نړۍوال بانک د افغانستان لپاره نوی مشر ګومارلی دی

دغې ټولنې ویلي، د طالبانو له‌خوا د فرهنګي بنسټونو له منځه وړل او پر هنرمندانو د طالبانو له‌خوا د بندیزونو لګول هغوی د سخت رواني حالت سره مخامخ کړي دي.
د بشري حقونو د ملاتړ ټولنې په هغې اعلامیه کې چې د جمعې په ورځ د (زمري په ۱۲مه) یې خپره کړې ویلي، چې د طالبانو کړنو هنرمندان او فرهنګپال له سخت رواني حالت سره مخامخ کړي او ډېر یې په ژور خپګان هم اخته شوي دي.
د بشري حقونو ملاتړو په ګاونډیو هېوادونو کې د کډوالو هنرمندانو په اقتصادي او رواني بد وضیعت هم اندېښنه څرګنده کړې ده.
د هغوی په خبره، «د فرهنګي اثارو لمنځه وړل او پر فرهنګپالو لګول شوي پراخ بندیزونه د طالبانو د تګلارو اصلي موخه ده.»
دغې ټولنې دا رنګه ویلي، چې طالبانو د افغانستان د خلکو ښکلی فرهنګ له نابودۍ سره مخامخ کړی دی.
هغوی د فرهنګي بنسټونو د بندولو یادونه هم کړې او په اړه یې ژوره خواشیني څرګنده کړېده: «د خرابات کوڅه چې د موسیقۍ او ټنګ ټکور اصلي ځاله وه، اوس په کنډواله بدله شوېده.»د کابل ښار په لومړۍ ناحیه کې د خرابات کوڅې ته اشاره شوې، چې د افغانستان د کلاسیکې موسیقۍ او غزل ویونکو د اصلي ټاټوبي په نامه یادېږي.
د هغوی په وینا، د تیاتر ودانۍ، سینماوې، د موسیقۍ نندارې او هنري ګالریانې ټولې له منځه تللې دي.

په پوهنتونونو کې د ښکلیو هنرونو څانګې، د موسیقۍ ملي انسټیتوت او نورې هنري ډلې ځنډول شوې دي.
هغوی د فرهنګي ملاتړ له نړۍوالو بنسټونو له هغې ډلې له یونسکو څخه غوښتنه کړې، چې په افغانستان کې د فرهنګي ناوړه وضعیت د ښه کولو په برخه کې دې جدي پاملرنه وکړي.
د افغانستان د بشري حقونو ملاتړو د ملګرو ملتونو له امنیت شورا او بشري حقونو د شورا له غړو هېوادونو غوښتي، چې په افغانستان کې د فرهنګي ناورین د لمنځه وړلو په چاره کې دې «فرهنګي ډیپلوماسي» فعاله کړي.

هغوی له افغان فرهنګپالو هم غوښتنه کړې، چې د «فرهنګي ناورین» په اړه دې نور چوپ نه پاتې کېږي.
له هغه مهاله چې طالبان بیا واک ته رسېدلي پر موسیقۍ یې سخت بندیز لګولی، زرګونو هنرمندانو خپل کار و بار له لاسه ورکړ او د هېواد پرېښودو ته اړ اېستل شول.
په تېرو درېیو کالو کې، د موسیقۍ د مینه‌والو سره د طالبانو د ناوړه چلند په اړه هم ګڼ راپورونه خپاره شوي دي.
یو شمېر سندرغاړي د طالبانو له‌خوا وهل شوي ډبول شوي دي.

د طالبانو له نظره موسیقي د شریعت خلاف ده او اورېدل یې جواز نه لري، هغوی په خپله واکمنۍ کې د موسیقۍ یو شمېر الې هم ماتې کړې دي.
د طالبانو د امر بالمعروف وزارت موټر چلوونکو ته په لیکلې بڼه سپارښتنه کړې، چې په موټرو کې دې له سندرو اورېدلو څخه ډډه وکړي.

د راپورونو له مخې، دغه ۳۱ کلن سړي د اتریش په پلازمېنه ویانا کې خپله مېرمن په چړو وژلې ده.

