په ایران کې مېشت فعالان: ‏د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو اداره د مهاجرو په چارو کې ناکام ده

دغه اژانس د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزات له قوله لیکلي، چې له پاکستان او ایران څخه د افغان کډوالو د اېستلو په لړ کې تېره ورځ له یادو ګاونډیو هېوادونو څخه ۱۵۷ افغان کډوالې کورنۍ راستنې کړل شوې.

د راپور له مخې، ۲۰ کورنۍ د ننګرهار د تورخم، ۴۳ کورنۍ د کندهار د سپین بولدک، ۶۵ کورنۍ د نیمرو د وریښمو پله او ۲۹ کورنۍ د هرات د اسلام کلا له لارې هېواد ته راستنې کړل شوې دي.

د باختر اژانس د معلوماتو له مخې، تازه له راستنو کړل شویو کډوالو سره د طالبانو له لوري د مرستو تر څنګ یو شمېر دغه کډوال یې خپلو اصلي سیمو ته لیږدولي دي.

د راپورونو له مخې، د ایران د کرمانشاه لوی څارنوال بیا ویلي، چې دغه ولایت ته د افغانانو په ورتګ بندیز دی.

د دغه ولایت لوی څارنوال حمید رضا کریمي تېره ورځ خبرداری ورکړی، چې که هر چا افغان کارګرانو ته کار ورکړی وو، قانوني چلند به ورسره وشي.

دا په داسې حال کې ده چې په دې وروستیو کې ایران په دغه هېواد کې له افغان کډوالو سره چلند خورا سخت کړی او ډیری افغانان وايي، چې ایراني پولیس پر پاسپورټ او ویزې سربېره هم افغانان نیسي او له یاد هېواده یې باسي.

دغه ایرانۍ ډاکټرې د بېلګې په توګه په شیراز کې د یوه ۱۴ کلن افغان کارګر یادونه کړې، چې د برېښنا د شاک له امله یې لاس «دویمه او درېیمه درجه» سوځېدلی و؛ خو د دغه هېواد څخه د ايستلو له وېرې يې په روغتون کې د بستر کېدو څخه ډډه وکړه.

مېرمن عزیزي لیکلي ناروغ ورته وړاندیز وکړ، چې هره ورځ روغتون د زخم د تداوۍ لپاره راځي.

دغه ايرانۍ ډاکټرې ويلي، چې افغان کډوال ناروغ ته یې خبرداری ورکړ، که په داسي حالت کې یې ممکن لاس او ګوتې جوړې نه شي.

ډاکټرې لیکلي، چې هغه له یو بل افغان ناروغ سره مخامخ شوه، چې د «د شکرې ناروغي» یې درلود؛ خو د انټي بایوټیک د اخیستلو لپاره درملتون ته هم نه تلو.

دغه ناروغ وویل وېره لري، چې د درملو د اخیستلو پر مهال به ونیول شي او له دغه هېواده به ویستل شي، چې مېرمن او ماشومان به یې په ایران کې پاتې شي.

لیلا عزیزي د یوې افغانې مېرمنې په اړه هم لیکلي، چې ډاکټرانو ورته د رحم د ایستلو سپارښتنه کړې؛ خو هغې زړه نه ښه کاوه.

دغې مېرمنې ویلي، چې د افغانانو د نیولو او ایستلو د زیاتوالي له امله یې مېړه «یوه ورځ کار ته ځي او لس ورځې نه ځي.»

دغې کډوالې مېرمنې وویل؛ په داسې حال کې چې دغه کورنۍ د ایران د اوسېدو کارت لری؛ خو ایرانیان په بې توپیره توګه کډوال نيسي او باسي يې.

دغه ایرانۍ ډاکټرې لیکلي؛ ټول افغان کډوال نه غواړي، چې د نیول کېدو او بیا ایستل کېدو له وېرې په روغتون کې بستر شي.

د هغې په خبره، چې دا کار کولی شي د دوی لپاره دردناکې پایلې او د دوی د ناروغیو د زیاتوالي لامل شي.

لیلا عزیزي لیکلي، چې د یوې ډاکټرې په توګه له کلونو راهیسې یې په ایران کې د افغان کډوالو درملنه کړې او نه شي کولای هغوی ته «ډاډ ورکړي» چې په روغتون کې هیڅوک د دوی د قانوني کیدو یا د اوسیدو له اسنادو سره هېڅ تړاو نه لري.

ایران له لسیزو راهیسې د افغان کډوالو د اوسېدو له مهمو هېوادونو څخه دی؛ خو د دغو کډوالو ډېری یې د خپلو ماشومانو لپاره د زده کړې حق او روغتیایی خدمتونو ته په منظم ډول لاس رسی نه لري.

په وروستیو میاشتو کې ایران د افغان کډوالو نیول او له دغه هېواده ايستل زیات کړي او څو ځله دغو کډوالو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې که قانوني اسناد لکه وېزې او پاسپورتونه ولري، هم نیول کیږي او ویستل کیږي.

