په اشارې سره وویل، چې د ریاست الوزرا اقتصادي معاونيت د راتلونکو پنځو کلونو لپاره د هېواد د ملي پراختیا په ستراتیژۍ کار کوي او په نږدې راتلونکي کې به یې د لومړنۍ مسودې چارې بشپړې شي.»

تر دې مخکې هم طالبانو د څو ښارګوټو چارې بشپړې او زلزله ځپلو ته یې سپارلې دي.

د یادونې وړ ده، چې د هرات د زنده جان او غوریان ولسوالیو زلزله د رېښتر په کچه ۶،۳ درجې وه، چې د ښار شمال لوېدیځ په ۳۰ کیلومتري واټن کې ېې د نایب رفیع، سياه اب، وردکانو، کرنيل، سربلند، چاهک او سنجاب په ګډون ۱۲کلي سخت وځپل.

دغې زلزلې د پراخو مالي زیانونه ترڅنګ د سلګونو کسانو ژوند هم واخیست.

د سرچينې د معلوماتو له مخې؛ د پنجشنبې په ورځ د زمري په ٢٤مه، د دغو استخباراتي افسرانو د درېيمې مياشتې تنخواګانې هم ځنډول شوې دي.

دغه چارواکي، چې نه يې غوښتل نوم يې واخيستل شي وويل، چې طالبانو په پرله پسې درېيمه مياشت کې خپلو ځينو استخباراتي مامورينو ته ويلي، چې د دوی معاشونه به ډېر ژر ورکړل شي.

سرچينې زياته کړې، چې طالبانو له خپلو استخباراتي مامورينو سره ژمنه کړې وه، چې د دوى معاشونه به د تېرې سې شنبې په ورځ د اختر د ورځو لپاره ورکول کیږي؛ خو دا ژمنه پوره نه شوه.

دا لا څرګنده نه ده، چې د خپلو کارکوونکو د معاشونو په نه ورکولو کې د طالبانو بې کفایتي یوازې تر استخباراتو پورې محدوده ده او که د دې ډلې نورو امنیتي او دفاعي بنسټونو ته هم غځېدلې ده.

په تېرو دوه نیمو کلونو کې د عامې روغتیا وزارت او پوهنې وزارت په ګډون د یو شمېر ملکي دولتي بنسټونو معاشونه د نړۍیوالو سازمانونو لکه؛ د سره صلیب او د ملګرو ملتونو د ماشومانو د وجهي صندوق (یونیسف) په مرسته ورکول کیږي؛ خو د سره صليب نړۍوالې کمېټې تېر کال د اسد په مياشت کې اعلان وکړ، چې ښايي د اګسټ تر پايه به په افغانستان کې د ۲۵ روغتونونو مرستې پای ته ورسوي.

د کندهار د میرویس روغتون کارکوونکو د روان کال په اپرېل میاشت کې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې له تېرو دوو میاشتو راهیسې د نامعلومو دلایلو له امله د دوی معاشونه ۳۰ سلنه کم شوي دي.

په همدې حال کې طالبانو د پنجشنبې په ورځ د جوزا له ۲۴مې د دولتي ادارو د ښځینه کارکوونکو معاشونه پنځه زره افغانیو ته راکم کړل.

مېرمن بلوڅ نن په اسلام اباد کې خبریالانو ته دا هم وویل چې د پاکستان حکومت له طالبانو سره د سوداګرۍ دمیکانیزم پر ټولو برخو خبرې کوي، خو په دې تړاو یې نور څه ونه ویل.

د پاکستاني چارواکو له څرګندونو سره هممهاله په سپین بولدک او انګور اډه کې د ډویورنډ کرښې پورې غاړه خلکو د پرلت تر شپږو میاشتو ډېر وخت کېږي.

دوی له افغانستان سره د تګ را تګ او سوداګرۍ لپاره د اسلام اباد د ویزې د پرېکړې خلاف دي، خو د پاکستان مرکزي او صوبايي چارواکي یې دا غوښتنه نه مني.

هممهاله د پاکستان حکومت له هغو افغان موټروانانو هم ویزې غواړي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو توکو لېږد کوي.