له پاکستانه د افغان کډوالو اېستل؛ دغه لړۍ به مېلیونونو افغان کډوال اغېزمن کړي

هغه زیاته کړې، چې لندن د طالبانو له‌خوا د بشري حقونو څخه د سرغړونې قضیه د عدالت نړۍوالې محکمې ته د لېږلو ملاتړ کوي.

د جرمني، اسټرالیا، کاناډا او هالنډ هېوادونو بهرنیو چارو وزیرانو د روان زېږدیز کال په مې میاشت کې ویلي و، که د افغان ښځو او نجونو وضعیت بدل نه شي؛ نو دوی به د عدالت نړۍوالې محکمې ته د طالبانو پرضد عریضه وکړي.

ورسته بیا له دغې طرحې څخه شاوخوا شلو نورو هېوادونو هم خپل ملاتړ اعلان کړ.

جیمز کاریوکي ویلي، کله چې طالبانو د نجونو لپاره له شپږم ټولګي څخه پورته ښونځي وتړل؛ نو دوی وویل، چې دغه پرېکړه د لنډمهال لپاره ده؛ خو له درېیو کالو هم ډېره موده تېره شوه، چې افغان نجونې له زده‌کړو بې برخې دي.

ښاغلي کاریوکي وویل، بریتانیا د نورو هېوادونو ترڅنګ د زده‌کړو بندیز او ټول هغه بندیزونه په کلکه غندي چې د افغان مېرمنو او نجونو له بنسټیزو حقونو او ازادۍ څخه سرغړونه کوي.

هغه دا هم وویل، که طالبان غواړي له نړۍوالې ټولنې سره یو ځای شي؛ نو باید د بشري حقونو، سیاسي ګډون او له ترهګرۍ سره د مبارزې په برخو کې خپلو نړۍوالو مسوولیتونو ته غاړه کېږدي.

بریتانیا په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ماموریت «یوناما» د کار ملاتړ کړی او ویلي یې دي، چې دغه ملاتړ ډېر حیاتي ارزښت لري؛ ځکه چې لا هم افغان مېرمنې او نجونې له یو لړ ځپونکو بندیزونو سره مخ دي.

د افغانستان په اړه د امنیت شورا غونډه د دوشنبې په ورځ د یوناما د مشرې روزا اوتنبایوا په راپور سره پیل شوه.

په دغه انتقادي راپور کې راغلي و، چې طالبانو په افغانستان کې د وضعیت د ښه والي او د نړۍوالې ټولنې سره د یو ځای کېدو لپاره اړین ګامونه نه دي پورته کړي او د دغې ډلې په مقابل کې د نړۍ د صبر کاسه مخ پر ډکېدو ده.

دغه خبریالانو دارنګه له ازادو خبریالانو څخه د نړۍوالې ټولنې د ملاتړ غوښتنه کړې ده.

دغه غونډه د «طالبانو په واکمنۍ کې د ازاده رسنیو او خبریالانو زوال» تر عنوان لاندې د دوشنبې په ورځ د ملګرو ملتونو په سازمان کې د «دشتي» بنسټ په کوربه‌توب جوړه شوې وه.

په دغه غونډه کې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولۍ سرپرست نصیر احمد فایق، د کاناډا او هالنډ استازو، د بشري حقونو فعالانو او یو شمېر خبریالانو برخه اخیستې وه.

ګډونوالو د خپلواکو خبریالانو د ملاتړ پر اهمیت ټینګار وکړ او خبرداری یې ورکړ، چې نړۍواله ټولنه باید د طالبانو تر کنټرول لاندې د معلوماتو په جال کې راګیر نه شي.

د دشتي بنسټ مشرې سیاره دشتي وویل: «زموږ لومړیتوب او دنده دا ده، چې د افغانستان د خلکو معلوماتو ته د لاسرسي حق خوندي کړو. موږ باید د هغو ژورنالیستانو تر څنګ ودرېږو، چې د حقیقت ویلو لپاره له جدي ګواښونو سره مخ دي؛ خو ملګري ملتونه او نړۍواله ټولنه باید د رسنیو د جبر مشروعیت له پامه ونه غورځوي.»

د غونډې ګډونوالو له نړۍوالې ټولنې په ایران، ترکیې او پاکستان کې د افغان خبریالانو د بد وضعیت د حل غوښتنه وکړه.

د غونډې د ګډونوالو په وینا، خبریالان د افغانستان دننه له پراخو ګواښونو سره لاس او ګرېوان دي او هغه جلاوطنه خبریالان چې نورو هېوادونو ته یې پناه وړې ده؛ هم له سختو شرایطو سره مخ دي.

