په مومندو کې د پښتون شاعر انور شاه بورا پر کور ډرون برید شوی دی

پاکستانۍ ورځپاڼې "بزنس ریکارډر" د جمعې په ورځ د لیندۍ د میاشتې په نهمه د ملګرو ملتونو د کډوالو د ادارې په حواله لیکلي دي چې د طالبانو له خوا د افغانستان د واک تر نیولو وروسته ۷۰۰ زره افغانان چې پاکستان ته داخل شوي، په پام کې لري چې له پاکستانه بل هېواد ته ولاړ شي.

د ۲۰۲۳ کال په نومبر میاشت کې د پاکستان حکومت د استوګنې له اسنادو پرته د کډوالو جبري ایستل پیل کړل، چې له امله یې د افغان ستنېدونکو لپاره اقتصادي ستونزې او سخت رواني فشارونه زیات شوي دي.

ډیری ستنېدونکو دا چلند د "توهین وړ" وباله او د دوی د شخصي ملکیتونو د ضبط کولو خبرونه یې تایید کړل.

له بلې خوا د نړیوالو سازمانونو د راپور له مخې، په افغانستان کې له شلو میلیونو ډېر خلک له بې وزلۍ سره مخ دي.

په ورته وخت کې، د طالبانو واکمنۍ د دې لامل شوې چې ډیری مرستندویه سازمانونو د "بشري حقونو او د ښځو او نجونو د حقونو ضد" پالیسیو له امله خپل فعالیتونه ودروي یا د پام وړ کم کړي دي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د چهارشنبې په ورځ د لیندۍ په ۷ مه اعلان وکړ چې د ډیسمبر له ۳۱ وروسته به افغان وګړو ته له رسمي اجازې پرته په اسلام اباد کې د اوسېدو اجازه ور نه کړل شي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې د حکومت ضد لاریونونو کې د افغان کډوالو د ګډون ادعا شوې ده.

په کابل کې د پاکستان پخواني سفیر رستم شاه مومند له اسلام اباده د افغانانو د ایستلو په اړه د پاکستان د کورنیو چارو وزارت پر نوې پرېکړې نیوکه وکړه او هغه یې غیر عادلانه وبلله.

نوموړي ویلي چې افغانان په پاکستان کې د داخلي سیاسي اختلافاتو له امله په نښه شوي دي.

د پاکستان د بهرنیو چارو د وزارت ویاندې ممتاز زهرا بلوچ «د لیندۍ ۹مه» په اسلام اباد کې په یوه خبري غونډه کې وویل چې د پاکستان په سیاسي لاریونو کې د بهرنیو وګړو ګډون «غیر قانوني» دی.

هغې ټینګار وکړ، چې بهرنیان باید د پاکستان له سیاسي چارو لرې پاتې شي.

دغې چارواکې په دغو لاريونونو کې د نيول شويو افغانانو شمېر په ډاګه نه کړ.

دا لومړی ځل نه دی چې پاکستاني چارواکو په دغه هېواد کې د لاریونونو پر مهال د افغان ګړو د نیولو اعلان کړی دی.

د تلې په نیمايي کې د دغه هیواد د پخواني لومړي وزیر عمران خان د پلویانو په لاریون کې پاکستاني چارواکو د افغانانو نیول کېدل تاید کړي ول.

هغه مهال د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي ادعا کړې وه چې د تحریک انصاف په لاریون کې افغانان هم شامل وو او ۱۲۰ تنه یې نیولي دي خو د تحریک انصاف چارواکو دا ادعا رد کړه چې ګواکې په لاریون کې افغانانو کډون درلود.

د پاکستان د بهرنیو چارو د وزارت ویاند په وروستیو لاریونونو کې د افغانانو د نیولو اعلان په داسې حال کې کړی، چې د پاکستان حکومت په دې وروستیو کې په دغه هېواد کې د افغان کډوالو د ژوند شرایط سخت کړي دي.

د پاکستان حکومت هم اعلان کړی چې افغان کډوال باید د دغه هېواد په پلازمېنه کې د اوسېدو ځانګړې اجازه ترلاسه کړي.

