په خوست کې د طالبانو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ جګړه روانه ده
له خوست څخه ولسي سرچینې افغانستان انټرنشنل-پښتو ته خبر ورکوي، چې د دغه ولایت ځاځي میدان ولسوالۍ ته څېرمه د ډیورنډ فرضي کرښې په اوږدو کې د طالبانو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ جګړه روانه ده.
له خوست څخه ولسي سرچینې افغانستان انټرنشنل-پښتو ته خبر ورکوي، چې د دغه ولایت ځاځي میدان ولسوالۍ ته څېرمه د ډیورنډ فرضي کرښې په اوږدو کې د طالبانو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ جګړه روانه ده.
سرچینې زیاتوي چې دا جګړه څو شېبې مخکې د ځاځي میدان ولسوالۍ اړوند په سيټوان او پالڅو کلي کې رامنځته شوې ده.
د سرچینې په وینا، جګړه په دې دوو کلیو کې د طالبانو پر پوستو روانه ده، چې له امله یې د سیمې خلک کډهکولو ته مجبور شوي دي.
دوی دغه راز زیاتوي، چې هغوی د جګړې په منځ کې بند پاتې دي.
د دغې جګړې لامل تر اوسه نه دی په ډاګه شوی.
د طالبانو د پوځ لوی درستیز فصیح الدین فطرت اعلان وکړ، چې د دې ډلې ځواکونه به په پرمختللو وسلو او عصري تجهیزاتو سمبال شي. هغه ټینګار وکړ، چې د «اسلامي پوځ» د پیاوړتیا موخه له ګاونډیو هېوادونو سره جګړه نه ده.
د طالبانو حکومت تر اقتصادي او پوځي بندیزونو لاندې دی او دا نه ده څرګنده، چې له کوم هېواد څخه عصري وسلې اخلي.
د پخواني افغان حکومت له نسکورېدو وروسته طالبانو وکولای شول، چې امریکايي وسلې ترلاسه کړي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ له دغې ډلې غوښتي، چې پاتې امریکايي وسلې دې بېرته ورکړي.
فطرت د دوشنبې په ورځ وویل، چې د طالبانو د پوځ د عصري کولو هدف د هېواد د پولو او اسلامي ارزښتونو ساتنه ده.
هغه زیاته کړه: "موږ له ګاونډیو یا نړۍ سره د جګړې او شخړې په لټه کې نه یو او د جوړجاړي له لارې خبرو ته ترجیح ورکوو."
یاد طالب چارواکي خبرداری ورکړی، چې که څوک په زور له دغې ډلې سره د مقابلې هڅه وکړي، د درېیو زبرځواکونو په څېر به ورته ځواب ورکړل شي.
هغه په افغانستان کې د برېتانوي، پخواني شوروي او امریکايي ځواکونو د ماتې یادونه وکړه.
دا خبرې په داسې حال کې کېږي، چې له پاکستان سره د طالبانو اړیکې خورا ترینګلې شوې دي او پاکستاني چارواکو په افغانستان کې د خپلو دوښمنانو د تعقیبولو ګواښ کړی دی.
تر اوسه د طالبانو حکومت په رسمي ډول له کوم هېواد نه د وسلو د پېرلو په اړه خبرې نه دي کړي.
د امریکا د دفاع وزارت یا پنټاګون نوی ویاند شان پارنل وايي، چې له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو ټول مسوولان به له ځوابویلو سره مخ شي.
نوموړي د دوشنبې په ورځ (د کب ۲۷مه) په خپل لومړي خبري کنفرانس کې خبریالانو ته زیاته کړې، چې طالبانو ته په دې ډول د افغانستان سپارل د هغه لپاره ډېره دردونکې وه.
پارنل له افغانستانه د امریکا د وتلو پر ستراتیژۍ د نیوکې ترڅنګ وايي، ولسمشر ټرمپ او د دفاع وزیر دا بیخي درک کوي چې کله امریکا یوې جګړې ته ښکېله کېږي، اخلاقي دنده لري څو یو مشخص وروستی هدف، د وتلو روښانه ستراتیژي او د بري دقیق تعریف ولري.
د هغه په وینا، کله چې امریکا جګړې ته دننه کېږي، باید په پرېکنده ډول بری ترلاسه کړي، له دې پرته به د امریکايي سرتېرو یو نسل له ځانه وپوښتي: «دې ټولو جګړو څه پایله له ځان سره لرله؟»
پارنل همداراز ویلي، یوازې ده د افغانستان په جګړه کې خپل ۳۰ ملګري له لاسه ورکړي او اوس له ځانه پوښتي، چې د دې ټولو قربانیو په بدل کې څه ترلاسه شوي دي؟
نوموړي له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو د ټولو مسوولانو پر ځوابویلو ټینګار کړی او زیاتوي: «که یو سرتېری خپله وسله ورکه کړي، هغه به ځواب ورکوي. له همدې امله ټول معیارونه باید پر لوړپوړو پوځي چارواکو پلي شي.»