دغه غونډه داسې مهال جوړېږي، چې په افغانستان کې طالبانو د بیا ځلي واک ترلاسه کولو وروسته ډېری رسنۍ وتړلې، لسګونه خبریالان یې بندیان او شکنجه کړل او له هېواده یې وتلو ته اړ اېستل.
نړۍوالو سازمانونو په وار، وار په افغانستان کې د بیان ازادۍ د ځپلو په اړه اندېښنه ښودلې؛ خو طالبان په پراخه کچه د رسنیو سانسور او پر خبریالانو محدودیتونه وضع کوي.

نوموړي د دوشنبې په ورځ (د کب ۲۰مه) د افغانستان په تړاو د ملګرو ملتونو امنیت شورا په غونډه کې د افغانستان پېچلو امنیتي شرایطو او د داعش په ګډون د ترهګرو ډلو حضور ته په اشارې سره خبرداری ورکړ، چې ترهګر هڅه کوي وضعیت بې ثباته کړي او نه یوازې افغانستان بلکې سیمه هم کمزورې کړي.

ښاغلي نبنزیا په افغانستان کې د یوه پراخ بنسټه حکومت پر جوړېدو ټینګار وکړ او ویې ویل، چې دغه ډول حکومت د افغانستان، سیمې او له هغه بهر د سولې او ټیکاو لپاره یو کلیدي ارزښت لري.

هغه وړاندې ویلي، ځیني لوېدیځ مرستندویان دا مني چې د بشري مرستو په درېدو سره پر طالبانو فشار نه شي راوستی.

هغه د کوم هېواد د نوم اخیستلو پرته وويل، چې ځيني لويديځ هېوادونه لاهم د خپلو تېروتنو له منلو ډډه کوي.

په پاى کې په ملګرو ملتونو کې د روسيې استازي له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې د فشارونو پر ځاى دې په افغانستان کې د ټیکاو او امنيت د ټينګښت لپاره عملي حل لارې ولټوي.

نوموړې د دوشنبې په ورځ (د کب ۲۰مه) د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې ویلي، چې په افغانستان کې شته ګواښونه د دغه سازمان لپاره د اندېښنې وړ دي.

مېرمن شي څرګنده کړې:«پر داسې ډلې باور نه‌شو کولای چې په تېرو وختونو کې د امریکایانو د برمته‌کېدو او ترهګرو ډلو ته د پناه‌ورکونې مخینه لري.»

په ملګرو ملتونو کې د امریکا د استازولۍ سرپرستې له طالبانو غوښتي، چې د داعش-خراسان پر وړاندې پرېکنده اقدام وکړي او اجازه دې نه ورکوي څو افغانستان د ترهګرو ډلو پر پټن‌ځای بدل شي.

هغې زیاته کړې: «په افغانستان کې شته امنیتي ګواښونه لا هم په سیمه کې د بې‌ثباتۍ یو عامل دی. موږ د داعش-خراسان له پولې بهر د ګواښ په تړاو اندېښمن یو چې په افغانستان او پاکستان کې حضور لري.»

ورته مهال، د امریکا استازې د دوحې غونډه چې تر اوسه درې ځله د طالبانو د سیاستونو د بدلون او له دغې ډلې سره د تعامل په هکله ترسره شوې، شکمنه بللې ده.

مېرمن شي په همدې تړاو ویلي: «متحده ایالات د طالبانو په تړاو بدبین دي او فکر نه کوي چې دا ډله به په ښه نیت سره په دغه بهیر کې ګډون وکړي.»

د طالبانو پلاوي وروستی ځل د چنګاښ میاشتې پرمهال په دوحه کې د ملګرو ملتونو په درېیمه غونډه کې ګډون وکړ او دغې ډلې پر ملګرو ملتونو فشار راوړ، څو د افغانستان د سیاسي او مدني ټولنې استازو ته په دې غونډه کې د ګډون اجازه ورنه‌کړي.

ذبیح‌الله مجاهد په دې غونډه کې د خپل ګډون په تړاو ویلي و: «موږ غواړو چې د ملګرو ملتونو د ښکېلو هېوادونو او د نړۍ د ټولو هېوادونو په ګډون له افغانستان سره د مثبت او رغنده تعامل اړوند موضوعات حل کړو او د اقتصادي وضعیت ښه‌والي او هر اړخیز ثبات لپاره یوه ګډه لاره ومومو.»

