د پښتون ژغورني غورځنګ مشر منظور احمد پښتین له پاکستان په زور د افغانانو د اېستلو په غبرګون کې د لاریونونو پیلولو خبره کوي. نوموړی وايي، دغه لاریونونه د اپرېل پر ۱۵ په چمن ښار کې له سیاسي ګوندونو او د سوداګرو ټولنې سره په ګډه پیلوي او وروسته به نورو ښارونو ته هم وغځېږي.
ښاغلي پښتین پر خپل فیسبوک پاڼه له خلکو غوښتنه کړې، چې په دې لاریونونو کې ګډون وکړي.
منظور پښتین وړاندې ویلي و، چې له پاکستان د افغان کډوالو د جبري ایستل کېدو په غبرګون نن مازدیګر د جرمني په فرانکفورټ ښار کې هم لاریون کیږي.
د منظور پښتین دغه غږ داسې مهال کیږي، چې له پاکستان په زور د ایستل کیدونکو افغانانو لړۍ خورا چټکه شوې او د مارچ له لومړۍ نېټې راهیسې هره ورځ د زرګونه کسانو د ایستل کیدو خبرونه ترلاسه کېږي.
د یاد هېواد پولیسو د پنجاب په ګډون په بېلابېلو ایالتونو کې د افغان کډوالو په نیول کیدو پسې کور په کور عملیات پیل کړي دي.
د پاکستان ډان ورځپاڼې په خپله تازه سرمقاله کې د لوېدیځو هېوادونو پر هغه چلند سختې نیوکې کړې، چې په پاکستان کې یې د خپلو افغان متحدینو د لېږد بهیرونه ځنډولي او له ژمنو سره سره ورته چندان پاملرنه نه کوي.
دغه ورځپاڼه لیکي، هغه هېوادونه چې افغانستان ته یې د ډېموکراسۍ، امنیت او پرمختګ ژمنې کړې وې، نه یوازې دا هېواد یې د اوږدې جګړې له کبله ویجاړ کړ، بلکې اوس یې له خپلو افغان متحدینو هم مخ اړولی دی.
مقاله وايي، زرګونه افغانان چې له غربي ادارو او حکومتونو سره یې کار کړی او هغوی ورته د پناه ژمنې ورکړې وې، دا څو کاله کېږي چې په پاکستان کې په ډېر خراب حالت کې ژوند کوي.
دغو کسانو ته ویل شوي وو، چې ژر به نورو امنو لوېدیځو هېوادونو ته ولیږدول شي، خو لا هم د انتظار په کړاونو کې دي.
ورځپاڼه زیاتوي: «دغه افغانان که بېرته افغانستان ته ستانه شي، نو د خپل ژوند او ازادۍ له ستر ګواښ سره مخ کېږي، ځکه هلته د لوېدیځو هېوادونو همکاران خاینان بلل کېږي او ژوند یې خوندي نه دی.»
ډان لیکلي، هغه هېوادونه چې افغانانو ته یې د پناه ژمنې ورکړې وې، نه یوازې دا چې په بېړنۍ توګه یې اقدام ونه کړ بلکې د دغه ډول ځنډ له کبله یې یو خطرناک پېغام هم ورکړ او دا یې څرګنده کړه «که تاسې د لوېدیځ تر شاه ودرېږئ بیا هم ستاسې برخلیک هېریدونکی دی.»
په مقاله کې دا هم راغلي، چې ډېری هغه افغانان چې له لوېدیځو هېوادونو سره یې د ژباړونکو، خبریالانو، مدني فعالانو او یا نورو برخو کې کار کړی، د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته له افغانستان څخه وتلي او اوس یې ژوند له سختو ستونزو سره مخ دی.
مقاله کې پر پاکستاني حکومت هم نیوکه شوې او لیکلي یې دي چې اسلاماباد د افغان کډوالو پر وړاندې یو سخت او بې رحمانه چلند پیل کړی دی.
دا مهال لسګونه زره افغانان د بېرته ایستلو له وېرې سره ژوند کوي او نه پوهېږي چې برخلیک به یې څه وي.
ډان کاږي: «لوېدیځ هېوادونه باید یوازې ننداره ونه کړي. دا افغان متحدین باید له دې اوږده انتظار او کړاوونو راوباسي او ژر تر ژره یې د بیا مېشتېدو لپاره عملي ګامونه واخلي.»
