د طالبانو تر کنټرول لاندې د پوهنې ادارې په يوې اعلاميه کې د دوشنبې ورځې لپاره د سالنګونو په ګډون په ۱۷ ولایتونو کې د باران، تېز باد، خاورو او سېلابونو اټکل کړی دی. دغه اداره زیاتوي، چې د دوی د اټکل له مخې؛ د باران کچه به له (۱۵ څخه تر ۳۰) ملي متره وي.
د طالبانو تر واک لاندې د ټرانسپورټ او هوایي چلند وزارت اړوند د هوا پوهنې ادارې د شنبې په ورځ په يوې خبرپاڼه کې ویلي، چې (د وږي ۲۶ مه) د سالنګونو په ګډون په بدخشان، تخار، نورستان، کونړ، لغمان، کاپيسا، پنجشير، بغلان، پروان، ننګرهار، کابل، لوګر، پکتیا، خوست، میدان وردګ،بامیان او غور ولایتونو کې د شدیدونو بارانونو، اورښتونو او سېلابونو اټکل شوی.
د دوی د معلوماتو له مخې، چې په بېلابېلو سیمو کې به د باد د سرعت کچه په ساعت کې له (۵۰ څخه تر ۷۰) کيلومتره وي.
دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د اقلیم په بدلون سره په دې وروستیو کې ډېریو ولایتونو کې سخت سېلابونه راوتلي، چې ډېر شمېر افغانانو ته یې ځاني او مالي تاوانونه رسولي دي.
د طالبانو یو شمېر مشران چې د ملا هبت الله اخوندزاده له محافظه کارو سیاستونو ناراضه دي؛ خپلې کورنۍ یې بهر ته وړي دي. د الجزیرې د مقالې له مخې؛ دغو چارواکو ویلي، چې د دوی کورنۍ په بهر کې ډېر ارام دي او ماشومان یې پرته له کومې ستونزې زده کړې کولی شي.
لاکشمي ونوګوپال منون چې د قطر په پوهنتون کې د پی اېچ ډي نومانده ده، په دې مقاله کې چې هغې د الجزیرې لپاره لیکلې وايي، چې هغې د طالبانو له اوسنیو او پخوانیو استازو سره چې د ملا هبت الله د سیاستونو ملاتړ نه کوي مرکې کړي او ځېنو ورته ویلي، چې دوی خپلې کورنۍ نورو هېوادونو ته وړي دي.
دغو طالب چارواکو مېرمن منون ته ویلي: «کورنۍ یې په بهر کې ارامه دي او ماشومان یې له کومې ستونزې پرته کولی شي چې خپلو زده کړو ته دوام ورکړي.»
په دې لیکنه کې اغلې منون په کندهار کې د طالبانو د پخواني مشرتابه له محافظه کارو سیاستونو څخه د ناخوښۍ په اړه بحث کړی، چې د سختو مقرراتو او حکمونو په لګولو سره یې د دغې ډلې د نسبتا معتدل مشرتابه د نوي نسل لپاره میدان تنګ کړی دی.
وروسته له هغه چې طالبانو د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵مه د افغانستان واک په بشپړه توګه تر لاسه کړ، په کابل کې د سرپرست حکومت له جوړېدو سره ملا هبت الله کندهار ته مهمې سیاسي پرېکړې وسپارلې او په ځېنو مواردو کې د کابل د حکومت د ځېنو وزیرانو په ګډون د کابل د حکومت ځینې نور غړي هم په کې شامل وو.
د یادولو ده، چې د طالبانو د پوهنې او عامې روغتیا وزارتونه د نوموړي وفادارو کسانو ته ورکړل شوي دي.
دغه مقاله چې د الجزیرې له خوا د شنبې په ورځ خپره شوې، په افغانستان دننه او بهر کې د طالبانو د سختو سیاستونو او د افغانانو د ناوړه اقتصادي او بشري حقونو وضعیت ته په کې اشاره شوې ده.