له ایران او پاکستانه په زور د افغان کډوالو د اېستلو په دوام د چهار شنبې په ورځ د (وږې ۲۸مه) ۱۸ کورنۍ د ننګرهار د تورخم، ۲۳ د کندهار د سپین بولدک، ۹۳ د نمیروز د وریښمو پله او ۱۴۶ کورنۍ د هرات د اسلام کلا له لارې هېواد ته راستنې شوې دي.
باختر اژانس د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت له قوله ویلي، یو شمېر کورنۍ یې خپلو اصلي سیمو ته لېږلي او له یو شمېر نورو اړمنو راستنو شویو کورنیو سره یې مرستې هم کړې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې له ایران او پاکستانه په جبري توګه د افغان کډوالو اېستلو ته په غبرګون کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر دوه ورځې وړاندې ویلي و، چې هېوادونه دې د افغان کډوالو په ستنولو کې له زغم او احتیاطه کار واخلي.

امیر خان متقي په کابل کې د یو شمېر هېوادونو له سفیرانو او استازو سره په ناسته کې په خپلو خبرو کې وویل:« په ځانګړې توګه مو د پاکستان او د ایران له اسلامي جمهوریت څخه لکه څنګه یې چې په څلوېښتو کالو کې د میلیونونو افغانانو کوربه‌توب کړی، هیله ده پاتې وختونه هم په ښه نیت او حوصله را سره تېر کړي، مهاجرینو ته تکلیف ونه رسېږي او افغانان په خپله خوښه هېواد ته را ستانه شي.»

په دې وروستو کې له پاکستان او ایرانه د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ چټکه شوې ده.
هم‌مهاله افغان کډوال شکایت کوي، چې په دغو هېوادونو کې د امنیتي ځواکونو او خلکو چلن هم ور سره سخت شوی دی.

ښاغلي متقي نن کابل کې د بهرنیو هېوادونو له سفیرانو او استازو سره په ناسته کې دا خبرې وکړې.

هغه د افغان کډوالو له کوربه هېوادونو په مننې سره زیاته کړه: «په ځانګړې توګه مو د پاکستان اسلامي جمهوریت او ایران اسلامي جمهوریت چې څنګه چې څلوېښت کاله یې د میلیونونو افغانانو کوربتوب کړی، هیله ده پاتې وختونه هم په ښه نیت او حوصله را سره تېر کړي، مهاجرینو ته تکلیف ونه رسېږي او افغانان پخپله خوښه هېواد ته را ستانه شي.»

دې وروستو کې له پاکستان او ایران د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ چټکه شوې ده

همهاله افغان کډوال شکایت کوي چې په دغو هېوادونو کې د امنیتي ځواکونو او خلکو چلن هم ور سره سخت شوی دی.

د ایران په یزد کې افغان کډوالو تېره شنبه افغانستان انټرنشنل پښتو ته داسې ویډیو لېږلې وه چې پکې افغان ځوانان ټپي وو.

دوی ادعا کوله چې په دغه ښار کې ایرانیانو پر دې ځوانانو موټر خېږولی او پښې یې ور ماتې کړې دي.

له دې سره ایراني چارواکي بیا بیا د افغان کډوالو د ستنولو په تړاو څرګندونې کوي.

تازه د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان ویلي چې بې قانونه کډوال به په درناوی خپل هېواد ته ستانه شي، خو افغان کډوال شکایت لري چې د پاسپورټ اوویزې لرلو یا د ایران د کډوالۍ اسنادو با وجود هم ځینې کسان نیول کېږي او افغانستان ته ستنېږي.

د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس نن سې شنبه د (وږي ۲۷مه) په ایکس پاڼه د دغې ډلې د کډوالو وزارت له قوله ویلي، چې له پاکستان او ایرانه د افغان کډوالو د اېستلو په لړ کې د دوشنبې په ورځ د (وږي ۲۶مه) له دواړو ګانډیو هیوادونو څخه دغه ۲۹۱ کورنۍ په جبري ډول را ایستل شوې دي.
خبر زیاتوي چې، ۴۰ کورنۍ د ننګرهار ولایت د تورخم، ۲۳ کورنۍ د کندهار د سپین بولدک، ۱۰۴ کورنۍ د نیمروز ولایت د ورېښمو پله او ۱۲۴ کورنۍ د هرات ولایت د اسلام کلا له لارې هېواد ته راستنې کړل شوې.

باختر اژانس لیکلي، چې له تازه راستنو شویو یو شمېر کډوالو سره د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت له لوري مرستې هم شوې او یو شمېر یې خپلو اصلي سیمو ته لېږدولي.

خو په دغه خبر کې د نړۍوالو سازمانونو له لوري له دغو کډوالو سره د مرستې یادونه نه ده شوې.

له پاکستان او ایران څخه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ په داسې حال کې دوام لري، چې لا هم هره ورځ لسګونه افغانان پر ناقانونه لارو دغو هېوادونه ته ور اوړي.

د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، د ایران حکومت هغه افغانان له دغه هیواده باسي چې د اوسېدو قانوني اسناد نه لري.

د راپورونو له مخې، د ایران حکومت په تېره یوه اوونۍ کې د ایران په سیستان او بلوچستان کې (۱۴۹۴) افغانان نیولي دي.

په دې وروستیو په ایران کې پر افغان کډوالو د فشارونو په لړ کې ایرانیانو پر افغان کډوالو د وچې ډوډی پر پلور هم بندیز لګولی.