د هېکرانو یوې ډلې «طالب لیکس» لهخوا په خپرو شویو سندونو کې راغلي، چې په کراچۍ کې د طالبانو کونسلګرۍ د «اعتبار ساتنې» په موخه د ۴۱ زره ډالرو په ارزښت یو ټویوټا لنډکروزر اخیستی.
په دغه ترلاسه شوي سند کې په کراچۍ کې د طالبانو کونسلګرۍ لیکلي، چې دغه لنډکروزر موټر یې د دغې استازولۍ د «حیثیت او اعتبار ساتنې» لپاره اخیستی دی.
دغه ترلاسه شوی مکتوب د تېرکال کب میاشتې پورې تړاو لري.
د دغه مکتوب له مخې، دغه ۲۰۱۴ ماډل موټړ تور رنګ لري چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي په «شفاهي» امر د ۴۱زره او ۴۶۳ ډالرو په ارزښت اخیستل شوی دی.
دغه موټر په کراچۍ کې د طالبانو کونسل عبالجبار تخاري لهخوا اخیستل شوی دی.
په دې وروستیو کې یوې ناپېژاندې ډلې د طالبانو د ادارو او وزارتونو اړوند زرګونه سندونو په خپرولو سره ادعا کړې، چې د دغې ډلې اطلاعاتي بانک یې هېک کړی دی.
د طالبانو مخابراتو وزارت منلې، چې د دغې ډلې د لسګونو ادارو سندونه افشا شوي؛ خو په وینا یې، د طالبانو د مرکزي حکومت ډېټابېس بیا نه دی هېک شوی.
د افغانستان انټرنشنل له خوا د «طالبلیکس» هېکرانو د افشا شویو سندونو د خپرېدو په دوام، د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په یوه مکتوب کې لیدل کېږي، چې د سعودي عربستان په جده ښار کې د طالبانو کونسلګري د ترافیکي سرغړونو له کبله ۸ زره او ۸۱۰ ډالر جریمه شوې ده.
د سعودي عربستان حکومت د ترافیکي جریمې د نهورکړې له کبله د کونسلګرۍ موټرونو لپاره د موټر چلونې د جوازونو صادرول او تمدېدول بند کړي دي.
د دغه مکتوب پر بنسټ، د کونسلګرۍ موټرونه د طالبانو د حج او اوقافو وزارت تللي پلاوي ته سپارل شوي وو او دغه پلاوي د سعودي د موټر چلونې قوانین نه دي رعایت کړي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د سلواغې په ۴مه د حج او اوقافو وزارت ته یو لیک لېږلی او له هغوی څخه یې غوښتي، چې د کونسلګرۍ د نقلیه وسایطو ترافیکي جریمه پرې کړي.
په لیک کې راغلي: «د کوربه هېواد [سعودي عربستان] له ترافیکي قوانینو سره سم، د ترافیکي جریمې سرغړونې له کبله ۸ زره او ۸۱۰ ډالر [جریمه] شوي دي.»
په دغه لیک کې څرګنده شوې، چې سعودي عربستان «د هغو نقلیه وسایطو چې د حج او اوقافو وزارت له خوا کارول شوي وو» د جریمې د نهپرې کولو له کبله په جده کې د طالبانو کونسلګرۍ د نقلیه وسایطو لپاره د جواز صادرول او تمدیدول بند کړي دي.
په مکتوب ښکاري، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له حج او اوقافو وزارت څخه د دغې جریمې د پرېکولو په موخه د سملاسي اقدام غوښتنه کړې ده.
دا په داسې حال کې ده، چې تېره اوونۍ د «طالبلیکس» په نوم د هېکرانو یوې ناپېژاندې ډلې د طالبانو پر اطلاعاتي شبکو سایبري برید وکړ او د دغې ډلې د یو شمېر مهمو بنسټونو اسنادونو ته یې لاسرسی وموند.
د یادونې ده، چې د هېکرانو له خوا د طالبانو ګڼ شمېر اسنادونه افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي، چې پهکې د دغې له بېلابېلو معاملو او پټو مسایلو پرده پورته کوي.
په افغانستان کې د روغتیا د نړۍوال سازمان استازی ادوین سنیزا سلواډور وايي: "د سرطان ناروغۍ د تشخیص او درملنې لپاره د ملي روغتون وضعیت کړکېچن دی."