په دې مقاله کې راغلي، چې په کابل کې د طالبانو حکومت د هغو خلکو فشار احساسوي، چې د اقتصادي سقوط او د نړۍوالو مرستو د کمېدو په حال کې خدمتونه او کار غواړي.
خو د سراج الدین حقاني په ګډون د طالبانو د ځېنو غړو هڅې له نړۍوالې ټولنې سره د اړیکو او د زیاتو مرستو او پانګونې د جلبولو لپاره د کندهار د پوهنې او د نجونو او ښځو لپاره د کار په برخو کې د سختو پالیسیو د دوه چنده کولو او د امربالمعروف د وروستي قانون د تصویبېدو له امله کمزورې شوې دي.
د طالبانو تر منځ ناخوښي
په کندهار کې د طالبانو د مشرتابه د محافظه کارو سیاستونو شدت، د خلکو د نارضایتۍ د زیاتوالي ترڅنګ د دې ډلې د مشرانو ترمنځ واټن هم پراخ کړی دی.
اغلې منون په دې مقاله کې لیکي: "په داسې حال کې چې اخوندزاده په واک کې ښکاري، خو د کورنیو اختلافاتو د زیاتېدو نښې نښانې لیدل کیږي."
په دې لیکنه کې هغې د ۲۰۲۳ کال د فېبرورۍ په میاشت کې د طالبانو د کورنیو چارو د وزیر سراج الدین حقاني نیوکې ته اشاره کړې، چې ویلي یې وو: «د واک انحصار او د ټول نظام وقار ته زیان رسول زمونږ په ګټه نه دی. دا حالت د زغملو وړ نه دی."
د لیکوالې په باور، د امربالمعروف نوی قانون او په عامو ځایونو کې د دغه وزارت له خوا د خلکو په سزا ورکولو ټينګار په دې معنا دی، چې د ملا هبت الله په مشرۍ د طالبانو ډېر محافظه کار غړي د سیاستونو په ټاکلو کې لاس لري.
مېرمن منون وايي، چې په کندهار کې د ملا هبت الله په نوم د طالبانو پخوانیو او محافظه کارو غړو د وېرې لرې کولو او څنډو کولو له لارې د موافقې فرهنګ رامنځته کړی او د دې ډلې د مشرتابه د نوي نسل غږ یې تر پښو لاندې کړی دی.
په همدې حال کې د دې لیکوالې په وینا؛ د واک د ټینګولو لپاره د اخوندزاده ستراتیژي کېدای شي برعکس اغېزه ولري: "دا ممکن د داخلي وېش لامل شي، چې کېدای شي ټوټه - ټوټه شي یا ان بغاوت (د مشرتابه په وړاندې) وکړي."
د امرالله صالح د څرګندونو په غبرګون کې د طالبانو د اقتصاد وزارت مرستیال لطیف نظري ویلي، چې هزاره ګان هېڅکله جګړې او تاوتریخوالي ته مخه نه کوي. نوموړی وایي؛ هغه کسان چې هزاره ګان جګړې او تاوتریخوالي ته هڅوي باید پوه شي، چې هزاره ګان خپلې غوښتنې په عقل او اعتدال سره تعقیبوي.
لطیف نظري چې د طالبانو په حکومت کې هزاره چارواکو څخه دی؛ د یکشنبې په ورځ (د وږي ۲۵ مه) د پخواني ولسمشر د مرستیال امرالله صالح د څرګندونو په غبرګون کې وویل، چې طالبان او هزاره ګان «ښې اړیکې» لري او «هزاره خلک په اسلامي ورورولۍ ژور باور لري.»
د امرالله صالح تر مشرۍ لاندې زرغون تر دې وړاندې په دایکنډي کې د ۱۴ هزاره ګانو د وژل کېدو په غبرګون کې دغه قوم ته ویلي وو: «په مظلوم ښودلو او چغې وهلو هېڅ ځای ته نه رسېږئ؛ خپله تګلاره بدله کړئ او د تاوان ورکولو پر ځای وسلې وپېرئ».