د یادونې ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د خپلو ټاکنیزو کمپانونو پرمهال ویلي و، چې له افغانستانه د وتلو ټول عاملین به له دندو ګوښه کړي.
هغه په وار-وار له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو له امله پر جو بایډن د نیوکو ترڅنګ ټینګار کړی و، چې دا نامسوولانه وتل باید و ارزول شي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ټامي بروس د دوشنبې په ورځ وویل، داسې کوم نوملړ نه شته چې د هغو افغانانو چې د امریکایي ځواکونو همکارانو وو، متحده ایالاتو ته یې د انتقال مخه ونیسي.
هغې ټینګار وکړ، چې په افغانستان کې د امریکا د پوځ د پخوانیو همکارانو انتقال او ځای پر ځای کول اوس هم د دغه هېواد د سیاست یوه برخه ده.
مېرمن بروس زیاته کړه، چې د افغانانو لېږد د امنیتي چکونو او د امریکا د مصوونیت د ساتلو په موخه دی.
دا په داسې حال کې ده، چې د ولسمشر په توګه د ټرمپ له لوړې وروسته له پاکستان او نورو هېوادونو څخه امریکا ته د افغان کډوالو د لېږدولو پروازونه لغوه شول.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یوه ویاند تایید کړه، چې د امریکا پخواني پوځي پرسونل لکه ژباړونکو ته د ویزو د ورکړې بهیر تر امنیتي ارزونې لاندې دی او په دې اړه به وروسته خبرې وکړي.
بروس د دوشنبې په ورځ په واشنګټن کې په یوه خبري کنفرانس کې د هغو افغانانو په اړه چې له امریکايي ځواکونو سره یې همکاري کړې وویل: «موږ لا دمخه د دغو کسانو د لېږدولو لپاره چمتووالی نیولی دی. دا تل زموږ د پالیسي برخه وه چې هڅه وکړو تر څو د امکان تر حده ډېری خلک چې له ګواښ سره مخ دي، په ځانګړې توګه هغه کسان چې زموږ سره یې همکاري کړې ده، ولېږدوو. دا بهیر له تېر حکومت راهیسې دوام لري او موږ لا هم پرې کار کوو.»
سپینې ماڼۍ ته د ټرمپ له راتګ سره له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د پخوانیو همکارانو د اېستلو بهیر هم ودرېد.
اوس په افغانستان، پاکستان، قطر او د سیمې په نورو هېوادونو کې زرګونه کسان په بې باورۍ کې راګیر دي. دغه کسان د سفر له ټولو پړاوونو تېر شوي او د ویزې د صادرېدو په تمه دي.
د امریکا د کانګرس ځینو غړو د ټرمپ له ادارې غوښتي، چې په افغانستان کې دې د امریکايي ځواکونو پخواني همکاران هېر نه کړي.
دوی ټینګار کړی، چې دغو کسانو د امریکايي ځواکونو ترڅنګ جګړه کړې او قرباني یې ورکړې ده.
په دې وروستیو ورځو کې یو شمېر امریکايي رسنیو د هغو هېوادونو نوملړ خپور کړی، چې د ډونالډ ټرمپ اداره په پام کې لري څو امریکا ته د دوی د اتباعو پر ننوتلو بندیز ولګوي.
د افغانستان په چارو کې د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق د افغانستان لپاره د اسټرالیا ځانګړې استازې امانډا مکګریګور او په پاکستان کې د دغه هېواد عالي کمېشنر نیل هاوکېنز سره د افغانستان په تړاو خبرې کړې دي.
نوموړي د دوشنبې په ورځ (د کب ۲۷مه) د خپلې اېکسپاڼې له لارې ویلي، چې د دې لیدنو په بهیر کې د سیمې د وروستیو تحولاتو او له افغانستان سره د تعاملاتو د ننګونو په تړاو ژورې خبرېاترې شوې دي.
هغه چې د افغانستان لپاره د اسټرالیا له ځانګړې استازې او په اسلاماباد کې د دغه هېواد له عالي کمېشنر سره یې په سیمه کې د امنیتي ننګونو په تړاو خبرې کړي زیاتوي، چې هغوی ورسره د سولې، ثبات او همکارۍ د پیاوړتیا په موخه پر خپلو ژمنو ټینګار کړی دی.
محمد صادق د افغانستان د امنیتي او بشري ناورین د حل لپاره د نړۍوالې او سیمهییزې همکارۍ پر ارزښت د ټینګار ترڅنګ ویلي، چې پاکستان چمتو دی څو له نورو هېوادونو سره په ګډه د افغانستان د امنیت او پرمختګ د ثبات په برخه کې خپل فعال رول ولوبوي.