د سرطان ناروغان د ډاکټرانو، اسانتیاوو، د سرطان د درملو له کمښت او د درملنې له لوړ لګښت څخه شکایت کوي.
د روغتیا نړۍوال سازمان سیمه ییزې څانګې د سې شنبه په ورځ په سرطان د اخته مېرمنو او د دې برخې د ډاکټرانو د هڅو کېسې خپرې کړي دي.
په راپور کې راغلي، چې د افغانستان په لرو پرتو سیمو کې د سرطان پر وړاندې د یوه ناڅرګند دوښمن په توګه خاموشه جګړه روانه ده.
د دغه سازمان په خبره، په لرو پرتو سیمو کې د ډېری خلکو لپاره د سرطان د ناروغۍ د تشخیص او درملنې یوازینۍ لار مرکزي او ملي روغتونونو ته تګ دی، خو دا لاره هم له ستونزو ډکه ده.
۴۲ کلنه فاطمه چې د بدخشان ولایت د یوې ولسوالۍ اوسیدونکې ده، تېر کال په خپله چپه سینه کې یوې وړې غدې ته متوجه شوه.
کابل ته د تګ او د هغې د درملنې د پېلولو لپاره د اړتیا وړ پیسو راټولولو اوږده موده ونیوله او سرطان یې ټول بدن کې خپور شو.
له کلي څخه یې کابل ته سفر درې ورځې وخت ونیوو.
بالاخره له سختو لارو له تېریدو وروسته د کابل د سرطان د تشخیص او درملنې ملي روغتون ته ورسېده او په دې روغتون کې له سخت حالت سره مخ شوه.
فاطمه په خپلو سترګو لیدلی حال وایي: "دغه روغتون د کار له ډېر فشار او د منابعو له کمښت سره مخ دی، د سرطان درمل کم پیدا کېږي او د درملنې ډېرې مهمې لارې نه لري."
هغې وويل، چې د روغتون ظرفيت ډېر محدود دى او د روغتيايي خدمتونو غوښتنه له ظرفيت څخه ډېره ده.
د کابل د ملي روغتون د سرطان پېژندنې ډاکټره فرشته رحماني وايي: "د ناروغانو د انتظار لېست اوږد دی او بسترونه یې محدود دي."
وروسته له دې چې ناروغ په دې روغتون کې بستر شي، درې ښځې د شیمي درملنې په څانګه کې یو بستر شریکوي او په ورته وخت کې درملنه یې کېږي.
د دغه روغتون ډاکټر او مرستیال خالد احمد خالد وايي: "دا یوازینۍ لار ده چې موږ کولی شو کمښتونه اداره کړو. موږ کافي تجهیزات، بسترونه او ځای نه لرو، مګر نه شو کولی ناروغان رد کړو."
د سرطان د درملنې لګښتونه د ناروغانو او د هغوی د کورنیو لپاره بله ننګونه ده.
د فاطمې په څېر ځيني کسان باید خپله ټوله شتمني وپلوري چې کابل ته لاړ شي او درملنه یې وشي.
په افغانستان کې د روغتیا د نړۍوال سازمان استازي ایډون سینیزا سلواډور څرګنده کړه، چې د باور وړ نه ده، چې ناروغان په دغسې شرایطو کې دي او روغتون د اړتیاوو د پوره کولو لپاره له جدي ستونزو سره مخ ده.
هغه وويل، روغتون د خپلو خدماتو د ښه والي لپاره بېړنیو مرستو ته اړتيا لري.
که څه هم په ټول افغانستان کې د سرطان د ناروغانو د کره شمېر په اړه معلومات نه شته، خو د طالبانو د حکومت د عامې روغتیا وزارت اعلان وکړ، چې تېر کال په ټول افغانستان کې شاوخوا ۲۴ زره کسانو د سرطان ناروغۍ له امله روغتیايي مرکزونو ته تللي دي.
په دې وروستیو کې د هرات ولایت د روغتون مسوولینو هم وویل، چې په دغه ولایت کې د سرطان ناروغۍ کچه ۳۰سلنه لوړه شوې ده.
