په ننګرهار کې د طالبانو د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ رییس وایي، چې سږ کال په دغه ولایت کې د ځمکنيو توتانو۴۸۰ ټنه حاصلات راټول شوي دي. محمد ولي محسن وویل چې سږ کال د ننګرهار په سره رود، خوږیاڼیو، کوټ او دره نور ولسوالیو کې پر ۳۵۶ جریبه ځمکې ځمکني توتان کرل شوي وو.
باختر اژانس د ننګرهار ولایت د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ رییس په حواله لیکلي، چې په دغه ولایت کې تېر کال پر ۲۳۵ جریبه ځمکه ځمکني توتان کرل شوي وو.
محمد ولي محسن وايي چې تېر کال ځمکنيو توتانو ۳۱۷.۵ مټریک ټنه حاصل ور کړی و.
د ننګرهار یو شمېر کروندګر وایي، چې ځمکني توتان د کوکنارو یو ښه بدیل دی او ځمکني توتان ښه بازار لري او ورځ تر بلې ورته اړتیا زیاتیږي. کروندګر زیاتوي چې له دې لارې ددوی عواید لوړ شوي دي.
د ننګرهار د طالبانو د کرنې ریاست چارواکي وايي، هڅه کوي بدیلو معیشیتي بوټو لکه ځمکني توت، زعفران او د سبزیجاتو کرکېلې ته وده ورکړي.
ځمکني توتان پر ننګرهار سربېره په بلخ، کندهار او یو شمېر نورو ولایتونو کې هم کرل شوي او د هر کال په تېریدو سره ددې مېوې کرکیله مخ په زیاتېدو ده.
د امنیتي او سیاسي چارو شنونکی تمیم باحث وایي، د بګرام هوایي اډه د طالبانو لپاره یو ستراتېژیک فرصت دی؛ خو ښایي دغه فرصت د طالبانو له لاسه ووځي.
نوموړي پر اېکس پاڼه په خپرې شوې مقاله کې لیکلي، چې امریکا د ګڼو اسلامي هېوادونو او په ځانګړې توګه د سعودي عربستان او قطر په ګډون پوځي اډې لري.
هغه وایي، دا امریکایي پوځي اډې دا معنا نلري چې ګوندې دغه هېواد دې اشغال شوی وي.
هغه زیاته کړې، چې په ډېریو مواردو کې د متحده ایالاتو پوځي پرسونل په خپلو اډو کې محدود وي او د کوربه هېواد په کورنیو چارو کې د لاسوهنې واک نهلري. د دغو اډو شتهوالی تر ډېره د کوربه هېواد لپاره ګټور وي.
هغه د امریکا د پوځي اډو ارزښت په اړه لیکي، چې دا اډې کولای شي د مالي هڅونې وړاندیز، د دوه اړخیزو اړیکو پیاوړتیا او په احتمالي توګه په کورني سیاست کې د متحده ایالاتو د ناغوښتل شوې لاسوهنې مخه ونیسي.
سربېره پر دې، دغه اډې کولای شي د دفاعي مېکانیزم په توګه عمل وکړي او د نورو هېوادونو لهخوا د تېري مخه ونیسي.
هغه زیاته کړې، دا یو ګټور انتخاب کېدای شي چې په بګرام کې د امریکا د حضور د ساتلو په بدل کې طالبانو ته سیاسي، امنیتي او مالي امتیازات ورکړل شي.
د امنیتي چارو دغه شنونکی کاږي، چې د بګرام په اړه د متحده ایالاتو سره د یوې معاملې هوکړه کېدای شي؛ خو دا به طالبانو ته په لوړ جیوپولیټیکي بیه تمامه شي.
طالبانو واک ته له رسېدو راهیسې له سیمهییزو قدرتونو لکه چین، روسیې، ایران او د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره په اړیکو جوړولو کار کړی دی.