زرغون بهير په خپله اېکس پاڼه کې هزاره ګان د طالبانو په وړاندې وسله وال دريځ ته هڅولي او زياته کړې یې وه: «د داعش او طالبانو منشور یو شان دی» او که هزاره ګان وغواړي، کولای شي دا مساوات ګډوډ کړي.
د دايکنډي او غور پر لاره د پنجشنبې په ورځ (د وږي ۲۲ مه) نېټه د وسله والو په بريد کې لږ تر لږه ١٤ هزاره وګړي ووژل شول او ۶ نور ټپيان شوي دي.
داعش د دغه برید پړه پر غاړه اخیستې او اعلان یې کړی چې هدف یې شیعه ګان و.
د پاکستان بهرنیو چارو پخوانۍ وزیرې حنا رباني کهر، د طالبانو له حکومت سره د خیبرپښتونخوا د سر وزیر علي امین ګنډاپور د مخامخ خبرو کولو وړاندیز «احمقانه» بللی. علي امین ګنډاپور ويلي و، چې له افغان طالبانو سره د مخامخ خبرو لپاره کابل ته پلاوی استوي.
د جيو نيوز د جرګې په خپرونه کې حنا رباني کهر د علي امين ګنډاپور خبرو ته په اشارې ویلي، «هر هغه څوک چې فکر کوي دغه خبرې به بدلون راولي، هغه دې یو ځل د ټي ټي پي د بېرته راوستلو لپاره د تېرې هوکړې پایلې وګوري.»
هغې وويل چې افغان طالبان پوهيږي چې ټي ټي پي د پاکستان سره کرښه ده، خو د پاکستان ګاونډيو دې موضوع ته هيڅ ارزښت نه دى ورکړى، پاکستان د طالبانو حکومت ته د ټي ټي پي په هره بڼه وضاحت ورکړى.
د پاکستان بهرنیو چارو دغې پخوانۍ وزيرې د علي امين ګنډاپور هغه بيان چې دی غواړي له افغان طالبانو سره د ټي ټي پي په اړه مخامخ خبرې وکړي، «احمقانه» بللی او ويلي یې دي چې خبرې اترې د هرې ستونزې د حل لپاره مهمې دي خو په خبره یې چې دغه خبرې اترې باید مرکزي حکومت وکړي، نه ایالتي حکومت.
دوه ورځې وړاندې د پاکستان د خلکو ګوند مشر بلاول بهټو زرداري په ملنډو ويلي و، چې د خېبرپښتونخوا سر وزير علي امين ګنډاپور بايد «افغانستان ته لاړ شي او طالبان یې له ځان سره وساتي.»
بل خوا د خېبرپښتونخوا ایالتي وزیر ظاهر شاه تورو ویلي، چې مرکزي حکومت چې هر څه کوي، د خیبرپښتونخوا حکومت به له افغان طالبانو سره هرو مرو خبرې کوي.
د يادونې وړ ده، چې تېره اوونۍ د خيبرپښتونخوا سر وزير له افغان طالبانو سره د مخامخ خبرو اترو وړاندیز وکړ او ويې ويل، چې له افغانستان سره به پخپله خبرې کوي، او مرکزي حکومت دې خپلې تګلارې په کور کې وساتي، هغه زیاته کړې وه، له افغانستان سره د یوه ایالتي حکومت په توګه خبرې کوي، او د یوه پلاوي له لارې به په کابل کې دغو ټولو ستونزو ته حل لټوي.
د طالبانو تر واک لاندې د تخنیکي او مسلکي زدهکړو اداره وايي، زرګونه طالب جنګیاليو چې درسي سویه یې ثابته کړې په نهم او ۱۲م ټولګیو کې شامل کړي او د دغې ډلې ۳۵ زره جنګیالي د ادارې او مدیریت په برخو کې په زدهکړو بوخت دي.
د طالبانو تر واک لاندې د تخنیکي او مسلکي زدهکړو ادارې چارواکو د خپلو کلنیو لاسته راوړونو په اړه د معلوماتو شریکولو په پروګرام کې وویل، چې دمګړۍ په دغې اداره کې ۳۵ زره طالب جنګیالي د اداري او مدیریت په برخو کې په زدهکړو بوخت دي.
