اوباما د اسراییل لومړي وزیر ته “افغانستان ته د پټ سفر وړاندیز” کړی و

د امریکا د ملي امنیت مرستیال سلاکار جان فاینر په نیویارک کې د رویټرز په یوه کنفرانس کې په یوه مرکه کې وویل: "دا ځواکونه د یوه ځانګړي او مهم دلیل لپاره هلته حضور لري، نه د کومې معاملې لپاره.»

هغه زیاته کړه: «دا ځواکونه له څه باندې یوې لسیزې راهیسې هلته د داعش پر وړاندې مبارزه کوي. موږ هم دې ماموریت ته ژمن یوو.»

د دې پوښتنې په ځواب کې چې ایا امریکايي ځواکونه به په سوریه کې پاتې شي، فاینر وویل: «هو.»

د امریکا حکومت په سوریه کې له سیاسي خلا څخه په استفادې سره د داعش د بیا را ژوندي کېدو په اړه خبرداری ورکړی او ویلي یې دي، چې دې ډلې ته به اجازه ورنه کړي چې په سوریه کې خپل ځواک بېرته ترلاسه کړي.

تر دې مخکې سپینې ماڼۍ ویلي و، چې امریکايي چارواکي د دمشق له واکمنو مخالفو ډلو او اسراییلي چارواکو سره د وضعیت د تعقیب لپاره په نږدې اړیکه کې دي.

سپینې ماڼۍ زیاته کړې، چې اوه کسیزه ډله به د جمعې په ورځ (د لېندۍ ۲۳مه) د سوریې پر وضعیت خبرې وکړي.

د ملګرو ملتونو ماموریت وایي، چې سږکال د بشري حقونو د نړۍوالې ورځې موضوع په دې ټینګار کوي، چې حقونه څنګه کولی شي خلک ځواکمن کړي، تر څو خپل راتلونکی جوړ کړي.

د دغه ماموریت مشرې روزا اوتونبایوا وویل: «په خواشینۍ سره، موږ په افغانستان کې د دې برعکس وینو. د بشري حقونو د خوندیتوب خطرناکه تخریب روان دی، چې ښځې او نجونې زیانمنوي.»

د ملګرو ملتونو ماموریت دا څرګندونې د سې شنبه په ورځ د ډسمبر په لسمه چې د بشرې حقونو له نړۍوالې ورځ سره برابره ده، کړې دي.

د چارواکو او بشري حقونو ریکارډونه ښیي، چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې سیسټماټیک تبعیض روان دی.

ښخې او نجونې د زده کړو، کار او د ورځینیو چارو او عامه ژوند له ډېرو برخو بې برخې شوي وي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د عالي کمېشنرۍ استازې فیونا فریزر وویل: «که افغانان په ځانګړې ټوګه ښځې او مېرمنې له خپلو حقونو همداسې بې برخې پاتې شي، دا په افغانستان کې د ټولو اوسېدونکو د هوساینې او ارامښت په برخه کې یوه څرګنده او قصدي ناکامي وي.»

د طالبانو ویاند ذبیح الله مېجاهد د سې شنبه په ورځ وویل، چې د هېواد د بشري حقونو ثبوت د تلفاتو په کمیدو کې لیدل کېږي.

مجاهد پرته له دې چې د ملګرو ملتونو اعلامیې ته اشاره وکړي، وویل چې محکمې او نور بنسټونه د ټولو افغانانو په خدمت کې دي چې د شخړو او ستونزو په حل کې ورسره مرسته وکړي.

مجاهد د طالبانو تر واک لاندې د ملي راډیو ټلویزیون ته وویل، چې د جګړې پر مهال خلکو خپل حقونه له لاسه ورکړي و او اوس دغه حقونه بېرته ترلاسه شوي دي.

ملګرو ملتونو او نړۍوالې ټولنې طالبان په کراتو د بشري حقونو په نقض تورن کړي، خو طالبانو هر ځلې رد کړې او دوی خبرې یې د افغانستان په کورنیو چارو کې لاسوهنه بللې ده.

فرید حمیدي د سې شنبه په ورځ (د لېندۍ ۲۰مه) وویل: «د بشري حقونو د نړۍوالې اعلامیې لیکوالانو دغه ورځ له تبعیض، تاوتریخوالي او ظلم څخه د پاکې نړۍ په هیله د لوړ انساني ارمانونه او ارزښتونه په توګه ثبت کړی، چې ټول انسانان ترې ګټه پورته کولی شي. دوی د دې ارمانونو مادي اړخونو ته پام نه دی کړی. پایله دا شوه چې هغه ملتونه چې ځواک او شتمني یې لرله له دې حقونو برخمن شول.»

د بشري حقونو نړۍواله ورځ هر کال د ډسمبر میاشتې په ۱۰ مه نېټه نمانځل کیږي.

د بشري حقونو نړۍواله اعلامیه په همدې ورځ د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې له لوري په ۱۹۴۸ کال کې تصویب شوه.