تمیم باحث وایي، چې امریکایانو ته د بګرام هوایي اډې سپارل به د طالبانو له نږدې ګاونډیانو سره پاتې باور له منځه یوسي او دوی به نور هم منزوي کړي.
هغه د اروپایي ټولنې د هېوادونو سره د طالبانو د اړیکو په اړه وایي، چې اروپایي هېوادونه د طالبانو د سیاستونو په تېره بیا د بشري حقونو او د ښځو د حقونو په هکله د مخالفت په سر کی ځای لري. دوی د متحده ایالاتو برعکس؛ په خپل چلند کې بدلون نه دی راوستی او اروپا په پراخه کچه په دې برخه کې یو اصولي دریځ غوره کړی دی.
د امنیتي چارو شنونکی باحث زیاتوي، د اروپا لپاره تر هغه وخته پورې چې په افغانستان کې د پام وړ اصلاحات رامنځته نه شي؛ تر هغې به د طالبانو لهخوا پرله پسې وړاندیزونه رد کړي.
همدا راز د طالبانو رهبري په ژوره توګه امریکا ته د یوه پخواني اشغالګر په توګه نه؛ بلکې د یوه اېډیالوژیکي مخالف په سترګه ګوري. په دې برخه کې بګرام یوازینۍ پوځي اډه نه ده؛چې د مقاومت او بریا سمبول لري.
د طالبانو د عامې روغتیا وزیر په پاکستان کې له افغان کډوالو سره د پاکستان د حکومت د چلند په غبرګون کې ویلي چې «دغه چلند په غزه کې د صهیونیستي ظلمونو نمونه ده». نور جلال جلالي له افغان کډوالو وغوښتل چې خپل هېواد ته راستانه شي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزیر نور جلال جلالي نن یکشنبه د وري پر ۱۷مه د کابل په څرخي پله سیمه کې د یوه ترمینل د چارو پرانیستې پر مهال په پاکستان کې د افغان کډوالو نیول او جبري اېستل وغندل او دا یې په غزه کې د اسراییل له چلند سره ورته عمل وباله.
نور جلال جلالي وايي چې پاکستان د افغان کډوالو د کورونو توکي ګرځوي او هغوي وهي او تذلیل کېږي.
جلالي زیاته کړه:« افغانانو د خپلو زحمتونو او هڅو په پایله کې ګڼ شمېر مالونه او شتمنۍ جوړې کړې دي، چې اوس له هغوی څخه اخېستل کیږي او په جبري توګه ایستل کیږي.»
هغه له ټولو افغانانو غوښتي، چې خپل هېواد ته راستانه شي او دلته پانګونه وکړي.
طالب وزیر ټینکار وکړ، هغه کډوال چې پخوا راستانه شوي دي هغوی په خپل هېواد کې خوښ دي او ژوند یې له پخوا ښه شوی دی.
د افغان کډوالو شکایتونه دا هم دي، چې د پاکستان د حکومت له لوري جوړو شويو کېمپونو کې یې مالونه په زور ګرځول کېږي او پاکستاني ځواکونه اجازه نه ورکوي چې د خپلو کورونو توکي له ځانونه سره ولېږدوي.
په ټولنیزو رسنیو کې لاس په لاس کېدونکو ویډیوګانو کې لیدل کېږي، چې پاکستاني ځواکونه افغان کډوالو ته د خپلو کورونو د توکو د وړلو اجازه نه ورکوي.
افغان کډوالو له پاکستان او طالب چارواکو غوښتي، چې د دغو توکو د انتقال په برخه کې ور سره همکاري وکړي.
په قطر کې د طالبانو سفیر سهیل شاهین د روسیې له تور نوملړه د طالبانو د نوم اېستلو هرکلی کړی او وايي، دا ډله غواړي روسیه او امریکا دواړه د افغانستان بیا رغونه کې برخه واخلي. شاهین د روسیې ټلویزیون ته مرکه کې وویل، چې افغانستان غواړي له مسکو او برېکس هېوادونو سره همکاري پراخه کړي.
