د کندهار امنیتي غونډه؛ حقاني له دوه میاشتني خفګان وروسته کندهار ته تللی

سرچینو د پنجشنبې په ورځ ( د کب ۷مه) افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي، طالبانو یو شمېر عمومي سړکونه او لارې د ترافیکو پر مخ تړلي چې ولس یې له جدي ننګونو سره مخ کړی او د ښار نظم یې ګډوډ کړی دی.

سرچینې زیاتوي، طالبان د هرې کراچۍ پر سر له لاسي‌پلورونکو پیسې اخلي او هغوی چې جلال‌اباد ښاروالۍ لپاره د دغې ډلې غړو ته باج ور نه‌کړي پر سړکونو او لارو د کار کولو اجازه نه‌ورکول کېږي.

د سرچینو د معلوماتو پر بنسټ، طالبانو په جلال‌اباد ښار کې له مخابراتو څلورلارې تر تالاشۍ څلور لارې پورې چې سلګونه متره لاره ده د ترافیکو پرمخ تړلې او لاسي پلورونکو ته یې د کار کولو اجازه نه‌ده ورکړې.

د سرچینې په خبره، طالبانو لاسي‌پلورونکو ته له تېرې یوې اوونۍ راهیسې د سړک پر غاړو د کار اجازه ورکړې، خو دا چې طالب مسوولین له لاسي‌پلورونکو څومره پیسې اخلي په دې تړاو کره معلومات نه‌لري.

افغانستان انټرنشنل-پښتو د دې موضوع په تړاو په ننګرهار کې د طالبانو د ښاروالۍ او اطلاعاتو کلتور ریاست له مطبوعاتي مسوولانو سره اړیکه نیولې، خو هغوی ورته له‌ ځواب‌ویلو ډډه کړې ده.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو راهیسې له یوه لوري لوږه، بې‌کاري او اقتصادي ستونزې پراخې شوې، له بل لوري دغه ډله له خلکو او کاروباریانو د باج‌اخېستنې لړۍ چټه کړې چې ولس یې له جدي ننګونو سره مخ کړی دی.

هغه د پنجشنبې په ورځ (د کب ۷مه) په خپلې مرکه کې زیاته کړې، طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت په راس کې نامسلکي کسان ګمارلي او یو وار بیا یې ټینګار کړی چې نوموړې ډلې کابل پوهنتون پر یوې «دیني مدرسې بدل» کړی دی.

د کابل پوهنتون د پښتو ژبې او ادبیاتو پوهنځي مخکېنی استاد چې دا مهال په ترکیه دی، په دې مرکه کې وویل: «د بم او بوشکو سړی باید د لوړو زده‌کړو وزارت په راس کې نه وای راغلی. د صحت وزیر باید ډاکټر او د فواید عامې وزیر باید انجنیر وای. طالبان چې نامسلکي کسان د لوړو زده‌کړو وزارت په راس کې راولي دا د انتقاد وړ ده.»

د ښاغلي یون په اند، دا وضعیت اوس مهال نه یوازې په کابل پوهنتون، بلکې په ټولو علمي مرکزونو کې حاکم دی او د طالبانو عمومي سیاست دا دی چې علمي مرکزونه پر مذهبي مدرسو بدل کړي.

هغه همداراز په دې مرکه کې یو وار بیا ټینګار کړی چې طالبانو ته د امنیت په برخه کې ۹۵، خو د زده‌کړو په برخه کې بیا صفر نمرې ورکوي او زیاتوي چې د عصري علومو او ښځو حقونو په ګډون د دغې ډلې ځيني سیاستونه د منلو نه‌، بلکې د غندلو وړ دي.

هغه وویل: «په هر ترتیب چې وي طالبان باید د خویندو [ښځو] حقونه ورکړي. زده‌کړې د ښځو او نارینه‌وو حق دی او طالبان دا حق نه‌لري چې د ښځو پر مخ د زده‌کړې دروازې بندې کړي.»

ښاغلي یون له افغانستان انټرنشنل سره په خپلې تازه مرکه کې څرګنده کړې چې د نوموړي د ګوښه‌کېدو اصلي لامل دا و چې هره ورځ پوهنتون ته نه شو تللی او طالبانو هغه د دوامداره غېرحاضرۍ له وجې له دندې ګوښه کړی دی.

د کابل پوهنتون د پښتو ژبې او ادبیاتو پوهنځي مخکېنی استاد محمد اسماعیل یون تېره اونۍ له استادۍ څخه تر ګوښه‌کېدو وروسته د خپلې فېسبوک پاڼې له لارې ویلي و، چې واک ته د طالبانو له رسېدو راهسیې د کابل پوهنتون د محصلینو شمېر له ۳۸ زرو څخه ۱۴ زرو ته ټيټ شوی دی.