په اسلام اباد کې د کډوالو عالي کمېشنرۍ (یو اېن اېچ سي ار) تېره ورځ د (لېندۍ ۹ مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، هماغه شان چې پاکستان په تېرو څلورو لسیزو کې د افغان کډوالو سمه مېلمه پالنه کړې؛ لا هم ډاډمن دي چې دغه هېواد به د افغان کډوالو په خوندیتوب کې د تېر په څېر همکاري وکړي.
د دغې خبرپاڼې په یوه برخه کې له افغان کډوالو هم غوښتنه شوې چې: «افغان کډوالو ته هم په کار ده، چې د کوربه هېواد ټولو نافذه قوانینو ته درناوی وکړي او د دغه هېواد په سیاسي حالاتو کې ځان ښکېل نه کړي.»
په اسلام اباد کې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ ویاند قیصر اپرېدي افغانستان انټرنېشنل پښتو ته وویل:« موږ پوهېږو هغه ننګونې چې حکومت ورسره مخ دی، په ځانګړې توګه د تړلو سیاسي موضوعګانو سره باید افغان کډوال ورته پاملرنه وکړي او د کوربه هېواد قوانین له پامه و نه غورځوي او زموږ غوښتنه د پاکستان له حکومته هم دا ده، چې د پناه غوښتونکو د خوندیتوب لپاره دوام ورکړي.»
دغه اندېښنې له هغه وروسته زیاتې شوې، چې وړمه ورځ د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي وویل چې د روان کال له ډسمبر میاشتې وروسته افغان کډوال په اسلام اباد کې د پولیسو د اجازه لیک پرته نه شي اوسېدای.
خو په اسلام اباد کې ګڼ افغانان وایي، چې دوی تر ډېره په پاسپورټ او ویزو راغلي او د پولیسو له ځانکړې ادارې سره ثبت شوي هم دي.
په اسلام اباد کې د کډوالو یو تن استازی میوند عالمي وایي، چې په سلو کې تر ۹۰ زیاتې کورنۍ ټولې د قانوني اسنادو په لرلو سره دلته قانوني ژوند کوي.

هغه زیاته کړه: «هغه افغانان چې یا ویزې نه لري او یا په ناقانونه توګه دلته راغلي وي، هغوی ته څوک کورونه هم په کرایه نه ورکوي؛ نو زما له نظره دلته هیڅوک ناقانونه نه دي او نه په ناقانونه توګه ژوند کولای شي.»
په اسلام اباد کې ګڼ افغانان نورو هېوادونو ته د مهاجرت د دوسیو د څېړلو په موخه په ډېرو سختو اقتصادي شرایطو کې ژوند کوي.

دوی وایي، که چېرته دوی په زوره اېستل کېږي؛ نو ښایي د دوی د مهاجرت قضیې هم نیمګړې پاتې شي.
سهراب هغه بل کډوال دی چې د څو ورځو بندي کېدو وروسته د پولیسو له زندانه خلاص شوی دی.

هغه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: «امریکا ته زما د کډوالۍ ټول پړاوونه بشپړ شوي وو؛ خو زه پولیسو ونیولم، په زندان کې له څو ورځو تېرولو وروسته د یو اېن اېچ سي ار او خپلو دوستانو په همکارۍ راخوشې شوم؛ که زه یې افغانستان ته ستون کړی وای هم به مې د مهاجرت چارې نیمګړې پاتې وې او هم به مې ژوند له خطر سره مخامخ شوی وای.»
دغو اندېښنو له هغې وروسته زور واخیست، چې د نومبر په ۲۴مه نېټه د پاکستان د تحریک انصاف ګوند پلویانو په اسلام اباد کې پراخ لاریونونه وکړل او پولیسو د دغه پراخ اعتراض او لاریون کوونکو د خورولو لپاره په ګڼ شمېر کې لاریون کونکي ونیول.

د اسلام‌اباد د پولیسو مشر سید ناصر علي رضوي رسنیو ته ویلي، چې د تحریک انصاف ګوند د درې ورځنیو مظاهرو په ترڅ کې یې شاوخوا ۱۰۰۰ کسه نیولي چې له ۵۰ زیات یې افغانان دي.
خو په پاکستان کې مېشت افغان کډوال بیا وایي چې دوی په هېڅ ډول سیاسي فعالیتونو کې ونډه نه لري او هغه کسان چې نیول شوي له لهجې او خبرو یې داسې ښکاري چې ټول د خیبر پښتونخوا پښتانه دي.

مطیع الله خان د پاکستان په سیاست کې د هغه هېواد د پوځ د لاسوهنو په تړاو له سختو نیوکه کوونکو څخه دی.

دغه خبریال له نیول کېدو ساعت وړاندې په یوې ټلویزیوني خپرونه کې د یو روغتون څخه هغه تر لاسه شوي اسناد او شواهد وښودل، چې د پاکستان د حکومت هغه ادعا یې دروغ ثابتوله چې ویل یې د لاریونوالو د خورولو لپاره یې له جنګی مرمیو او ګولیو څخه کار نه دی اخیستی.

د مطیع الله جان همکار ثاقب بشیر وویل، چې د چهارشنبې په شپه هغه او یو همکار یې د پاکستان د طبي علومو د انسټیټیوت د موټرو له پارکېنګ څخه په یو موټر کې سپاره شول.

دغه خبریال وايي، چې هغه له خپل همکار سره په لاریون کې د وژل شویو کسانو د شمېرو په راټولولو بوخت وو، چې امنیتي ځواکونو سترګې پرې وتړلې او موټر کې یې سپاره کړل.