د طالبانو تر واک لاندې د تخنیکي او مسکلي زدهکړو ادارې سرپرست مشر غلام حیدر شهامت وویل: «د روسانو پر مهال د مجاهدینو د انقلاب د ناکامۍ لامل له نظام څخه د مجاهدینو لرې والی وو، ځکه چې لوړې زدهکړې او کاري تجربه یې نه لرله، داځل د تیرې ترخې تجربې د تکرارېدو د مخنیوي په موخه په ټول هېواد کې ۳۵ زره مجاهدین په ادارې او مدیریت برخو کې په زدهکړو بوخت دي.»
نوموړی وایي، ډیری طالب جنګیالي یې د دوی د درسي سویې سره سم د ښوونځي په نهم او ۱۲م ټولګیو کې شامل کړي.
ښاغلی شهامت وايي، په تېر یو کال کې یې په دغې اداره کې شاوخوا ۸۰ زره زدهکوونکي او زدهکړیالان جذب کړي او همدارنګه تر ۲۰ زره ډیر د مسلکي او تخنیکي زدهکړو له مرکزونو څخه فارغ شوي دي.
د طالبانو د تخنیکي او مسلکي زدهکړو ادارې چارواکي په داسې حال کې ۳۵ زرو طالب جنګلیالیو ته د ادارې او مدیریت په برخو کې د زدهکړو خبر ورکوي، چې دغې ډلې له نږدې ټولو مسلکي او تخنیکي ادارو څخه مسکلي او وړ کسان له دندو ګوښه کړي او پر ځای یې د جوماتونو ملایان او قاریان په دندو ګمارلي دي.
د صدا و سیما اژانس خبر ورکړی، چې د ایران پارلمان به ډیر ژر په دغه هیواد کې د افغان کډوالو د څرنګوالي پر پلان بیا کتنه وکړي. د ایران پارلمان د ملي امنیت او بهرنۍ تګلارې د کمیسیون مشر ابراهیم عزیزي ویلي، چې پارلمان د افغان کډوالو د موضوع په اړه حساس دی او په جدي توګه عمل کوي.
په دغه راپور کې چې د وږي میاشتې په ۲۴ نیټه خپور شو، ویل شوي، چې دغه تګلاره د ایران پارلمان له عملي کیدو وروسته د ایران اړوندو ادارو ته واکونه په لاس ورکوي.
ابراهیم عزیزي صدا او سیما خبري اژانس ته وویل: «میلمه پالنه خپل حد لري. هغه کډوال چې اسناد نه لري باید له هیواد څخه د وتلو په نوي امنیتي پلان کې همکاري وکړي او بهرني وګړي چې اسناد نه لري له ردولو وروسته باید دغه هیواد پرېږدي او که نه په وړاندې به یې سخت ګامونه واخیستل شي.»
د ایران د پوځ لوی درستیز احمدرضا رادان پنځه ورځې مخکې ویلي و، چې د روان کال تر پایه به شاوخوا دوه میلیونه ناقانونه بهرنیان له ایرانه وایستل شي.
احمدرضا رادان وویل په ایران کې د ناقانونه بهرنیانو شمېر ټاکل شوی او د ایران د کورنیو چارو وزارت به یې په رسمي توګه اعلان کړي.
ایرانپه دې وروستیو کې له اسنادو پرته د کډوالو د تنظیم او شړلو په نوم پراخ پروګرامونه په ترلاس لاندې نیولي دي.
په ورته وخت کې د افغانستان د ناوړه ټولنيزو، امنيتي او بشري حقونو د وضعيت له امله ډېرى خلک هڅه کوي چې له دغه هېواده ووځي او د کډوالۍ لاره خپله کړي.
خو ایران او پاکستان هره اونۍ زرګونه افغان کډوال نیسي او په زوره یې افغانستان ته ستنوي.