ورته مهال، هغه د خپلې اېکس پاڼې له لارې په یوه بل بیان کې په اسلاماباد کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ استازې فیلیپا کینډلېر سره د یوې بلې لیدنې خبر ورکړی دی.
محمد صادق دغه راز لیکلي، چې د دې لیدنې پرمهال په پاکستان کې د افغان کډوالو په ځانګړې توګه د هغوی د ژوند شرایطو او بشري اړتیاوو اړوند ننګونو تړاو بحث او خبرې شوې دي.
د افغانستان په چارو کې د پاکستان ځانګړي استازي له افغان کډوالو سره د بشري مرستو او ملاتړ په برخه کې د نړۍوالو پرهمکارۍ ټینګار کړی او په وینا یې، ټول اړخونه دې د افغان کډوالو د اوسني وضعیت لپاره هڅې وکړي.
محمد صادق داسې مهال له بهرنیو ډېپلوماټانو سره د افغانستان او سیمې د امنیتي ننګونو او د افغان کډوالو په تړاو خبرې کوي، چې په دې وروستیو کې د تورخم دروازې او ټيټيټي په ګډون د طالبانو او پاکستان اړیکې تر بل هر وخت پیکه شوي دي.
د یادونې ده، چې پاکستان د راتلونکې اپرېل میاشتې په پېل سره له دغه هېواده د اېسيسي او پياوار کارټونو ټولو درلودونکو ته د وتلو خبرداری ورکړی دی.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازي نصیر احمد فایق د یوناما د ماموریت د غځولو هرکلی وکړ او ویې ویل، چې دغه اداره باید په افغانستان کې د «ملي ډیالوګ» او د یوه ټولګډونه حکومت د جوړولو لپاره ګامونه پورته کړي.
نوموړي پر یوناما نیوکه وکړه او ویې ویل، چې دغه اداره د امنیت شورا له خوا ورته سپارل شوي واکونه په سمه توګه نه کاروي.
نوموړی د سولې او ثبات ټینګښت کې د ټولګډونه حکومت جوړول او په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت د څارلو لپاره د یوناما د کار دوام مهم ګڼي.
فایق د دوشنبې په ورځ د امنیت شورا د غونډې له پای ته رسېدو وروسته افغانستان انټرنشنل ته په وینا کې د یوناما د کار پر روڼتیا او بې پرېتوب ټینګار وکړ او ویې ویل، چې دغه سازمان د امنیت شورا له خوا ورته سپارل شوي واکونه په سمه توګه نه دي کارولي.
هغه وویل، یوناما باید په افغانستان کې د یوه ټولګډونه حکومت د رامنځته کېدو په اړه د خبرو د پیل لپاره کار وکړي، خو دوی د بشري مرستو په مسله کې ښکېل دي.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غړو د دوشنبې په ورځ د یو پرېکړه لیک په صادرولو سره په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د استازي (یوناما) ماموریت د یو بل کال لپاره د ۲۰۲۶ کال د مارچ تر ۱۷مې پورې وغځاوه.
فايق د دغه پريکړه ليک تصويب ته په اشارې سره وويل، چې په دغه سند کې په افغانستان کې د بشري حقوقو د خراب وضعيت، د تروريزم د خپرېدو او د بې وزلۍ زياتوالي ته په پاملرنه ټينګار شوی دی.
هغه همدارنګه د ښځو پروړاندې د طالبانو د ټولو فرمانونو د لغوه کولو لپاره د امنیت شورا د غوښتنې ملاتړ وکړ او ویې ویل، چې د هېواد د سولې، ثبات او اقتصادي پرمختګ لپاره په عامه ډګر کې د ښځو ونډه اړینه ده.
دغه راز په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازي ټینګار وکړ، چې د افغانستان د مرکزي بانک شتمنۍ باید د یوه مشروع حکومت له لارې د هېواد د اقتصادي ودې او پرمختګ لپاره ولګول شي.
تر دې مخکې د سیمې د هېوادونو یو شمېر استازو د امنیت شورا په غونډه کې د افغانستان د مرکزي بانک د شتمنیو پر خلاصون ټینګار کړی و، خو فايق څرګنده کړه، چې دغه شتمنۍ يوازې هغه مهال کارول کېداى شي، چې په افغانستان کې يو مشروع او قانوني حکومت رامنځته شي.
له درې نیمو کلونو وروسته د طالبانو حکومت هېڅ یوه هېواد په رسمیت نه دی پېژندلی.
نصیر احمد فایق وویل، چې د نړۍوالې ټولنې افغانستان راستنېدل د یوه جامع او ملي حکومت رامنځته کېدو ته اړتیا لري، چې د خلکو حقونو او نړۍوالو کنوانسیونونو ته درناوی ولري.