په دغې اعلامیه کې د ټولو انسانانو لپاره مساوات، ازادي، انساني کرامت او حقوقو په اړه بنسټیز اصول وړاندې کوي.

ښاغلي حمیدي وویل: «بې وزله او کمزوري ولسونه زیات استثمار، بېوزلۍ، بې ثباتۍ، تاوتریخوالي، تبعیض او نه ختمیدونکي بدبختیو سره مخ شول. د بشری حقونو د تش په نامه د مدافعینو له خوا له بشري حقونو څخه دوه اړخیزه استفاده دغه لوړ انساني ارزښتونه له جدي او حیاتي ننګونو سره مخ کړي دي.»

هغه زیاته کړه، چې نړۍواله سوله، سوکالي او ثبات د بشري حقونو او عدالت له درناوي پرته ناشونی دی.

هغه پوښتنه کړې، نن چې د بشري حقونو نړۍواله ورځ ده، د افغانستان، فلسطین، سوریې، اوکراین او لسګونو نورو مظلومو هېوادونو خلکو ته څه پیغام لري؟

حمیدي زیاته کړه: «بشري حقونه د انسان ستره لاسته راوړنه ده. د دې د تحقق لپاره، نړۍوال نیت او اراده اړینه ده.»

د بشري حقونو نړۍواله ورځ په ټوله نړۍ کې د بشري حقونو د ارزښتونو د ساتنې، ترویج او ملاتړ لپاره لمانځل کیږي.

د بشري حقونو نړۍوالې ورځې موخه دا ده، چې د انسانانو د حقوقو او ازادیو په اړه پوهاوی او په نړۍ کې د هغوی د ساتنې لپاره هڅې زیاتې شي.

په افغانستان کې بیا طالبانو ټول بشري حقونه تر پښو لاندې کړي دي او تل ټینګار کوي، چې یاده ډله یوازې د شرعي احکامو پربنسټ چارې پر مخ وړي.

سره له دې چې افغانستان یوه اسلامي ټولنه ده، خو بیا هم افغانان د اسلامي احکامو ترڅنګ د بشري حقونو د په پام کې نیولو هم ټینګار کوي.

سپینې ماڼۍ وویل، چې اوه کسیزه ډله به د جمعې په ورځ (د لېندۍ ۲۳مه) د سوریې پر وضعیت خبرې وکړي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انټوني بلېنکن هم په یوې بیانیه کې وویل، چې امریکا د سوریې د خلکو په مشرۍ او مالکیت د سیاسي انتقال لپاره پر خپل بشپړ ملاتړ ټینګار کوي.

په دمشق کې د واکمنو مخالفانو سره د اړیکو د لارو چارو د ساتلو لپاره د نړۍوالو همغږیو سره د دمشق د نویو واکمنانو د سیاسي چارو ادارې د عراق، بحرین، عمان، مصر، سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو او اردن له سفیرانو سره د خپلو چارواکو د ناستې اعلان وکړ.

تر دې مخکې، جرمن او فرانسوي چارواکي ویلي و، چې د سوریې له نوې رهبرۍ سره د بشري حقونو د اوصولو او د قومونو او لږکیو د خوندیتوب په شرط همکارۍ ته چمتو دي.

محمد جواد ظریف د سه شنبې په ورځ د « زه هامون یم» مستند له لیدو وروسته خبریالانو ته وویل چې د اوبو د تالابونو په تړاو باید د افغانستان د اوسنیو واکمنانو او ایران تګلارې او هغه څه چې باید ترسره شي، له بهرني تړاو پرته وڅیړل شي.

نوموړي وویل چې « هامون ته د افغانستان تعهد د ۱۳۵۱ کال د هویدا له هوکړې اخوا دی، ځکه د افغانستان دولت د تالابونو په اړه تل نړیوال تعهد لرلی او په دې برخه کې په خپل تعهد کې پاتې راغلی دی».

دغه فلم چې د ایران د اوبو د زیرمو په اړه فلم جوړوونکي کمیل سوهاني جوړ کړی، د ایران د اوبو د تالابونو وضعیت ته کتنه کوي.

ظریف دغه راز ویلي چې د خپل وزارت پرمهال یې له افغان چارواکو سره خبرې کړې او هغوی په دې اړه بل ډول تفسیر لري.

نوموړی وايي، د بهرنیو چارو اوسني وزیر عباس عراقچي چې هغه مهال د افغانستان او ایران ترمنځ د اوبو د ګډې کمیټې مسوول و، په دې بریالی شو، چې ښو هوکړو ته ورسیږي، ځکه د یوه اړخ په ګټه پریکړې ناشونې وې.

د ایرنا او نورو ایراني رسنیو د رپوټ له مخې، ظریف وویل، چې د اوبو په تړاو هر ډول پرېکړې باید دوواړو هېوادونو د ګټو پر بنسټ وي.

جواد ظریف زیاته کړې، چې « د هامون او حقابې په اړه ګڼې تګلارې شته، چې د افغانستان او ایران تر منځ ګډې ګټې تعریف کړو».

نوموړی وايي، چې په دې برخه کې به یو ستراتیژیک ګام واخلي.