د روسي لویې څارنوالۍ تېره اونۍ ددغه هېواد سترې محکمې ته غوښتنه وړاندې کړې چې په روسیه کې د طالبانو پر فعالیت بندیز ختم شي. طالبان له ۲۰۰۳ کال راهیسې په روسیه کې د ترهګرو ډلو په لیست کې شامل دي.
سهیل شاهین دا غوښتنه مثبت ګام بللی، ځکه دده په باور، « هم کابل او هم مسکو ته دا ګټور دی».
هغه زیاته کړه، « په روسیه کې د طالبانو پر فعالیت بندیز د دې همکارۍ خنډ و، نو دا اړینه وه چې لرې شي».
د شاهین په وینا، د طالبانو حکومت غواړي روسیه د افغانستان د بیا رغونې برخه شي. هغه زیاته کړه، « افغانستان ډېر فرصتونه لري؛ معدني سرچینې، زراعتي ځمکې او نورې برخې».
شاهین وویل، « روسیه د سیمې یو ډېر لوی او مهم هېواد دی. زموږ پالیسي دا ده چې له ټولو هېوادونو، په ځانګړي ډول د سیمې له هېوادونو سره اړیکې جوړې کړو». هغه زیاته کړه، حتا امریکا هم کولای شي د افغانستان په بیا رغونه کې ونډه واخلي، سره له دې چې د «اشغال پر مهال یې ویجاړوونکی رول» لوبولی و.
شاهین وویل، « موږ نه غواړو چې افغانستان د نورو هېوادونو د سیالۍ ډګر وګرځي، موږ د روسیې پانګونې ته پرانېستي یو او له امریکا سره به زموږ اړیکې دې همکارۍ ته زیان نهرسوي».
د طالبانو دغه ډپلوماټ له برېکس اتحادیې سره د همکارۍ په تړاو د یوې پوښتې په ځواب کې وویل، چې « هو، موږ همکاري غواړو؛ موږ غواړو چې زموږ پلاوی د هرې نړیوالې غونډې برخه وي او خپله قضیه خپله وړاندې کړي، په خپلو الفاظو».
د روسیې لویې څارنوالۍ د وري پر ۱۱مه ددغه هېواد له سترې محکمې غوښتنه وکړه، چې پرطالبانو د بندیز لغو کولو موضوع وڅېړي. دا غوښتنه سترې محکمې ته وړاندې شوې او د انټرفاکس د رپوټ له مخې، محکمې دا عریضه د څېړنې لپاره منلې ده.
د روسیې ستره محکمه به لس ورځې وروسته د لویې څارنوالۍ دا غوښتنه تر بحث لاندې ونیسي.
تېر کال د روسیې د دولت دوما یو قانون تصویب کړ چې د بندیزونو د لنډمهالي لرې کولو امکان برابروي.
د دغه سند له مخې، د هغو سازمانونو پر فعالیت بندیز، چې د ترهګرو ډلو په توګه ثبت شوي، د محکمې له پرېکړې سره سم موقتي ځنډېدلای شي.
د۲۰۲۴ کال په مې کې د روسیې د بهرنیو چارو او عدلیې وزارتونو ولسمشر ولادیمیر پوتین ته یو رپوټ وړاندې کړ، چې له تور نوملړه د طالبانو د نوم لرې کولو اړتیا پکې توجیه شوې وه.
د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ماریا زاخاروا وویل چې دا پرېکړه د عملي اړتیاوو له مخې شوې ده.
که څه هم روسیه لا هم طالبان په رسمیت نه پېژني، خو مسکو ورسره اړیکې ساتي، تجارت پراخوي او د افغانستان په بېلابېلو برخو کې پانګونه کوي.