همداراز، هغه وخت ښاغلي یون د کابل پوهنتون پر تدريسي بهير، ادارې برخې او د پوهنتون پر وضیعت توندې کړې وې.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ای ایف پي خبري اژانس ته تایید کړه چې د طالبانو د کورنیو چارو د وزیر سراج الدین حقاني د نیولو لپاره د ټاکل شوي انعام لرې کول د ترهګرو له لېست څخه د حقاني شبکې د اېستلو په معنا نه لري.

تېره اونۍ امريکا له لېست څخه د سراج الدين حقاني نوم، چې د نيولو پر سر يې لس ميليونه ډالره انعام ټاکل شوی و او همدا راز د يحيى او عبدالعزيز حقاني نومونه چې د نيولو لپاره يې پنځه ميليونه ډالره انعام ټاکل شوى و، له لېست څخه لرې کړل. چې د امریکا دغه اقدام له ګڼو غبرګونونو سره هم مخ شو.

د یادولو وړ ده چې په افغانستان کې د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد د سې شنبې په ورځ له «العربیه» سره په مرکه کې ویلي وو چې له امریکا سره د طالبانو دښمني دایمي نه ده.

مجاهد ویلي: "کابل هڅه کوي چې د امریکا د متحدو ایالتونو په ګډون له ټولو هېوادونو سره متوازنې اقتصادي او سیاسي اړیکې ولري."

مجاهد دا هم ویلي، چې دغه ډله له امریکا سره د ډېپلوماټیکو اړیکو د بیا پیلولو هڅه کوي.

تېره اونۍ د مارچ په ۲۰ نېټه د زندانیانو په چارو کې د متحده ایالاتو د ولسمشر ډنلډ ټرمپ سلاکار اډم بولر، د افغانستان لپاره د امریکا پخوانی ځانګړی استازی زلمی خلیلزاد او یو شمېر نور امریکايي استازي کابل ته سفر کړی وو او د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر مولوي امیر خان متقي سره لیدلي وو.

یاده دې وي چې په دغه کتنه کې هم متقي امریکايي پلاوي سره خبرو کې ویلي وو " پکار ده چې دواړه هېوادونه د شل کلنې جګړې له اغېزو راووځي او له يوه بل سره مثبتې سياسي او اقتصادي اړيکې ولري."

د جمهوریت له سقوط وروستهپه متحده عربي اماراتو او قطر کې سراج‌الدین حقاني، عبدالحق وثیق او ملا یعقوب په وار-وار له امریکايي استخباراتي او لوړپوړوچارواکو سره نېغ‌ په نېغه لیدنې کړې دي. په دې بحث نه کوو چې طالبانو د جمهوریت په دوره کې د امریکا ښکاره ستراتیژیکې اړیکې اشغال ګاڼه او د افغانانو وینې یې تویولې. د دوی لپاره دا هر څه روا او نورو لپاره ناروا وو.

د همدې لیدنو پر بنسټ، د طالبانو او امریکا تر منځ اړیکې په ښکته کچه هم په تېرو څلورو کلونو کې دوام درلود او د همکارۍ پر بنیاد د ډالرو کڅوړې هره اوونۍ طالبانو ته ورکول کېدې. دغه امریکایي یرغمل شوی بندي هم کابل ته په یو ځل تګ نه‌دی خوشې شوی او نه هم امریکا د یوه بندي د خوشې‌کېدو لپاره دومره یو مهم پلاوی کابل ته لېږه.

د پردې تر شا ډېرې نورې خبرې او هم د طالبانو تر منځ د خپل‌منځي رقابتونو بېلګې په‌کې ښکاري.

د یوې باوري سرچنې له قوله ډېر کلونه مخکې، امریکا دې ته حاضره وه چې که حقاني شبکه ورسره همکاري وکړي، نو دوی به د دغې شبکې مشران د امریکا له تور لېست نه وکاږي. داسې ښکاري چې د امریکا او حقاني شبکې تر منځ اړیکه په کابل کې د ایمن الظواهري له وژل‌کېدو وروسته ښې شوې او ښايي پاکستان هم د دغه اړیکو په جوړېدو کې مهم رول لوبولی وي.