ښاغلی بشیر وايي هغه درې ساعته وروسته په یو بل واټ کې له موټره ښکته او خوشې کړای شو.

د مطیع الله جان وکیل ایمان مزاري بیا وايي، چې د هغه موکل د ترهګرۍ، د نشه‌يي توکو د قاچاقو او پر پولیسو د برید په تورونو نیول شوی دی.

د پاکستان امنیتي ځواکونو ښاغلی جان تورن کړی، چې د نیولو پر مهال یې نشه‌یي توکي کارولي و.

مطیع‌الله جان د محکمې په یوې غونډه کې پر هغه لګېدلي ټول تورونه «دروغ، بې بنسټه او خندونکي» بللي او ویلي یې دي، چې هغه په اعتراضونو کې د وژل شویو کسانو په اړه په تحقیق لګیا و.

په تېرو ورځو کې، د عمران خان ملاتړي او د پاکستان د تحریک انصاف ګوند پلویان په یو ستر لاریون کې اسلام اباد ته وردننه شول.

د پاکستان حکومت دغه لاریون کوونکي د څلورو پولیسو په وژلو تورن کړي دي.

د تحریک انصاف ګوند هم ویلي، چې د دغه ګوند پر زرګونو غړو مرمۍ ورول شوي او د هغوی لسګونه پلویان وژل شوي دي.

له خبریالانو د ملاتړ کمېټې د مطیع الله جان په «نیول کېدو» اندېښنه ښودلې او د هغه د ژر تر ژره خوشې کېدو غوښتنه یې کړې.

ولادیمیر پوتین وویل، چې امریکا سره خبرو اترو ته چمتو دی او ښاغلی ټرمپ به د اوکراین جګړې ته د حل یوه لاره بیامومي.

پوتین د امریکا پر اوسني ولسمشر جو بایدن نیوکه وکړه، چې د ټرمپ حکومت ته یې یو لړ «اضافي ستونزې پیدا» کړې او دا یې هم وویل چې، ښايي د ټرمپ په راتګ سره د مسکو او واشنګټڼ اړیکي ښه شي.

ټرمپ ژمنه کړې، چې د اوکراین جګړه به « په ۲۴ ساعتونو» کې پای ته ورسوي.

هغه د خپلو ټاکنیزو سیالیو په ترڅ کې څو ځلې له دې پوښتنې له ځوابولو ډډه وکړه، چې ایا اوکراین به په جګړه کې بریالی شي او که څنګه.

پوتین د ټولیز امنیت د غړو هېوادونو د سرمشریزې په څنډو کې چې د قزاقستان په پلازمېنه استانه کې جوړه شوې وه د انتخاباتي مبارزې په ترڅ کې پر ډونالد ټرمپ شویو دوو بریدونو ته په اشارې سره وویل، چې ټرمپ سپینې ماڼۍ ته د ستنېدو لپاره دوه ډېرې «سختې ازموېنې» تېرې کړې.

پوتین وویل، چې «د ټاکنیزو منډو ترړو په ترڅ کې د ټرمپ پر ضد له غیر متمدنه لارو چارو» څخه کار واخیستل شو او دا یې وښوده چې د منتخب ولسمشر سر او ژوند په امن کې نه دی.

داسې ښکاري چې پوتین په دغو بې پایه ستاینو سره غواړي د ټرمپ سره د تودو اړیکو یو نوی باب پرانیزي.

کرملین داسې فکر کوي، چې جمهوري غوښتونکي او د ټرمپ پلویان د اوکراین د خاورې په یوې برخې د روسیې د ولکې پلویان دي او د روسیې د سټراتیژۍ سره همغږي دي چې وايي په اوکراین کې دې جګړه ژر تر ژره پای ته ورسېږي.

پوتین یو ځلې بیا اوکراین ته ګواښ وکړ، چې پوځ به یې د بالیستیک نوي توغندي وکاروي چې تېره اونۍ یې پر اوکراین توغولي و.

هغه خبرداری ورکړ، چې پوځ به یې د دغو توغندیو په توغولو سره به د اوکراین پوځي تاسیسات او مهم وزارتونه په نښه کړي.

پوتین خپلو تېرو شرطونو ته په اشارې سره وویل، که اوکراین له ناټو ټلوالې سره له غړیتوبه تېر شي او د اوکراین په څلورو ختیځو ولایتونو کې د روسیې واکمني ومني؛ نو جګړه به ختمه شي.

دغه شرطونه په تېر کې کي‌یف رد کړي وو؛ خو ځیني لویدیځ چارواکي له هغې ډلې د ټرمپ استازي اوکراین ته ویلي، چې د زلینسکي حکومت د سولې لپاره بله هېڅ لاره نه لري، پرته له دې چې له ځینو نیول شویو سیمو تېر شوی نه وي.