پوتین طالبان خپل « متحدین» بللي او د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف هغوی «معقول خلک» یاد کړي دي.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت سرپرست هدایت الله بدري او په کابل کې د ترکمنستان سفیر خواجه عوضوف په هرات کې د ټاپي پروژې څخه لیدنه کړې. یاد وزارت ویلي، چې د دغه پروژې په لړ کې دولس کیلومټره نل لیکه غځول شوې ده.
طالبانو او د ترکمنستان سفیر په سیمه کې د ټاپي پروژې د کارونو پر چټکتیا ټینګار کړی دی.
په همدې تړاو خبرپاڼه کې راغلي، چې د دولس کیلومټره نل لیکې غځېدو سربېره نږدې ۲۰ کیلومټره نوره سیمه هم د نل لیکې د غځېدو لپاره هواره شوې ده.
ټاپی د ګازو د لېږد په برخه کې د افغانستان لپاره د لویو زېربنایي پروژو څخه ګڼل کېږي، چې موخه یې د سیمې د انرژۍ د اړتیاوو پوره کول دي.
دغه نل لیکه له ترکمنستان څخه افغانستان، پاکستان او بیا هند ته غځول کېږي.
دغه پروژه د دغو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکاریو او سوداګریزو اړیکو لپاره مهمه بلل کېږي.
ټاپي د پخواني جمهوري نظام پر مهال پیل شوې وه؛ خو اوس پرې طالبان وخت ناوخت تبلیغاتي شخوند هم وهي.
دغه پروژه کې پخوا د طالبانو د وسلهوالو فعالیتونو له کبله خنډونه او ځنډ هم رامنځته شوی و.
په جنیوا کې مېشت د ایران د بشري حقونو سازمان وایي، چې د ۲۰۲۵ کال په مارچ میاشت کې په ایران کې د ۳ افغانانو په ګډون ۵۹ تنه اعدام شوي دي. دغه سازمان زیاتوي، چې د روان کال لومړۍ ربع کې د تېر کال پرتله اعدامونه دوه چنده زیات شوي دي.
دغه سازمان د یوې اعلامیې په خپرولو سره په ایران کې د اعدامونه د زیاتوالي په اړه اندېښنه څرګنده کړې او وایي، چې د روان میلادي کال په لومړیو درېیو میاشتو کې په دغه هېواد کې لږ تر لږه ۲۳۰ تنه چې ۲۲۲ یې نارینه او ۸ یې ښځینه دي د قتل او نشهیي توکو د قاچاق په تور اعدام شوي دي
د ایران د بشري حقونو سازمان مشر محمود امیري مقدم په راتلونکو اونیو کې د اعدامونو د لازیاتوالي خبرداری ورکړی دی.
نوموړی وایي:« د ايران اسلامي جمهوريت ښايي له امريکا سره له روانو شخړو څخه په ګټې اخيستنې د اعدامونو په تېره بيا د سياسي بنديانو د اعدامولو لړۍ چټکه کړي.»
څه موده وړاندې هم یاد سازمان په یوه اعلامیه کې د روان کال په مارچ میاشت کې د درېیو اعدام شویو افغان وګړو له ډلې د ورستي اعدام شوي کس په اړه خبر ورکړ.
دغه سازمان د اعدام شوي کس د هویت په اړه وایي، دغه کس ذکي ذاکري نومېږي او ۲۸ کاله عمر لري چې د افغانستان د ننګرهار ولایت اوسېدونکی و او دوه کاله وړاندې د نشهیي توکو د قاچاق په تور نیول شوی وو.
راپورونه زیاتوي، چې ایراني چارواکي د افغان وګړو د اعدامونو رسمي اعلان نه کوي او ډېری افغان بندیان په یاد هېواد کې نه د کورنۍ غړي لري او نه هم قانوني وکیلان؛ څو د دوی قضیې مخ ته یوسي.
سازمان ټینګار کړی، چې د اعدام شویو رېښتینې شمېرې ښايي له ثبت شویو هغو هم لوړې وي.