واشګټن ټایمز: امریکا د افغانانو پر اېستلو او مېشتېدلو ۱۴ میلیارډه ډالره لګولي دي

د راپورنو له مخې، افغانستان په دغې ډله کې شپږم ځای لري.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ ادارې (اوچا) د دوشنبې په ورځ د (لړم۲۱مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې افغانستان د نړۍ د شین کوریزو ګازونو له ۰،۱ سلنې څخه په کم تولید سربیره هم د اقلیم د بدلون په وړاندې د نړۍ د لسو زیانمنو هېوادونو په ډله کې دی.

اوچا په اذربایجان کې د ملګرو ملتونو د اقلیمي بدلون په نړۍواله غونډه کې له زیانمنو هېوادونو سره د بیړنۍ مرستې غوښتنه کړې.

دغې ادارې وړاندې لیکلي، چې د اذربایجان په باکو ښار کې د ملګرو ملتونو د اقلیم بدلون په ۲۹مه ناسته کې دې د هغو ټولنو لپاره د بیړني اقدام اړتیا ده، چې د تودوخې لوړې درجې، د اوبو له کمښت او وچکالۍ سره مخ دي.

د اوچا د راپور له مخې افغانستان د اقلیمي بدلون له امله د نړۍ شپږم زیانمن هېواد دی.

بل خوا نن د اذربایجان په باکو ښار کې د ملګرو ملتونو د اقلمي بدلون ناسته کیږي.

د ملګرو ملتونو د اقلیم بدلون په دغې ناسته کې په لومړي ځل د طالبانو تر واک لاندې د چاپېریال ساتنې ادارې د مشر مطیع الحق خالص په ګډون یو پلاوی ګډون کوي.

طالبان وايي، د ملګرو ملتونو د اقلیم بدلون ناستې ته استول شوی پلاوی به یې د چاپېریال ساتنې او اقلیمي بدلون په برخه کې د نړۍوالو سره د همکارۍ د پیاوړتیا، د اقلیمي بدلون په برخه کې د شته مالي میکانیزمونو ته د افغانستان د لاسرسي او اقلمي بدلون سره د عیارېدو او مبارزې په تړاو خپلې غوښتنې شریکې کړي.

د افغانستان د خلکو ازادۍ شبکې غړو تېره ورځ یکشنبه (د لړم ۲۰مه) په پاکستان کې د یوې راټولېدنې پر مهال د امریکا پر راتلوونکي حکومت او په ځانګړي ډول ډونالډ ټرمپ غږ وکړ چې له طالبانو سره دې جوړجاړی نه کوي او پر هغوی دې د دوی د ناوړه کړنو له امله هدفمند بندیزونه ولګوي.

دوی وايي چې طالبانو د خلکو بنسټیز حقونه تر پښو لاندې کړي او په څرګند ډول له بشري حقونو سرغړونه کوي.

دغو فعالانو په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د طالبانو حکومت د درېیو کلونو په تېرېدو لا هم هیڅ ډول ملي او نړۍوال مشروعیت نه لري او باید پیاوړی نه شي.

دغې شبکې په خپله خبرپاڼه له ښاغلي ټرمپ غوښتي چې: «موږ د بشري حقونو، ښځو او د افغانستان د مظلومو خلکو په اړه اندېښمن یو، له تاسو څخه غوښتنه کوو چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د افغان ولس او په ځانګړې توګه د ښځو او ماشومانو کړکېچن او ناوړه وضعیت ته جدي پام وکړئ.»

د افغانستان د خلکو ازادۍ شبکې غړو له ډونالډ ټرمپ څخه په پنځو برخو کې غوښتنې کړې دي: «له طالبانو سره د تعامل پالیسي پایته ورسوي، په افغانستان کې د بشري حقونو او د ښځو د حقونو ملاتړوکړي، په افغانستان کې د سیاسي او ټولنیز جبر سره د مبارزې ملاتړ دې وکړي، د بشردوستانه مرستو د ویش د بهیر نړۍواله څارنهدې وکړي او د تلپاتې سولې د رامنځته کولو لپاره د نړۍوالو هڅو ملاتړدې وکړي.»