ورځپاڼې په پای کې ټینګار کړی، چې افغانان باید د کډوالۍ سیاستونو د لوبو وسیله نه شي. دوی حق لري چې په خوندي چاپېریال کې ژوند وکړي، خپلې راتلونکې ته هیلې ولري او له سره ژوند پیل کړي. هغه هېوادونه چې ژمنې یې کړې، باید ژر اقدام وکړي.
د سي این این د راپور له مخې، د امریکا یوې فدرالي قاضۍ د پنجشنبې په ورځ وویل، چې هغه به د ټرمپ ادارې ته دا اجازه ورنه کړي، چې د لنډمهالي قانوني خوندیتوب درلودونکو کیوبا، هایتي، نیکاراګوا او وینزویلا هېوادونو وګړو ته له امریکا څخه د وتلو امر وکړي.
اندرا تلواني چې د متحده ایالاتو د ولسوالۍ قاضۍ دي وویل: «هغه به د یادو شویو څلورو هېوادونو له ۵۰۰۰۰۰ څخه ډیرو وګړو ته تر هغې په امریکا کې د پاتې کېدو امر صادر کړي، چې ترڅو یې قضیې بل پړاو ته نه وي تللي.»
هغه د اورېدنې په لړ کې په مکرر ډول د حکومت د ادعاو په اړه نیوکې وکړې، او ویې ویل چې د ټرمپ ادارې د دغې پرېکړې له امله هغه وګړي، چې په قانوني توګه یې د لنډمهالې اوسېدنې پروګرام ترلاسه کړی، اوس د هر څه له لاسه ورکولو د کواښ سره مخامخ دي.
مېرمن تلواني وویل: «د دغه پروګرام پای ته رسولو تشریح د قانون څخه په ناسم تعبیر ولاړه ده، د ستونزې اساسي ټکې دا دی، چې د دغو وګړو د مافیعت موده راکمه کړای شوې ده، مونږ باید یوه معقوله پرېکړه وکړو.»
د هایتین برج الاینس کډوالۍ مدافع وکیلانو ټولنې مشر ګورلین جوزف وویل، چې په دې پروګرام باندې بریدونه د کډوالۍ په اړه د ټرمپ د ادارې له ستراتیژۍ سره په تضاد کې دي.
جوزف وویل: «موږ دلته د خلکو کیسې اورو چې په غیر قانوني توګه راځي او د ټرمپ اداره غواړي چې غیرقانوني کډوالۍ مخه ونیسي.خو موږ نن په ښکاره وینو چې داسې نه ده. ان هغه خلک چې قانوني حیثیت لري، مالیه ورکوي او کار کوي تر برید لاندې دي.»
بلخوا بیا د حکومت وکیل، براین وارډ، په محکمه کې استدلال کړی چې حکومت به د دې وګړو ستنولو ته لومړیتوب ورنه کړي.
د دغه پروګرام پای ته رسول په دې معنا نه دي، چې دا اشخاص د کډوالۍ په نورو پروګرامونو کې برخه نه شي اخیستلی.
د یادولو وړ ده، چې تیره میاشت، د ټرمپ ادارې د سلګونو زرو کیوبایانو، هایتیانو، نیکاراګوانانو او وینزویلا قانوني خوندیتوب لغوه کړل، او د دوی لپاره یې په ۳۰ ورځو کې د احتمالي اخراج قضیه ترتیب کړه.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزیر مولوي عبدالکبیر او په افغانستان کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ مشر عرفات جمال په ګډه ناسته کې د افغان کډوالو د ستونزو حل په موخه له پاکستان سره د درې اړخیزې ناستې پر جوړېدو خبرې کړې دي.
د طالبانو د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ د استازولۍ یاد مشر قطر ته د خپل سفر پر مهال د یاد هېواد له چارواکو سره په لیدنو کې د پاکستان، یونسیار او طالبانو د درې اړخیزې ناستې په تړاو هم خبرې کړي دي.
په خبرپاڼه کې د عرفات جمال له قوله لیکل شوي، چې ښايي د کډوالو په تړاو دغه درې اړخیزه ناسته په راتلونکې میاشت کې ترسره شي، خو دقیقه نېټه او ځای یې نه دی څرګند کړی.
