د کډوالۍ نړیوال سازمان اعلان وکړ، چې له ۲۰۲۰ کال راهیسې د افغانستان شاوخوا اته میلیونه اوسیدونکي له خپلې خاورې وتلي دي. دغه سازمان وايي، یو میلیون افغانانو اروپايي هېوادونو ته پناه وړې ده او ۸۵ سلنه یې ګاونډیو هېوادونو ته تللي دي.
د امریکا حکومت د ۲۰۲۰ کال د فبرورۍ په ۲۹ د قطر په دوحه کې له طالبانو سره د سولې تړون لاسلیک کړ.
ډیری منتقدین په دې باور دي، چې دغه تړون د افغانستان د اسلامي جمهوریت د سقوط او کابل ته د طالبانو د ننوتلو لاره هواره کړه.
د کډوالۍ نړیوال سازمان په یوه نوي راپور کې ویلي چې د ۱۴۰۰ کال په زمري میاشت کې په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ له پیل راهیسې، انفلاسیون د پام وړ لوړ شوی، چې د هېواد تر نیمایي زیات نفوس له بې وزلۍ سره مخ دی.
ددې سازمان په راپور کې راغلي، چې شاوخوا ۷۰ سلنه افغانان چې ایران ته کډوال کیږي وايي، د کاري فرصتونو د نشتوالي له امله یې خپل هېواد پرېښی دی.
دغه سازمان زیاتوي، له ایران د راستنېدونکو افغانانو شمېر هم د پام وړ دی، چې په ۲۰۲۳ کال کې شاوخوا یو میلیون افغانان له ایران راستانه شوي دي.
دغو ۷۰ سلنه راستنېدونکو په ایران کې د اوسیدو قانوني اسناد نه لرل.
د کډوالۍ نړیوال سازمان وايي ډېری افغانان د پاسپورټونو او ویزو د ترلاسه کولو په برخه کې د ستونزو له امله نورو هېوادونو ته په غیر قانوني توګه کډوالي غوره کوي، چې په عمده توګه له پولې هاخوا انساني قاچاقبرانو ته پیسې ورکوي.
د کډوالۍ نړیوال سازمان راپورونه وايي هغه افغانان چې د سفر کولو اسنادو ته لاس رسی نه لري د پولو په اوږدو او په ګاونډیو هېوادونو کې له کواښونو په ځانګړي توګه بشري حقونو د سرغړونو له زیاتوالي سره مخامخ دي.
د کډوالۍ نړیوال سازمان زیاتوي چې دغه افغانان له «ظالمانه، غیر انساني او سپکاوي» چلند سره مخامخ دي.
په همدې حال کې د کډوالۍ نړۍوال سازمان ددې راپورنو په ادامې سره له هېوادونو غوښتي دي، چې تر هغې دې د افغانانو اېستل وځنډوي تر څو چې هغوی خپل هېواد ته "خوندي، باعزته او داوطلبانه" ستنېدو شرایط برابر شوي نه وي.
خو پاکستان او ایران حکومتونو په وروستیو میاشتو کې د بې اسنادو افغان کډوالو د اېستلو لړۍ ګړندۍ کړې ده.
د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت لخوا د ورکړل شوو معلوماتو له مخې هره ورځ له دواړو هېوادونو څخه تر ۱۰۰۰ ډېر افغان کډوال اېستل کېږي.
دوی زیاتوي امان الله دوه ورځې وړاندې د مومندرې په لنډي خیبر کې هغه مهال وژل شو، چې خپلې دندې ته د تلو لپاره تورخم ته په لاره و.
دغه وژل شوي طالب په تورخم ښارګوټي کې د امربالمعروف په مدیریت کې د محتسب په توګه دنده درلوده.
د ننګرهار ځايي چارواکو ددغه طالب د وژل کېدو او د دې پیښې د څرنګوالي په اړه رسمي څه نه دي ویلي او نه هم کومې ډلې د دې برید پړه منلې ده.
نوموړی هغه طالب محتسب بلل کېږي چې په تورخم ښارګوټي کې یې تېره میاشت د غازي امان الله خان او پښتون ملتپال مشر باچا خان انځورونه تور کړي وو.
تر دې پېښې څه مهال وروسته په تورخم کې د علي محمد خان او شریف اخوندخېل په نوم د لاریو موټروانانو پاچا امان الله خان غازي له انځوروه تور رنګ پاک کړ.
خو په همغه ورځ طالبانو دا موټروانان ونیول.
طالبانو بیا د شاه امان الله خان د انځور له خرابولو وروسته د هغه د انځور پر ځای د خپل «اسلامي امارت» بیرغ او نوم رسم کړ.
طالبانو په تېر کې هم د هر ډول عکسونو او انځورونو پر وړاندې مخالفت څرګند کړی او د دې ډلې د امر باالمعروف ډلې د انسانانو او ساکښو ژویو عکسونه تور کړي او یا یې له لیک دړو لرې کړي دي.
نوموړي د امنیت د ټینګښت په برخه کې د خپلو وسله والو هڅې وستایلې او زیاته یې کړه، چې د نظام ساتنه او استحکام د دې ډلې مسوولیت دی.
د طالبانو مشر دا څرګندونې د دغې ډلې د اردو د څه باندې ۶۰۰ مسولینو لپاره په درې ورځینۍ اصلاحي غونډه کې وکړې.
دا غونډه په کندهار ولایت کې د هبت الله په ګډون د طالبانو د ملي دفاع، د کورنیو چارو، د بهرنیو چارو، د امربالمعروف او د حج او اوقافو وزیرانو او دغه راز د ریاست الوزرا د اقتصادي مرستیالانو او د ملي امنیت د رییس په حضور کې جوړه شوه.
د طالبانو له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې غونډه کې طالب چارواکو په خپلو ویناو کې پر ښې حکومتولۍ، د امنیتي ادارو ترمنځ پر همغږي، د مشرانو پر اطاعت او د بیت المال پر ساتنې ټینګار وکړ.
د خبرپاڼې له مخې؛ د طالبانو مشر پر ټولو طالب چارواکو او غړو غږ کړی، چې د ورسپارل شویو مسوولیتونو اړوند علم او روزنې ترلاسه کړي.
نوموړي همداراز ټینګار کړی، چې د یادې ډلې غړي باید سیمه ییز تبعیض پرېږدي، ځکه اختلافونه او بې باورۍ د دوی د ماتې لامل کیږي.
ملا هبت الله تر دې وړاندې هم په ځلونو د طالبانو حکومت مشرانو ته ویلي، چې د نظام د ساتلو لپاره باید خپلمنځي اختلافات پای ته ورسوي.
نوموړي دا هم ویلي وو، چې که طالب مشران له خپلو مخالفتونو لاس وانه خلي؛ نو د ده په خبره دښمن به یې ډېر ژر حکومت له منځه یوسي.
دا په داسې حال کې ده، چې د تېر حکومت یو شمېر چارواکي په دې باور دي، چې د هرې ورځې په تېرېدو سره د کابل مېشتو طالبانو سیاسي، اقتصادي او نظامي ځواکمنتیاوې زیاتېږي او د کندهار رسوخ ورسره کمېږي او دې مسالې د طالبانو مشر ورخطا کړی دی.
ملا هبیت په داسې حال کې د طالبانو تر منځ په یووالي او ښې حکومتولۍ ټینګار کوي، چې دا ډله د بشري حقونو پر نقض او دغه راز پر خپلمنځیو اختلافونو تورنه ده؛ خو طالبانو بیا دا تورونه تل رد کړي دي.