نړیوال بانک: د افغانستان یو پر دریمه برخه وګړي د خوړو له ناامنۍ سره مخ دي
نړیوال بانک وايي، افغانستان د خوراکي توکو د خوندیتوب له سخت بحران سره مخ دی او د دغه هېواد نږدې یو پر دریمه برخه وګړي د خوړو له ناامنۍ سره مخ دي.
نړیوال بانک وايي، افغانستان د خوراکي توکو د خوندیتوب له سخت بحران سره مخ دی او د دغه هېواد نږدې یو پر دریمه برخه وګړي د خوړو له ناامنۍ سره مخ دي.
نړیوال بانک تېره ورځ په خپل یوه راپور کې ویلي، چې د افغانستان د نفوس نږدې یو پر درېیمه برخه ۱۲،۶ میلیونه وکړي د خوړو له ناامنۍ سره مخ دي او ۲،۹ میلیونه خلک بیا د لوږې په درشل کې دي.
په دغه راپور کې ویل شوي، چې افغانستان د خوراکي توکو د خوندیتوب له سخت بحران سره مخ دی.
د نړیوال بانک په راپور کې ویل شوي، چې اقتصادي بې ثباتي، اقلیم بدلون سره د کرنې د تولید کډوډیدو له امله ډیری خلک د اساسي اړتیاوو د پوره کولو لپاره سخته مبارزه کوي.
نړیوال بانک ویلي، چې په نړۍ کې تر ۲۰۳۰ کال پورې د لوږې د کچې د صفر کولو هدف لري، خو د افغانستان ننګونې بیا یو بل انځور وړاندې کوي.
نړیوال بانک ویلي، چې د پرمختلونو وسایلو او لارو چارو په مټ د خوړو د امنیت اټکولونه او نرخونو څارنه د مهمو تشو په حل کې مرسته کوي او د اغیزمنو پالیسیو لپاره امیدواري پیدا کوي.
په دغه راپور کې ویل شوي، چې د اقلیم ټکانونه په افغانستان کې د خوړو د نه خوندیتوب یو مهم عامل دی او د دغه هیواد پر جګړه ځپلي کرنیز اقتصاد یې د پام وړ اغیزه کړې ده.
راپور کې ویل شوي، چې سېلابونو او وچکالۍ د کرنې دوران ګډوډ کړی او د بزګرانو لپاره یې د حاصلاتو ساتل ستونزمن کړی دی.
نړیوال بانک وايي، یوه نوې څیړنه چې د اقلیمي بې نظمیو، د خوړو خوندیتوب پایلو او د نرخونو معلوماتو په اړه د نږدې ۱۵ کلونو میاشتنيو معلوماتو او تحلیل دا نور هم څرګندوي چې وچکالي د خوړو کمښت لا پسې زیاتوي.
خو له دې سره کله ناکله د بازار غبرګونونو او مرستو له امله هم د خوړو کمښت راځي.
نړیوال بانک وايي، دافغانستان په کرنه کې د انعطاف رامنځته کول د اقلیم ټکانونه د ویجاړونکو اغیزو کمولو لپاره د اوبو لګولو سیسټمونو پیاوړتیا، د وچکالۍ په وړاندې مقاومت لرونکي فصلونه غوره کول او د لومړنۍ خبرتیا سیسټمونو کې پانګونه کولی شي د خوړو بیې او معیشت ته ثبات ور کړي او په بشري مرستو پورې تړاو هم کم کړي.
دوی وايي، دا اقدامات باید په هغو ولایتونو کې ترسره شي، چې د خوړو د ناامنۍ دوامداره لوړ احتمال لري ترڅو د لوږې او زیان دوره ماته کړي.
په راپور کې ویل شوي، چې له دې ننګونو سره د مقابلې لپاره یوې همغږې طریقې ته اړتیا ده چې اقتصادي او چاپیریالي حل لارې سره یوځای کړي او د غوره معلوماتو سیسټمونو په کارولو او د راتلونکي لپاره د پالیسیو په منلو سره، افغانستان د ډیر خوندي او دوامداره راتلونکي لپاره لاره هواره کړي.
یاد مکتوب چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د امنیتي همکاریو او سرحدي چارو ریاست له لوري د «۱۴۰۳زېږدیز کال د څلورمې میاشتې په ۹مه» نېټه لیکل شوی دی په ایران کې یې خپل سفارت ته ویلي چې یاد هېواد له افغانستان سره پر پوله یو شمېر سرغړونې کړې دي.
په مکتوب کې راغلي چې د ایران پوله ساتي ځواکونو د نیمروز ولایت د کنګ ولسوالۍ په اړوند سیمه کې د طالبانو پر پوله ساتو د درنو او سپکو وسلو بریدونه کړي دي.
همدا راز زیاته شوې چې ایراني پوله ساتو ځواکونو په صفري کرښه کې پر خپلو پوستو داسې څراغونه لګولي چې د طالبانو سترګې برېښوي.
مکتوب کې ویل شوي چې د هرات د کهسان ولسوالۍ ته څېرمه پر پوله د ایراني ځواکونو د دغو تېزو څراغونو له کبله طالبان د شپې ګزمې نه شي کولای او تګ راتګ یې ورته ستونزمن کړی دی.
طالبانو په ایران کې خپل سفارت ته لیکلي چې د ایراني ځواکونو دغه چلند خورا اندېښمن کړي او په دې تړاو خپل جدي اعتراض د ایران حکومت ته وړاندې کوي.
په دغه افشا شوي سند کې له ایران څخه غوښتل شوي چې ژر تر ژره له دغه ډول چلند څخه لاس واخلي، ګنې د دواړو لوریو پر اړیکو به منفي اغېزې وکړي.
