د پاکستان پخواني لومړي وزیر عمران خان د مدني نافرمانۍ غورځنګ د پیلولو ګواښ وکړ

د نړۍ د یوه منل شوي زبر ځواک د سیاسي قدرت په راس کې د ولاړ رهبر په حیث د هغه د غوره کړیو پالیسیو اهمیت به تش تر امریکا محدود نه وي.
د هغه د سیاستونو اغیز به په ګړده نړۍ کې محسوسیږي، خو د اسیا په کومه برخه کې چې افغانستان، پاکستان ، ایران او نور هیوادونه پراته دي، دلته به د تاریخي، جغرافیايي او سراتیجیکو عواملو په وجه د امریکا په سیاست کې امکاني بدلونونه د نورو سیمو په مقایسه زیات اغیزناک وي.
د پاکستان او افغانستان د ضعیفو دولتي نظامونو په وجه امریکا تر یوې اندازې د دغو هیوادونو په داخلي چارو کې دخیله ده او د دوی اقتصاد، سیاسي سیستم او پوځي ځواک په تشکیل کې هم له ډیرې مودې راهیسې امریکا مهم نقش لوبولی دی، ځکه دلته سیاسي لوبغاړي او شنونکي د امریکا په سیاستونو کې راتلونکي بدلونونه ډیر په غور څاري، پښتو کې متل دی چې میږی ته پرخه هم باران دی.

که مونږ د افغانستان د ملي او ولسي ګټو د اړتیاوو په نظر کې نیولو سره په دې مسله فکر وکړو، نو په زغرده ویلی شو چې د امریکا د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د ډونالډ ټرمپ ګټه او د جو بایډن بایلات پخپله د افغانستان لپاره یو نسبي مثبت بدلون دی، ځکه جو بایډن له مودو مودو راهیسې د افغانستان او افغانانو په باره کې کلک منفي فکر او تعصب لرلی دی او په وار وار یې افغانستان ته سپکو سپورو ویلو نه خوند اخستی دی.
که د امریکا د ولسمشر د معاون او بیا د ولسمشر په حیث د هغه ویناګانې ولوستل شي، نو ډیر په ګرانه به په هغو کې د افغانستان او افغانانو باره کې د خیر خبره ومندل شي.
د دې خبرې مطلب هرګز دا نه دی چې ټرمپ به د افغانستان په باره کې د امریکا سیاست ته په اساسي توګه تغیر ورکړي او د افغانستان په ګټه به سیاست پیل کړي.
ټرمپ به هغه څه کوي چې د امریکا ملي ګټې او په خاصه توګه د غټو پانګه والو ګټې یې حکم کوي، خو دا توپیر به ضرور وي چې ټرمپ به په شخصي توګه د افغانستان په مقابل کې هغه عقده او تعصب نه لري چې بایډن درلود.
که څه هم له طالبانو سره د دوحې قراداد د ټرمپ د ولسمشرۍ په دوره کې امضا شوی و، خو د هغه د تطبیق پروسه د جو بایډن په دوره کې تر سره شوه.
د بایډن حکومت نه یوازې طالبانو ته په افغانستان باندې د هغوی د امارت تحمیلول اسان کړل، ورسره ورسره یې د هغوی سره د تعامل پروسه دوامداره او منظمه کړه.