د مالیې پخواني وزیر او په سویس کې د افغانستان د وجهي صندوق غړي انورالحق احدي په افغانستان کې د اقتصادي او مالي ناورین په اړه خبرداری ورکړ.
هغه ټینګار وکړ، چې د مرستو د بندېدو او د طالبانو له خوا د اصلاحاتو د نه راوستو په صورت کې به وضعیت لا پسې خراب شي.
ښاغلي احدي د سې شنبه په ورځ له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل، چې اوسمهال هم حالت تر ډېره خراب دی.
د افغانستان اقتصاد په تېرو دوو کلونو کې ۲۸سلنه راټیټ شوی او د مرستو له بندېدو سره ښايي ۱۰/۱۵ سلنه نور هم له لاسه لاړ شي.
د هغه په وينا، په افغانستان کې پانګونه کمه شوې ده او پانګوال له هېواده په وتلو دي.
ښاغلی احدي دغه خبرې په داسې حال کې کوي، چې په تېرو درېیو کلونو کې زرګونه کسان له افغانستانه وتلي دي او دا بهیر لا هم روان دی.
هغه ټینګار وکړ، چې له بنسټیزو اصلاحاتو پرته د وضعیت د ښه کېدو هیله نه شته.
احدي د بېوزلۍ او وزګارتيا زياتوالي ته په اشارې سره وويل، چې د امريکا د مرستو د بندېدو د دوام له امله د روغتيا او پوهنې په برخو کې زرګونو کسانو خپلې دندې له لاسه ورکړي دي.
د امریکا د مرستو له ځنډېدو وروسته په افغانستان کې لسګونه نړۍوالې پروژې ودرول شوې او زرګونو کسانو چې په دغو پروژو کې دندې ترسره کولې، خپلې دندې له لاسه ورکړي دي.
احدي وويل، مالي او اقتصادي ناورینونه د کورنیو شخړو او نړۍواله انزوا د رژيمونو د سقوط اصلي لاملونه دي.
هغه ټینګار وکړ: "کله چې مالي، پولي ناورین او نړۍواله انزوا په عین وخت کې واقع شي، د یوه حکومت لپاره خورا سختې ستونزې رامنځته کیږي."
همدا راز هغه وویل، طالبان ادعا کوي چې په دولت کې يو ميليون کارکوونکي کار کوي، په داسې حال کې چې د جمهوریت پر مهال هم دومره شمېر کارکوونکي نه وو.
هغه په ډاګه کړه، چې د جمهوري دولت په وخت کې د دولت عادي عوايد له څلورو میلياردو ډالرو څخه زيات وو، خو اوس له دوو میلياردو ډالرو څخه زيات نه دي.
د مالیې د یاد پخواني وزیر په خبره، په دې حساب د بهرنيو مرستو په نشتوالي کې طالبان د دولتي مامورينو د معاشونو د ورکړې توان نه لري.
احدي وویل، مالي او اقتصادي ناورین له کورني او نړۍوال مشروعیت پرته نه شي حل کېدای. هغه ټینګار وکړ، چې د طالبانو داخلي مشروعیت هم تر پوښتنې لاندې راغلی دی.
د امریکا د مرستو له ځنډېدو وروسته لسګونه مرستندویه موسسو خپل فعالیتونه په بشپړه یا جزوي توګه بند کړي او دې کار په افغانستان کې وضعیت کړکېچن کړی دی.
د ناروې د پناه غوښتونکو شورا پرون وویل، چې د امریکا د بهرنیو مرستو له ځنډېدو وروسته به په افغانستان او ۱۹نورو هېوادونو کې خپل بشرپاله فعالیتونه ودروي.
دغه سازمان وویل، چې په افغانستان او نورو هېوادونو کې باید خپل کارکوونکي له دندو ګوښه کړي.
د ناروې د پناه غوښتونکو شورا (اېن ار سي) خبرداری ورکړی، چې د سازمان د مالي اړتیاوو د پوره کولو لپاره د سمدستي حل پرته، ممکن د دې میاشتې په پای کې د متحده ایالاتو له خوا تمویل شوي بشري پروګرامونه ودروي.
که څه هم افغانستان تل نړۍوالو مرستو ته اړمن هېواد دی، مګر واک ته د طالبانو له رسېدو سره په هېواد کې د وزګارۍ، بېوزلۍ او لوږې کچه لوړه شوې ده.