ویل کیږي، چې دغه ښځه ۲۹ کلنه وه او خپلوانو یې د پنجشنبې په ورځ (د زمري ۱۱مه) د ویانا میډلینګ په یو اپارتمان کې د هغې جسد موندلی دی. دغه ځوانه ښځه په غاړه او سینه کې په چړو وهل شوې ده.

د وژل شوې ښځې خپلوانو د اتریش رسنۍ Heute ته وویل: «موږ تېره شپه اپارتمان ته راغلو او له پولیسو مو وغوښتل چې دروازه ماته کړي. اوس هغه مړه شوې او ډیر ناوخته شوی دی.»

دوی وايي، چې تر پېښې یوه شپه مخکې د مېړه او مېرمنې تر منځ لفظي شخړه شوې وه.

د دغې رسنۍ د راپور له مخې، دغې ښځې له شکمن سره تازه واده کړی و او له دوو میاشتو راهیسې په اتریش کې اوسېده. د هغې مېړه له ۱۴کالو راهیسي په ویانا کې اوسېده او په ۱۷ کلنۍ کې اتریش ته راغلی و.

تورن په دې توانیدلی و، چې ۷۰۰ کیلومتره سفر وکړي پرته له دې چې وپیژندل شي او جرمني ته ورسیږي. نوموړی د پنجشنبې په ورځ د برلین په هوايي ډګر کې هغه مهال ونیول شو چې غوښتل یې له جرمني څخه ووځي.

د دغه سړي په اړه پلټنې روانې دي. جرمن چارواکو ویلي، چې اتریش ته یې د هغه د سپارلو لپاره چمتووالی نیولی دی.

عبدالکبیر دغه څرګندونې تهران ته په خپل سفر کې له غزې تړانګې څخه د ملاتړ او له ایران اسلامی جمهوریت سره د همغږی په موخه کړي دي.

د انلاین خبر اژانس د طالبانو د رییس الوزرا سیاسي مرستیال عبدالکبیر په حواله لیکلي: « افغانستان د ایران اسلامي جمهوریت په ملتیا د غزې مظلومو خلکو ملاتړ کوي، که مو له اشغالګر رژیم سره ګډه پوله درلودی، نو د غزې د دفاع لپاره مو له صهیونیستانو سره جګړې ته وردانګل.»

انلاین خبر اژانس زیاتوي چې عبدالکبیر د ایران د کورنیو چارو له وزیر احمد وحیدي سره په لیدنه کې په سیمه کې د داعش د خوځښتونو په اړه خبرې وکړې او ډاډ یې ورکړ چې دغه ډله به اجازه ورنکړي چې ایران اسلامي جمهوریت د داعش له خوا د ګواښ احساس وکړي.

د طالبانو د رییس الوزرا سیاسي مرستیال وویل: "داعش په افغانستان کې ځای نه لري او زموږ پولې د داعش لپاره تړلې دي. موږ به هیچا ته اجازه ورنه کړو ،چې د افغانستان ګاونډیانو او په ځانګړې توګه د ایران اسلامي جمهوریت ته ستونزې جوړې کړي."

عبدالکبیر د دوشنبې په ورځ تهران ته تللی و چې د ایران د نوي ولسمشر مسعود پزشکیان د لوړې په مراسمو کې ګډون وکړ.

د راپورونو له مخې د ایران د کورنیو چارو وزیر احمد وحیدي په تهران کې د طالبانو د یو پلاوي کوربه و او له عبدالکبیر سره یې د ایران او افغانستان پر اړیکو خبرې کړې دي.

د ایران د بهرنیو چارو مرستیال وزیر رسول موسوي د دوشنبې په ورځ ویلي و، چې له طالبانو سره د اړیکو اداره کول په ډیپلوماټیکو اړیکو کې د سیاسي مدیریت تر ټولو ستونزمن او پیچلی ډول دی.

د امریکا حکومت د ۲۰۲۰ کال د فبرورۍ په ۲۹ د قطر په دوحه کې له طالبانو سره د سولې تړون لاسلیک کړ.

ډیری منتقدین په دې باور دي، چې دغه تړون د افغانستان د اسلامي جمهوریت د سقوط او کابل ته د طالبانو د ننوتلو لاره هواره کړه.