د دغې شبکې غړو ویلي، افغانې میرمنې چې په سیستماتیک ډول له ټولنې څخه ایستل شوې او له جنسیتي تبعیض سره مخ شوې، دوی د متحده ایالاتو د ټاکل شوي ولسمشر څخه غوښتنه کوي چې د امریکا راتلوونکی حکومت دې د افغانانو غوښتنو ته جدي پاملرنه وکړي.

د پاکستان (ده نېشن) ورځپاڼې د راپور له مخې، د سارک سازمان د سوداګرۍ او صنایعو خونې پخواني مشر افتخار علي ملک د یکشنبې په ورځ د (لړم ۲۱مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په سوېلي اسیا کې د خوښې وړ د سوداګرۍ یو پر درېیمه برخه کمه ده او دا په ډاګه کوي،‌ چې ۶۷ سلنه پوره ګټه نه ده ترې اخیستل شوې.

نوموړي ویلي، چې د منځنۍ اسيا، منځني ختيځ او سوېلي اسيا تر منځ د نښلوونکي او د ځمکني پل په توګه د افغانستان رول بايد په اوسنيو شرايطو کې وڅېړل شي، چې د سوداګرۍ او پانګونې پر پراختيا تمرکز وشي.

ښاغلي افتخار علي ملک وویل، چې نن هم د تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان تېلو او ګارزو ته په مستقیمه توګه د لاسرسي په لرلو سره افغانستان د سوېلي اسیا هېوادونو لپاره د یوې ګټورې دروازې په توګه کڼل کیږي.

هغه وویل، غوره سوداګریزې اړیکې به د اقتصادي په وده کې مرسته وکړي او په سیمه کې په ځانګړې توګه په افغانستان کې به د بېوزلۍ په له منځه وړلو کې مرسته وکړي.

افتخار ملک وايي، پاکستان له ایران او چین وروسته د افغانستان درېیم لوی سوداګریز ملګری دی، چې سمنټ، د درملو تولید، سلفر، ډبره، پلسټر، میوه، سبزیجات، غوړي او خوراکي توکي تولیدوي او د افغانستان صادرات غالۍ دي، چې د ټولو صادراتو ۴۵ سلنه جوړي، په داسې حال کې چې د وچې میوې صادارت یې ۳۱ سلنه او درملي بوټو صادارت یې ۱۲ سلنه جوړوي.

د سارک سازمان پخوانی مشر داسې مهال له افغانستان سره د سوداګرۍ د پیاوړتیا خبره کوي چې په دې وروستیو کې یوه هندي پلاوې کابل ته سفر کړی او له افغانستان سره د سوداګرۍ پر پراختیا خبرې یې کړې او په دې برخه کې یې د هندوستان د هر ډول چمتوالي ډاډ ورکړی.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت ویاند سیف خیبر تېره شپه ناوخته په ایکس پاڼه د سیګار هغه راپور رد کړ، چې د روانې لړم میاشتې په ۱۹مه یې خپور کړی او په کې راغلي و چې د طالبانو د امربالمعروف وزارت د قانون مادې د ښځو د ازادیو د سلب کولو لپاره جوړي شوې او د ښځو ډیرې ازادۍ ددغه وزارت د محتسبانو له لوري ترې اخیستل شوې دي.

‏دغه طالب ویاند وايي، چې «سیګار د تېر په څرې په خپل راپور کې هغه مواد را اخیستي چې دوی یې له وخته عادت لري.»

د افغانستان د بیارغونې لپاره د امریکا ځانګړې څارونکې ادارې (سیګار) په خپل وروستي درې میاشتني راپور کې چې په ۱۳۵ مخونو او شپږو فصلونو کې خپور شوی، ګڼو برخو ته اشاره کړې.