که څه هم په ښکاره ډول د طالبانو او ایران ترمنځ په اړیکو کې کومه ترینګلتیا نه لیدل کېږي؛ خو د چارو کارپوهان باور لري چې افغانستان ته د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي وروستی سفر د دغه هېواد امنیتي اندېښنو له کبله و.
ویل کېږي په یاد سفر کې عباس عراقچي له طالبانو سره له افغانستان څخه د ورپېښو امنیتي ګواښونو په تړاو هم خبرې کړې دي.
د ایراني ځواکونو او طالبانو ترمنځ په وار وار په پوله کې نښتې رامنځته شوې او طالبانو تر دې مخکې دا ادعا هم کړې وه چې ایراني پوله ساتي ځواکونه د پولې په صفري کرښو کې پوځي تاسیسات ودانوي چې له نړۍوالو اصولو څخه سرغړونه بلل کېږي.
دا اندېښنې داسې مهال دي چې طالبان له خپل بل ګاونډي پاکستان سره هم ترینګلې اړیکې لري او د ډیورنډ په کرښه یې ورسره څو څو وارې وسله والې نښتې کړي دي.
پاکستان ادعا لري چې طالبانو د پاکستان خلاف وسله والو ډلو په ځانګړې توګه ټي ټي پي ته پتنځایونه ورکړي او له هغې ځایه په دغه هېواد کې ترهګریز بریدونه تنظیموي، خو طالبانو دا ادعاوې په بیا بیا ځل رد کړي دي.
داسې ښکاري چې د طالبانو او ګاونډیو هېوادونو ترمنځ اړیکې مخ په خرابیدو روانې دي او ښايي طالب په دې بهیر کې د پاکستان په ګډون خپل ځینې پخواني ملاتړي هېوادونه له لاسه ورکړي.
په مکتوب کې راغلي چې د پېښور کونسلګرۍ غواړي په (قصه خوانۍ) سیمه کې د افغان بلډینګ په نوم خپل ملکیت په یو عصري مارکېټ بدل کړي او د نوې نقشې به بڼه یې بیا اباد کړي، چې د پېښور ښاروالۍ ورته د دغو چارو د ترسراوي امر هم ورکړی دی.
په لیک کې راغلي چې د پېښور ښاروالۍ د «ای اېس ای» په مستقیمه لارښوونه یاد اجازه لیک بېرته لغوه کړی او دوی ته یې په دې تړاو مکتوب هم بېرته لېږلی؛ خو د طالبانو کونسلګرۍ د اعتراض په توګه یاد مکتوب نه دی تسلیم کړی.
د طالبانو د پېښور کونسلګرۍ ادعا کړې چې د پېښور ښاروالۍ له دې کبله په ښکاره دا اجازه لیک لغوه کړی چې ګنې د تاریخي اثارو د خوندیتوب له کبله یاده ودانۍ نه شي ړنګولی او نه هم پرې نوې ودانۍ جوړولی شي.
کونسلګرۍ لیکلي چې په دې تړاو د پېښور د لرغونو اثارو ادارې ته عارض شول، څو سپیناوی ترلاسه کړي؛ خو برعکس د استخباراتو له لوري دوی وګواښل شول.
پېښور کې د طالبانو کونسل محب الله شاکر خپل بهرنیو چارو وزارت ته شکایت کړی چې د پاکستان څارګره شبکه د دوی د جایدادونو په برخه کې سخته لاسوهنه کوي.
هغه ویلي، ای اېس ای غواړي چې د افغان بلډینګ چارې تر راتلونکو ۱۱ کلونو پورې نورې هم وځنډیږي، څو د قانون له مخې د سل کالو تر پوره کیدو وروسته یاد ځای په تاریخي اثارو کې وشمېرل شي او دوی په کې له ودانیزو چارو څخه راوګرځول شي.
په مکتوب کې راغلي چې افغان بلډینګ د پېښور کونسلګرۍ لپاره د طالبانو یوه ښه عایداتي سرچینه ده.
په دې افشا شوي سند کې زیاته شوې چې د خېبر پښتونخواه د خېبر ولسوالۍ په باړې سیمه کې د طالبانو د کونسلګرۍ کارکوونکي چې د خپلو جایدادونو د پوښتنې لپاره ځي؛ نو هلته د پاکستاني استخباراتو له لوري له ستونزو سره مخ کېږي او ان هغه پولیس هم له دندو ګوښه کوي چې دوی د امنیتي تدابیرو لپاره خپلو جایدادونو ته بدرګه کوي.
په مکتوب کې د افغان بلډینګ ودانۍ قراردادي عبدالله پاچا ښودل شوی او په کې لیکل شوي چې نوموړی د پاکستان له استخباراتو سره نږدې اړیکې لري او هغه هم پر دغه ودانۍ د کارونو د مخنېوي په برخه کې په خنډ بدل شوی دی.
د طالبانو د پېښور کونسل له خپل بهرنیو چارو وزارت غوښتي چې عبدالله پاچا دې افغانستان ته د پوښتنو ګروېږنو لپاره وغواړي او که هغه ورنه شي؛ نو د ننګرهار په کامې ولسوالۍ کې دې د هغه شته جایدادونه ضبط کړي.
د افشا شویو سندونو له مخې په پاکستان کې د طالبانو سفارت په دې هېواد کې له دوی سره هر ډول چلند او د یاد هېواد د سیاسي وضعیت په تړاو له کابل سره معلومات شریک کېږي. په موندل شویو اسنادو کې څرګنده شوې چې طالبانو په ځلونه په خپلو مکتوبونو کې د پاکستاني حکومت له لوري له دوی سره له کیدونکي چلند څخه شکایتونه کړي او ان طالبانو په پاکستان کې سیاسي وضعیت په بېلابېلو وختونو کې ترینګلی بللی دی.