بل‌خوا، د طالبانو ویاند، ذبیح الله مجاهد وایي چې دوی له امریکا څخه غوښتي چې خپل سفارت په کابل کې پرانېزي او هم دوی ته د واشنګتن دفتر تسلیم کړي، خو د طالبانو ویاند بیا دا ونه ویل چې د امریکا متحده‌ایالاتو شرایط څه دي او مقابل کې هغوی کومې غوښتنې له دوی څخه لرلې؟

یوازې د یو یرغمل‌ شوي امریکايي په خوشې‌کېدو، د مثبت تأمل لاره نه‌شي خلاصېدلی. مهمه مساله دا ده چې د افغانانو پر وړاندې د طالبانو په چلندیا تګلاره کې څه تغیر راځي او له خپل ولس سره څه ډول مثبت تأمل ته لار پرانېزي، تر څو د یوه مشروع او قانون‌مند حکومت جوړېدو ته زمینه برابره او د نفې او انحصار قدرت سیاست له‌منځه لاړ شي.

طالبان او یا د طالبانو مخالفان که د هر پلاوي تګ او راتګ ته خوشالي یا خپګان ښکاره کوي او د نورو ترحم ته هیله‌من وي، ښه به دا وي چې ټولې خواوې په ګډه د نظام د مشروعیت لپاره مثبت قدمونه پورته کړي.په ټاپو لګولو، خپل ولس او خلکو ته په سپکه سترګه کتلو، نور نفې کول او انحصاري قدرت ته دوام ورکول افغانستان له انزوا حالت څخه نه‌شي را اېستلی، بلکې هېواد نور هم د نورو د ګټو لپاره د نیابتي منفي رقابتونو په مرکز بدلیدلای شي.

په افغانستان کې د نامشروع، ناقانونه او غېرولسواکه حکومت په حضور کې د هېواد اقتصادي ماشین ورځ تر بلې منجمد او خرابېږي، سوداګر او ولس به نور هم له ګڼو ننګونو سره مخامخ کېږي.

بانکي سېسټم به فلج وي، فزیکي او بشري پانګه به له افغانستان څخه تېښته کوي، ښوونیز سېستم به لا نور فلج کېږي او بې‌وزلي به ورځ تر بلې زیاتېږي. حقیقت دا دی چې بې‌وزله ملت هېڅکله نه‌شي کولاې ازادي ولري او نه یې هم استقلالیت خوندي کېږي.

افغانستان به د نشه‌يي توکو د مافیا مرکز او ترهګریزوډلو ځاله وي. که یو قانوني حکومت نه وي، هېواد به د سیمه‌ییزو او نړۍوالو رقابتونو پر مرکز بدل شي.په دغه رقابتونو کې به افغانان د سون توکو په څېروسوځي، یوه ډله به رامنځته کېږي او له بلې ډلې سر به اخته او یو پر بل له‌منځه وړل کېږي.

لکه څنګه چې پخواني حکومتونه په مجاهدینو، مجاهدین په طالبانو، طالبان په نیکټايي‌ دارانو او چپن داره مجاهدینو او نورو ډلو او هغوی بیا د طالبانو په پر مټ له منځه یوړل شول. که حالات همداسې دوام وکړي، دا ځل به بیا طالبان په نیکټايي دارانو مجاهدینو يه دویم نسل او نورو جنګي او افراطي ډلو له منځه یوړل شي او افغانان به بیا لهیوه سوري څخه چې څو ځلې مخکې هم چیچل شوي، بیا چیچل کېږي.

یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، د دې ډلې له منځه ۷۴ کسان له ۱۸ کلونو کم عمرونه لري، چې ۹ ماشومان پکې تر دوو کلونو کم دي. الوتکه د هانوفر هوایي ډګر په ډي ترمینل کې ودرېده، چې له عادي الوتنو جلا دی.

دوېلیټ ټلویزیوني شبکې د رپوټ له مخې، درې تنه چې ټاکل شوې وه، جرمني ته لاړ شي، د امنیتي اندېښنو له امله سفره ګرځول شوي ډي.

د جرمني فدرالي پولیسو ددغو کسانو ویزې لغوه کړې دي، خو د دې اقدام لاملونه لا تر اوسه جوت نه دي.

د جرمني حکومت ټینګار کړی یوازې هغه افغانان ور تلای شي، چې مخکې یې سخته امنیتي ارزونه تېره کړې وي او واردمخه یې د قبلېدو رسمي ژمنې ترلاسه کړې وي.

د جرمني حکومت د معلوماتو له مخې، شاوخوا ۲۸۰۰ نور افغانان جرمني ته د تګ انتظار باسي.

تر هغه چې دوی ته د تګ اجازه ور کول کیږي، په اسلام اباد کې ددوی د استوګنې لګښتونه د جرمني د نړیوالې همکارۍ سازمان ور کوي.

له۲۰۲۲ کال څخه تر ۲۰۲۴ پورې د افغان کډوالو د استوګنې، خوړو، طبي خدماتو او رواني ملاتړ لپاره دغه سازمان۸۲،۷ میلیونه یورو لګولي دي.