په دغه راپور کې د سیګار ادارې مشرجان سپکو له شاوخوا شپاړلس کلن فعالیت وروسته په افغانستان کې د دې ادارې د فعالیتونو بندېدو خبر ورکړی.

د سیګار په دغه راپور کې د افغانانو او په تېره بیا د ښځو په برخه کې د امربالمعروف وزارت وروستی قانون له بشري حقونو ښکاره سرغړونه بلل شوې او په وینا یې، ورسره د عامو افغانانو په شخصي ژوند کې لاسوهنه او څارنه لا زیات شوي.

د راپور په یوه برخه کې راغلي: «افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو درې کاله وروسته، طالبانو په تېره اګسټ میاشت کې د خپل فرمان په خپرولو سره له بشري حقونو په ښکاره ډول سرغړونه کړې او د پخوا پرتله یې د افغانانو په عامه او شخصي ژوند کې ستونزې ډېرې کړې دي.»

د افغانستان د بیا رغونې لپاره د امریکا ځانګړې څارونکې اداره سیګار په ۲۰۰۸ زېږدیز کال د امریکا د کانګرېس له تایید وروسته رامنځته شوې چې د امریکا د بهرنیو چارو او دفاع وزارتونو په چوکات کې فعالیت کوي او د دغو وزارتونو تر څنګ کانګرېس ته هم ځواب ویوونکې او په افغانستان کې د امریکا د بېلابېلو ادارو او وزارتونو له خوا ترسره شوې مرستې څاري او په تړاو یې میاشتنی، درې میاشتنی او کلنی راپور چمتو او کانګرېس ته وړاندې کوي.

اغلې یوسفزۍ له دې ورځپاڼې سره په یوه مرکه کې چې پرون خپره شوه، ټینګار وکړ چې د طالبانو په واکمنۍ کې افغانې ښځې له "جنستي توپیر" سره مخ دي.

هغې وویل: «افغانستان په نړۍ کې یوازینی هیواد دی چې نجونې په کې له منځنیو او لوړو زده کړو منعه دي.»

يوسفزۍ د افغان ښځو د کار او زده کړې د حق په اړه وويل: «افغانې ښځې ملاتړ ته اړتيا لري، مساوي حقونو ته اړتيا لري او زه وايم چې د ښځو حقونه په خطر کې دي.»

نوموړې زیاته کړه: «زما لومړیتوب د نجونو د زده کړو او د ښځو د کار حق دی چې په افغانستان کې له خطر سره مخامخ دی. که موږ په افغانستان کې د ښځو لپاره ګامونه پورته نه کړو، موږ به د جنسیتي توپیر د دوام شاهدان واوسو.»

د بشري حقونو دغې فعالې له افغانستانه بهر د ترهګرۍ د زیاتوالي په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: «د طالبانو ایډیالوژي یوازې په افغانستان پورې محدوده نه ده، په پاکستان کې خپره شوې او موږ د نړۍ په نورو برخو کې هم د دې نظریې د زیاتوالي شاهدان یو.»

هغې خبرداری ورکړ چې د نړۍ هېوادونو ته د طالبانو "ځواب نه ویل" د دې لامل شوی چې دغه ډله د خپلو چلندونو د پایلو له وېرې پرته پر ښځو ظلمونو ته دوام ورکړي.

یوسفزۍ پرون له سکای نیوز سره په مرکه کې هم د افغان ښځو وضعیت ته د نړۍوالې ټولنې پر بې غورۍ نیوکه وکړه.

ملالې د امریکا په ټاکنو کې د ډونالډ ټرمپ بریا ته په اشارې سره وویل، «موږ زړورو مشرانو ته اړتیا لرو چې د افغان ښځو تر څنګ ودرېږي او د هغوی د حقونو څخه ملاتړ وکړي.»