د کډوالۍ نړیوال سازمان په یوه نوي راپور کې ویلي چې د ۱۴۰۰ کال په زمري میاشت کې په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ له پیل راهیسې، انفلاسیون د پام وړ لوړ شوی، چې د هېواد تر نیمایي زیات نفوس له بې وزلۍ سره مخ دی.

ددې سازمان په راپور کې راغلي، چې شاوخوا ۷۰ سلنه افغانان چې ایران ته کډوال کیږي وايي، د کاري فرصتونو د نشتوالي له امله یې خپل هېواد پرېښی دی.

دغه سازمان زیاتوي، له ایران د راستنېدونکو افغانانو شمېر هم د پام وړ دی، چې په ۲۰۲۳ کال کې شاوخوا یو میلیون افغانان له ایران راستانه شوي دي.

دغو ۷۰ سلنه راستنېدونکو په ایران کې د اوسیدو قانوني اسناد نه لرل.

د کډوالۍ نړیوال سازمان وايي ډېری افغانان د پاسپورټونو او ویزو د ترلاسه کولو په برخه کې د ستونزو له امله نورو هېوادونو ته په غیر قانوني توګه کډوالي غوره کوي، چې په عمده توګه له پولې هاخوا انساني قاچاقبرانو ته پیسې ورکوي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان راپورونه وايي هغه افغانان چې د سفر کولو اسنادو ته لاس رسی نه لري د پولو په اوږدو او په ګاونډیو هېوادونو کې له کواښونو په ځانګړي توګه بشري حقونو د سرغړونو له زیاتوالي سره مخامخ دي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان زیاتوي چې دغه افغانان له «ظالمانه، غیر انساني او سپکاوي» چلند سره مخامخ دي.

په همدې حال کې د کډوالۍ نړۍوال سازمان ددې راپورنو په ادامې سره له هېوادونو غوښتي دي، چې تر هغې دې د افغانانو اېستل وځنډوي تر څو چې هغوی خپل هېواد ته "خوندي، باعزته او داوطلبانه" ستنېدو شرایط برابر شوي نه وي.

خو پاکستان او ایران حکومتونو په وروستیو میاشتو کې د بې اسنادو افغان کډوالو د اېستلو لړۍ ګړندۍ کړې ده.

د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت لخوا د ورکړل شوو معلوماتو له مخې هره ورځ له دواړو هېوادونو څخه تر ۱۰۰۰ ډېر افغان کډوال اېستل کېږي.

دوی زیاتوي امان الله دوه ورځې وړاندې د مومندرې په لنډي خیبر کې هغه مهال وژل شو، چې خپلې دندې ته د تلو لپاره تورخم ته په لاره و.

دغه وژل شوي طالب په تورخم ښارګوټي کې د امربالمعروف په مدیریت کې د محتسب په توګه دنده درلوده.

د ننګرهار ځايي چارواکو ددغه طالب د وژل کېدو او د دې پیښې د څرنګوالي په اړه رسمي څه نه دي ویلي او نه هم کومې ډلې د دې برید پړه منلې ده.

نوموړی هغه طالب محتسب بلل کېږي چې په تورخم ښارګوټي کې یې تېره میاشت د غازي امان الله خان او پښتون ملتپال مشر باچا خان انځورونه تور کړي وو.

تر دې پېښې څه مهال وروسته په تورخم کې د علي محمد خان او شریف اخوندخېل په نوم د لاریو موټروانانو پاچا امان الله خان غازي له انځوروه تور رنګ پاک کړ.

خو په همغه ورځ طالبانو دا موټروانان ونیول.

طالبانو بیا د شاه امان الله خان د انځور له خرابولو وروسته د هغه د انځور پر ځای د خپل «اسلامي امارت» بیرغ او نوم رسم کړ.

طالبانو په تېر کې هم د هر ډول عکسونو او انځورونو پر وړاندې مخالفت څرګند کړی او د دې ډلې د امر باالمعروف ډلې د انسانانو او ساکښو ژویو عکسونه تور کړي او یا یې له لیک دړو لرې کړي دي.