مولوي عبدالکبیر په یاده ناسته کې د یونسیار له چارواکو وغوښتل، چې د بېرته راستنیدونکو افغانانو سره دې د ملګرو ملتونو د کارتونو پر بنسټ چلند نه کوي، بلکې ټولو کارت راستنیدونکو ته دې په انډول برابرې مرستې او خدمتونه چمتو کړي.
د طالبانو یاد وزیر غوښتنه کړې، چې د راستنیدونکو د ستونزو د دایمي حل لپاره باید نړۍوال سازمانونو له دوی سره د ښارګوټو د جوړولو په برخه کې ځانګړې همکارۍ وکړي.
دا څرګندونې داسې مهال کیږي، چې له پاکستان نه د سلګونه زره افغان کډوالو د ایستل کیدو لړۍ پېل شوې ده.
د پنجاب په ګډون د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د افغان کډوالو نیولو پسې کوڅه په کوڅه او کور په کور د نیول کیدو عملیات روان دي.
یاد هېواد پرېکړه کړې، چې د اې سي سي کارت لرونکو په ګډون ټول بې اسناده کډوال له خپله هېواده اوباسي.
د رسمي شمېرو له مخې یوازې تېره اوونۍ پاکستان شاوخوا یوولس زره افغان کډوال بېرته په جبري توګه خپل هېود ته ستانه کړي دي.
د کډوالو او بشر حقونو د ملاتړ نړۍوالو سازمانونو له لوري د پاکستان د جبري ایستل کیدو لړۍ غندل شوې او ترې غوښتنه شوې چې ژر تر ژره دې دا بهیر ودروي.
خو ښکاري چې اسلام اباد دا ځل دغو غوښتنو ته چندان پام نه دی کړی او خپله پرېکړه یې لا تر دې دمه په جدي توګه پلي کړې ده.
پاکستان داسې مهال افغان کډوال خپل هېواد ته اوباسي، چې افغانستان له اقتصادي پلوه له سختې انزوا سره مخ دی او په کور دننه د لوږې تر څنګ د فقر کچه هم خورا لوړه شوې ده.
د طالبانو تر واکمنۍ لاندې بې روزګاري هم ډېره شوې او یو شمېر نړۍوالو سازمانونو اندېښنه څرګنده کړې، چې د دغو کډوالو په ورتګ سره به په هېواد کې بشری ناورین لا پسې پراخ شي.
په پاکستان کې نږدې درې میلیونه افغان کډوال مېشت دي، چې ډېری یې د مېشتیدنې قانوني اسناد لري، خو سره له دې هم د یاد هېواد د پولیسو له لوري ځورول کېږي.
همدا راز ایران هم تابیا کړې، چې ډېر ژر د افغان کډوالو د ستنیدو بهیر پیل کړي او د دغه هېواد رسمي شمېرې څرګندوي چې اته میلیونه افغان کډوال هلته مېشت دي.
په دغو کډوالو کې څلور میلیونه یې د مېشتیدنې قانوني سندونه لري، خو د پاتې څلور میلیونو کسانو اسناد یا پای ته رسیدلي او په کې بې سنده کډوال هم شتون لري.
ایران او پاکستان د افغان کډوالو لپاره له رواني او فزیکي پلوه له شکنجو ډک هیوادونه بلل کېږي.
د هرات ولایت په اسلامکلا بندر کې طالب چارواکي وایي، چې هره ورځ شاوخوا ۳ زره او ۵۰۰ افغان کډوال له ایرانه هېواد ته ستېږي.
د کډوالو ستونزو ته د رسیده ګۍ په برخه کې د طالبانو عالي کمېسیون ویلي، چې د سې شنبې په ورځ ۱۷۶ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۶۴۹ تنو ته رسېږي، د هرات د اسلامکلا له لارې او د ۱۲۸۰ مساپرو په ګډون ۶۲ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۲۶۹ تنو ته رسېږي، د نیمروز ولایت د ورېښمو له لارې له ایران څخه راستانه شوي دي.
د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون سره په مرکه کې یو شمېر افغان کډوالو خپل هېواد ته د ستنیدو له امله خوښي څرګنده کړې.
دوی له نورو کډوالو هم غوښتي، چې بېرته هېواد ته ستانه شي.