د نړۍوالو احصایو پر بنسټ، لږترلږه ۲۲ میلیون خلک بېړنیو نړۍوالو مرستو ته اړتیا لري.
د طالبانو له لوري د «بېګم» راډیو د نشراتو بندولو ته د غبرګونونو په دوام، د ملګرو ملتونو ښوونیز، علمي او کلتوري بنسټ یا یونسکو وايي، چې د دغې ډلې له لوري د یادې رسنۍ د نشراتو بندول، په حقیقت کې د ښځو د غږ د خاموشه کولو په معنا دی.
یونسکو د سېشنبه په ورځ (د سلواغې ۲۳مه) د خپلې اېکسپاڼې له لارې په یوه بیان کې د «بېګم» راډیو د نشراتو بندېدو په تړاو خواشینې ښودلې او زیاتوي، چې د دغې راډیو په تړلو سره د ښوونیزو خپرونو فرصتونه له منځه تللي دي.
د ملګرو ملتونو د ښوونیز، علمي او کلتوري بنسټ په وینا، «بېګم» راډیو په افغانستان کې د ښځینهوو یوازینۍ اختصاصي رسنۍ وه چې دا هم د طالبانو له لوري وتړل شوه.
دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې د بېپولې خبریالانو سازمان ویلي و چې په افغانستان کې د طالبانو له لوري د څه کم یو کال په موده کې د لږترلږه ۱۲ رسنیو تړل کېدل، په دغه هېواد کې د رسنیو پر وړاندې د یادې ډلې د بریدونو زیاتوالی په ګوته کوي.
دغهراز، نوموړي سازمان له طالبانو غوښتي وو چې د «بېګم» راډیو کارکوونکي سملاسي خوشې کړي او د رسنیو پر وړاندې روان بندیزونه پای ته ورسوي.
د یادونې ده، چې د تېرې اوونۍ د سېشنبې په ورځ د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د یوې پرېکړې له مخې، د «بېګم» راډیو خپرونې بندې کړې.
یاد وزارت «بېګم» راډیو له نشراتي پالیسۍ څخه د سرغړونې تر څنګ له یوې بهر مېشتي ټلوېزیوني شبکې سره پر همکارۍ تورنه کړې ده.
داعش ډلې په کندوز ولایت کې د کابل بانک مخې ته د سې شنبه د ورځې د ځانمرګي برید مسوولیت پر غاړه واخیست.
په داعش ډلې پورې اړوند اعماق خبري اژانس خبر ورکړی، چې د یادې ډلې یوه جنګیالي نن سهار هغه وخت خپلو چاودېدونکو توکو ته چاودنه ورکړه، چې د طالبانو لسګونه غړي یاد بانک ته د خپلو تنخواوو د ترلاسه کولو په موخه تللي و.
که څه هم په دغه راپور کې د مرګژوبلې د کره شمېرې په اړه څه نه دي ویل شوي، خو په کې راغلي چې په دې پېښه کې د طالبانو د امنیتي قومندانانو په ګډون سلګونو کسانو ته مرګژوبله اوښتې ده.
اخوا په کندوز کې د طالبانو د امنیه قومندانۍ ویاند بیا نن وویل، چې په دغه برید کې لږ تر لږه پنځه نظامي او ملکي وګړي وژل شوي او اووه نور ټپيان دي، خو ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د کندوز ولایت په ننني ځانمرګي برید کې لږ تر لږه ۱۸ کسان وژل شوي او ۱۴ نور ټپيان دي.
ویل کېږي، چې په دې پېښه کې د طالبانو سرتېرو او ملکي کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې.
دغه برید داسې مهال کېږي، چې له دې وړاندې د طالبانو دفاع وزارت او استخباراتو ولایتي چارواکو او د اردو قوماندانانو ته سپارښتنه کړې وه، چې تنخواوې د بانک پرځای په خپلو قرارګاوو کې واخلي.
د یادولو ده، چې دغه برید د طالبانو ترڅنګ د پخوانیو چارواکو حامد کرزي، عبدالله عبدالله، عبدالهادي مسلمیار او یو شمېر نورو کسانو له خوا غندل شوی دی.