د داعش پر ضد د مبارزې په نوم یې طالبانو ته د ډالرو د کڅوړو ورلیږل هیڅ یوه میاشت هم کنډو نه کړل.
د امریکا په تشویق اروپا او ځینی نوروسیمو کې بعضې هیوادونو د افغانستان سفارتونه طالبانو ته وسپارل، کیدای شي چې د دې ښیګړو په بدل کې طالبانو امریکا ته په ستراتیجیکو اړیکو کې داسې ګټه ور رسولې وي، چې مونږ ته معلومه نه ده، خو دا هم حقیقت دی چې د دریو کلونو نه زیات وخت کې طالبانو په افغانستان کې جینکۍ مکتبونو ته نه دې پرې ایښې.
په ښځو یې نه یوازې د کار، روزګار او ټولنیزو فعالیتونو دروازې تړلې، ورسره یې د ښځې د مخ په لیدل کیدو یا د هغې د غږ په اوریدل کیدو مطلق بندیز لګولی دی، چې دغه پالیسي اوس تر جنسیتي اپارتاید رسیدلې ده.
افغان ښځو د دغه جنسیتي استبداد په ضد په هیواد کې د ننه اوبهر ډیره په مېړانه مبارزه کړې ده، خو د بایډن حکومت د افغان ښځو د حقونو په غږ غوږ نه دی ګرولی.
هم دغه رنګه طالبانو د افغانستان د جمهوریت د دورې دولتي مامورین او په خاصه توګه د هغې دورې عسکر او صاحب منصبان په ګڼ شمیر وژلي دي، خو امریکا یا نورو غربي هیوادونه د طالبانو په ضد کوم ګام پورته کړی نه دی.
د ټرمپ د معاملې کلتور په نظر کې نیولو سره دا تخمین کیدای شي چې د هغه حکومت به له طالبانو سره د تعامل په بدل کې څه نه څه څرګنده اقتصادي یا سیاسي بیعه ترلاسه کړې وای او دا هم امکان وو چې د طالبانو له خوا دوحې د معاهدې د محتویاتو څخه سرغړونې ته امریکا څه عکس العمل ښودلی وی او امکان دی چې د دې نه وروسته دغه کارونه صورت ومومي.

د پاکستان جنرالواکي هم د ټرمپ د واکمنۍ نه یو لړ تشویشونه لري. د دوۍ غټ تشویش د ټرمپ او د هند د صدراعظم مودي ترمنځه نزدې اړیکې او ټرمپ په اداره کې د هندي نژاد امریکایانو شتون دی.
د دوی بله ژوره اندیښنه د پاکستان لپاره د امریکا او چین سره د پاکستان په مناسباتو کې د توازن ساتلو د ناممکن کیدلو تر حده ګران کار په باره کې ده او دغه مشکل د امریکا او چین تر منځ د شدیدې سیالۍ په وجه نور هم ګران شوی دی.
د پاکستان اقتصادي وضع دومره خرابه او بحراني ده چې د نړۍ د ډیرو هیوادونو او مالي موسسو نه یې پورونه اخستي دي.
هغه د پښتو متل پری سمون خوري چې د اسمان لاندې یې کور دی نو په دوی باندې یې پور دی، ځکه پاکستان د چین او امریکا دواړو قرضو او کومکونو ته اړتیا لري، خو د زبر ځواکونو پورونه او کومکونه د مفتو مال نه دی. دواړه بیلې بیلې او د یو او بل سره مخالفې غوښتنې لري.
که څه هم د افغانستان نه دخپلو پوځونو د ایستلو نه وروسته امریکا د پاکستان خدماتو ته د په خوا غوندې اړتیا نه لري، خو د ولسمشر جو بایډن د پاکستان سره څه نه څه مناسبات ساتلي وو، ولې پاکستاني جنرالان د ټرمپ نه ځکه ویره لري چې ټرمپ مخکې نه مخکې ویلي، چې هغه به د هغو امریکايي جنرالانو سره حساب کتاب کوي، د چا د بې غورۍ په وجه چې د افغانستان نه د وتلو په پروسه کې امریکايي عسکرو تلافات لیدلی یا د یوه ابر قدرت په حیث د امریکا حیثیت ضرر لیدلی دی.
په دې ټولو پروسو کې پاکستان هم ډیر دخیل و، نو ځکه دوی هم د بازپرس ویره لري او بل غټ تشویش دا دی چې ټرمپ به د چین سره د پاکستان د مخ په ژوریدونکو ستراتیجیکو او اقتصادي اړیکو هم یو سلسله پوښتنې ولري، په خاصه توګه چې کله د چین او امریکا تر منځ اقتصادي جنګ زور واخلي او امریکا په چین یو شمیر بندیزونه ولګوي، نو پاکستان لپاره به وضع ډیره مشکله او پیچیده شي.
په اوسني وخت کې د پاکستان د حکومت تر ټولو سرسخت مخالف عمران خان په امریکا کې ډیر قوي لابیګران لري، نو دلته ویره موجوده ده چې که د لابیګرانو او پاکستانی دایاسپوره د کار په نتیجه کې ټرمپ د عمران خان د بند نه د خوشي کیدو غوښتنه وکړي، نو پاکستان به څه کوي ؟
لوي درستیز جنرال عاصم منیر او صدراعظم شهباز شریف سعودي عربستان ته څو ځله شهزاده محمد بن سلمان ته د خواست کولو لپاره منډې وکړې چې هغه ټرمپ ته د پاکستان سفارش وکړي.
شهباز شریف په تیرو شپږو میاشتو کې د محمد بن سلمان لیدلو لپاره پنځه ځله سعودی عرب ته سفرونه کړي، چې د ټرمپ او پاکستان اړیکه ټینګه کړي.

یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.

دغه خبریالان وایي، چې له پرون راهیسې ټولې تعلیمي ادارې هم پرانېستل شوي؛ خو د پاړه چنار او پېښور تر منځ لویه لاره او دا رنګه د خرلڅۍ دروازه هم د تګ راتګ لپاره تړلې پاتې ده.

سیمه ایز خبریال علي افضل افضال وایي: «چې د لویو لارو د بندېدو له امله د خوراکي توکو او تیلو د کمي له امله هر څه ګران شوي او کڼ خلک یې د اخیستو توان نه لري.»

په همدې حال کې په پاړه چنار کې د پولیسو یو مشر جاوید الله محسود خبریالانو ته ویلي دوی تمه لري چې د سولې د روانې جرګې له پرېکړې وروسته به لویې لارې خلاصې او د دایمي امن لپاره به لاره هواره شي.

تر دې څو ورځې وړاندې د سولې ۱۲۵ کسیزه جرګه سیمې ته رسیدلې او د دواړو غاړو سره دا مهال په خبرو اترو بوخته ده، دغې جرګې د کورمې اوسیدونکو ته ډاډ ورکړی، چې د دایمې سولې تر ټینګېدو به خپلو هلو ځلو ته دوام ورکوي.

په دغه جرګه کې د خیبر پښتونخوا او بلوچستان له صوبې څخه ګڼ مخور برخه لري چې په دوی کې د قومي مشرانو تر څنک دیني عالمان او د ځینو سیاسي ګوندونو استازي هم برخه لري

دغې محکمې د پنجشنبې په ورځ د (لیندۍ په ۱۵ مه) یو ځلي بیا ویلي چې عمران خان او د هغه مېرمنې بشرا بي بي د ۱۴۰ ملیونو پاکستانۍ روپیو په ارزښت دولتي سوغاتونه پلورلي او درغلي یې کړې.

د ځینو پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې ښایي د تحریک انصاف ګوند د مشر عمران خان مېرمن بشرا بي بي د دویم ځل لپاره زندان ته ولیږل شي. بشرا بي بي تر دې وړاندې هم په همدغه تور نیول شوې او د اډیاله په زندان کې یې نهه میاشتې تېرې کړې وې. نوموړې د تېر اکتوبر په میاشت کې له زندانه خوشې شوې وه.

همدغه څو ورځې وړاندې په اسلام اباد کې د ترهګرۍ ضد یوې محکمې د عمران خان او د هغه د مېرمنې په ګډون د ۹۴ تنو د نیولو امر کړی و.

دغې محکمې پر دوی تور پورې کړی و چې د تحریک انصاف ګوند پلویانو په وروستیو لاریونونو کې پر پولیسو مخامخ بریدونه کړي او د اسلام اباد او راولپنډۍ اوسیدونکو ته یې ستونزې رابرسېره کړې وې.

په هغو لاریونونو کې چې د نومبر په ۲۴ مه پیل شوې وې، د اسلام اباد په ډي چوک کې د نومبر میاشتې په ۲۶ مه نېټه د تحریک انصاف ګوند پلویانو او د پولیسو تر منځ د پېښ شوي اخ و ډب له امله د څلور پولیس ځواکونو په ګډون نږدې شل تنه وژل شوي او له سلو زیات ټپیان شوي وو.