د یادونې ده، چې پرون (دوشنبه) د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د افغانستان په تړاو غونډه وکړه، چې په‌کې د پاکستان، چین او روسیې په ګډون د یادې شورا د غړو هېوادونو یو شمېر استازو د افغانستان د امنیتي وضعیت په تړاو خبرې‌اترې وکړې.

په دې غونډه کې د پاکستان استازي منیر اکرم ویلي، چې طالبان د داعش-خراسان په کابو کېدو کې ناکام دي او دغه ډله د طالبانو د ادارې لپاره پر یوې جدي ننګونې بدله شوې ده.

اکرم په یاده غونډه کې په کرمان، مسکو او پېښور کې د داعش-خراسان خونړیو بریدونو ته په اشارې سره طالبان د دغې ډلې په کابو کېدو او مبارزه کې ناکام بللي دي.

نصیر احمد فایق د "طالبانو د جرمونو" په اړه د هاګ د محکمې د څېړنو د ملاتړ پر اړتیا ټینګار وکړ.

په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازي د جرمونو نړۍوالې محکمې د څارنوالۍ د هغې پرېکړې هرکلی وکړ، چې د طالبانو د مشرانو د محاکمې امر یې کړی.

فایق د امنیت شورا غړو ته په خطاب کې وویل: «د طالبانو چلند د امنیت شورا د څو پرېکړه لیکونو په ګډون له نړۍوالو قوانینو سرغړونه کړې ده. موږ غواړو چې دا شورا [طالبانو] ته یو واحد پیغام واستوي.»

هغه له دې شورا وغوښتل، چې د لوړپوړو طالب چارواکو پر وړاندې چې د ښځو د حقونو په سرغړونو کې لاس لري، "ځانګړي اقدامات" وکړي.

د افغانستان په اړه د امنیت شورا غونډه د دوشنبې په ورځ د یوناما د مشرې روزا اوتنبایوا په راپور سره پیل شوه.

په دغه انتقادي راپور کې ویل شوي، چې طالبانو په افغانستان کې د وضعیت د ښه والي او په نړۍواله ټولنه کې د یو ځای کېدو لپاره اړین ګامونه نه دي پورته کړي او له دغې ډلې سره د نړۍ د صبر کاسه په ختمېدو ده.

د افغانستان لپاره د بشري حقونو په برخه کې د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي د یوناما د راپور د تاییدولو پر مهال ویلي، چې د ښځو د جنسي ځورونې په ګډون د طالبانو پالیسي د بشریت ضد جنایت دی.

فایق ټینګار وکړ، «په افغانستان کې د ښځو د فعالانو، ژورنالیستانو، چارواکو او پخوانیو افغان امنیتي ځواکونو پر وړاندې جسمي مجازات، په علني توګه اعدامونه، په خپل سر نیول او شکنجه په پراخه کچه کارول کېږي،»

د افغانستان استازي ویلي، چې طالبانو د خپلو سیاستونو د بدلولو لپاره د نړۍوالو غوښتنې رد کړې دي.

هغه زیاته کړه، طالبان د دې پر ځای چې کورنیو او نړۍوالو غوښتنو ته پام وکړي، «خپل متعصب، غیر انتخابي، مذهبي او متعصبه واکمني او رژیمونه پیاوړي کړي دي. دغه رژیم په افغانستان کې د نظرونو تنوع کمزورې کړې او د هېواد انزوا یې لاپسې ژوره کړې ده.»

نصیر احمد فایق په ټول هېواد کې د امنیت د تامینولو په اړه د طالبانو ادعا ته په اشارې سره وویل، چې افغانستان د ترهګرو له ګواښ سره مخامخ دی.

نوموړي د امنیت شورا د تخنیکي او تحلیلي ټیم یو راپور ته اشاره وکړه، چې په کې افغانستان د ترهګرو ډلو د مرکز په توګه یاد شوی دی.

ښاغلي فایق د طالبانو ضد وسله والو ډلو شتون ته هم اشاره وکړه او ویې ویل، چې د طالبانو د سیاستونو له امله د دغو ډلو فعالیت او نفوذ پراخ شوی دی.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د امریکا، روسیې، چین او پاکستان استازو په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د نفوذ د پراخېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړه.

که څه هم د سیمې هېوادونو له طالبانو سره پر خبرو ټینګار کړی، خو امریکا ویلي چې پر طالبانو باور نه لري او له دې ډلې سره همکاري ممکنه نه ده.