دغو کډوالو له سوداګرو هم وغوښتل، چې خپل هېواد کې پانګونه وکړي او خلکو ته د کار زمینه برابره کړي.
تازه د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزیر مولوي کبیر له افغان کډوالو سره د ایران او پاکستان کړنې ظالمانه بللي دي.
عبدالکبیر د چهارشنبې په ورځ وویل، چې د افغان کډوالو پر وړاندې د اسلامي هېوادونو ظالمانه کړنې دردوونکې او د اندېښنې وړ دي.
هغه زیاته کړې، چې افغانان «د دین او اسلامي خاورې د ساتلو لپاره کډوالۍ ته اړ شوي.»
بل خوا د کډوالو ستونزو ته د رسېدګۍ په برخه کې د طالبانو عالي کمېسیون ویلي، چې تېره ورځ ۴۴ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۲۴۳ تنه وو، د کندهار د سپین بولدک او ۷۲۵ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۳۵۰۰ تنه وو، د ننګرهار د تورخم له لارې له پاکستان څخه راستنې شوې دي.
یاد کمېسیون ویلي، چې له ګاونډیو هېوادونو څخه راستانه شوي یو شمېر کډوال یې په لنډمهالو مېشت غالو کې ځای پرځای کړي او یو شمېر یې خپلو اصلي مېنو ته لېږلي دي.
پر همدغه مهال د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس په تورخم کې د عمري مېشت غالي د مسوول له قوله خبر ورکړی، چې له پاکستان څخه د راستنېدونکو کډوالو لپاره ۱۲ ټاکل شویو کمېټو د خوراکي توکو، روغتیا، ټرانسپورټ، مخابراتو، ثبت، اسنادو او پوهاوي برخو کې خپل خدمات ۲۴ ساعته کړي دي.
اېکسپرېس ټریبیون د پاکستان د کډوالۍ ادارې د رسمي اسنادو پر بنسټ راپور ورکړی، چې له دغه هېواد څخه د افغان کډوالو د جبري اېستلو د دویم پړاو له پیله او په تېره یوه اوونۍ کې (د وري له ۱۲ تر ۱۹ ) ۱۱۳۷۱ افغان کډوال په جبري ډول اېستل شوي دي.
د بښنې نړیوال سازمان بیا د پاکستان پر حکومت غږ وکړ چې د افغان کډوالو د اېستلو له پرېکړې سملاسي تېر شي او د نړیوالو انساني حقونو له قانون سره سم اصلاحي ګامونه پورته کړي.
دغه سازمان وايي، پاکستان د بې قانونه بهرنیانو په نوم د اته لکو ډېرو افغانانو اېستلو دویم پړاو پیل کړی، چې افغانستان ته په ستنېدو له خطر سره مخ کېږي.
د بښنې نړیوال سازمان خپل اېکس کې زیاتوي چې دا اته لکه افغانان له جنسې ځورونې، له قضا پرته اعدامونو، خپلسرې نیونې او شکنجې په څېر له جدي ګواښونو سره مخ دي.
د بښنې نړیوال سازمان د سویلي اسیا څانګې د جمعې په ورځ ویلي، پاکستان افغانان په غیري قانوني ډول باسي.
دغه سازمان په هغه ورځ، له پاکستان په زور د افغانانو د بې قانونه اېستلو په ضد د “ضرب الاجل بېرته راګرځول” په نوم کمپاین پیل کړ.
دغه سازمان د“زموږ سره د انسانانو په څیر چلند وکړئ” په نوم کمپاین کې د هغو افغانانو کیسي وړاندې کوي، چې له پاکستانه په اېستلو سره یې ژوند په خطر کې لویږي.
د پاکستان حکومت د بښنې نړیوال سازمان په څېر د نړیوالو بنسټونو له غوښتنو سره بیا هم د اپرېل له اولې د افغان کډوالو د ستنولو بهیر پیل کړی دی.
پاکستاني چارواکي وايي، له دغې نېټې تر نن تر شلو زرو ډېر کډوال د تورخم له لارې افغانستان ته اوښتي دي.
له دې سره ویډیوګانې له کډوالو سره د پولیسو ناسم چلن او له دوی د ځینې توکو د ستنولو کیسې هم ډاګیزو.