تحریک انصاف ګوند وایي چې په هغو لاریونونو کې د دوی شا و خوا شل کسه وژل شوي، په لسګونه ټپیان شوي او زرګونه نور پلویان یې نیول شوي او زندانونو ته لیږل شوي دي.

مقتدي صدر چې شیعه دیني عالم او په عراق کې د صدر غورځنګ مشر دی وايي، چې هغه د سوریې وضعیت له نږدې څاري، خو د دغه هېواد په چارو کې د نه لاسوهنې دریځ خپلوي.

هغه دغه دریځ وروسته له هغه خپل کړ چې د التحریر الشام مشر له عراق څخه وغوښتل چې د سوریې په کړکېچ کې دې لاسوهنه نه کوي. د لبنان حزب الله چې ایران او بشارالاسد ته وفاداره ډله ده، ویلي چې د سوریې د حکومت څخه ملاتړ کوي.

د لبنان د حزب الله عمومی منشي نعیم قاسم په سوریې کې د بشارالاسد د مخالفانو د پرمختګ په غبرګون کې وویل: «د هغوی موخه د حکومت نسکورول، ګډوډي رامینځته کول او له ځواک څخه د اسراییل په ګټه کار اخیستل دي.»

دا څرګندونې په داسې حال کې ترسره کیږي، چې د بشارالاسد مخالفین د پرمختګ په حال کې دي. تحریر الشام د پنجشنبې په مازدیګر د حما ښار کنټرول ترلاسه کړ.

د سوریې د بشري حقونو د څار ډلې ویلي، چې د پنجشنبې په ماښام د سوریې د پوځ څه باندې ۲۰۰پوځي موټرې د حما له سویلي څنډو څخه حمص ته په شا شوي دي.

سرچينو ویلي، چې تحرير الشام د حما پر مرکزي زندان کنټرول خپل کړی او سیاسي بندیان یې خوشي کړي دي.

له ۱۹۶۲ کال راهیسي د لومړي ځل لپاره د فرانسې د لومړي وزیر میشل بارنیه حکومت په پارلمان کې د نه باور رایې ترلاسه کولو له امله تېره ورځ سقوط وکړ او بارنیه له دې څخه یوه ورځ وروسته استعفا ورکړه.

د بارنیه له استعفا او په فرانسه کې د سیاسي کړکېچ د پای ته رسولو په اړه د اندېښنو له زیاتېدو وروسته په دغه هېواد کې د ښوونکو په ګډون د دولتي کارکوونکو د ډلو له خوا اعتصابونه پیل شو.

د ښوونکو اتحادیې او د دولتې دفترونو د کارمندانو یوې ډلې د پنجشنبې په ورځ اعتصاب وکړ او د پاریس په ګډون د فرانسې په لسګونو ښارونو کې یې لاریونونه او اعتصابونه وکړل.

د دغو اعتصابونو او لاریونونو په پایله کې د احتمالي ګډوډۍ له امله د هوايي ډګر د الوتنو شمېر کم شوی دی.

د حکومت په وړاندې د نه باور د رايې د تصويب په بهير کې د ولسي جرګې د کيڼ اړخي او ښي اړخي استازي سره يو ځای شول.

د الیزه ماڼۍ اعلان وکړ، چې مکرون به د پنجشنبې په ماښام په یوې ټلویزیوني وینا کې خلکو ته د وضعیت په هکله اطمینان ورکه.

کیڼ اړخي افراطي ګوند "نافرمانه فرانسه" په حکومت باندې د نه باور له رایې وروسته سمدستي د مکرون د استعفا غوښتنه وکړه.

د اساسي قانون له مخې، مکرون به تر ۲۰۲۷ کال پورې په خپله دنده پاتې وي او د اساسي قانون له نظره، د فرانسې د لومړي وزیر پر حکومت د نه باور رایه د ولسمشر پر دریځ هېڅ اغېز نه لري. نو له همدې امله مکرون باید د دې بحران لپاره لنډمهاله حل لار ومومي.

د هغه یو انتخاب دا دی چې یو تکنوکرات حکومت جوړ کړي چې د هېواد اداره په موقتي توګه پرته له کوم ځانګړي سیاسي پلان څخه په غاړه واخلي.