د امریکا یوه ستر پانګوال شرکت په منځني ختیځ کې ډیویډ پټریوس خپل استازی وټاکه

د خبرپاڼې له مخې؛ دغه انتقالات د حیرتان بندر، اقینې بندر، تورغونډۍ بندر او خواف – هرات له لارې شوي دي.

د دغه وزارت چارواکي وایي، چې د اورګاډي له لارې د ټرانسپورټ او صادراتو د حجم په زیاتېدو سره ډېری کاري فرصتونه هم برابر شوي دي.

طالبان په داسې حال کې د کاري فرصتونو د ډېرېدو خبره کوي، چې په افغانستان کې ورځ تر بلې د فقر، بې وزلې او بې‌کارۍ کچه مخ په لوړېدو ده.

تر دې وړاندې د افغانستان د اقتصادي مطالعاتو مرکز په یوه خپور کړي راپور کې وویل، چې د طالبانو سختو تګلارو او ناسم اقتصادي سیسټم، مېلیونونه کورنۍ د فقر تر کرښې لاندې راوستې دي او د هغوی ژوند یې سخت بې ثباته کړی دی.

د افغانستان د اقتصادي مطالعاتو مرکز د معلوماتو له مخې، په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو او نړۍوالې انزوا له امله د سلګونو زرو لوستو کارګرانو کډوالۍ او په افغانستان کې کار کولو ته د بهرنیو پانګه‌والو لېوالتیا د دغه هېواد اقتصاد نور هم کمزوری کړی دی.

بل خوا د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام په يو راپور کې ويلي، چې د امريکا د بشرپاله مرستو ځنډ د افغانستان د زيانمنو وګړو د خوراکي خونديتوب لپاره ستر ګواښ دی.

دغه سازمان خبر ورکړی، چې دوی یوازې شپږ مېلیونه افغانانو ته د خوړو رسولو وس لري او د بودجې د نشتوالي له کبله نشي کولای چې اته مېلیونه نورو افغانانو ته چې د لوږې ګواښ سره مخ دي مرستې ورسوي.

یاد سازمان همدا راز خبر ورکړی، چې د روان ۲۰۲۵ کال تر اګسټ میاشتې پورې د افغانانو سره د بېړنیو مرستو لپاره ۵۵۵ مېلیونه امریکایي ډالرو ته اړتیا لري.

پاکستاني رسنیو خبر ورکړی، چې دغه کس د تحریک انصاف ګوند او حکومت ترمنځ د اړیکو په ښه‌والي کې ځانګړی رول پرمخ وړي.

د پاکستانۍ ده نیوز ورځپاڼې د راپور له مخې، دغه خبرې د دې لپاره شوې چې د تحریک انصاف او واکمنو ادارو ترمنځ روان کړکېچ پای ته ورسېږي او د عمران خان خوشې کېدو ته هم زمینه برابره شي.

راپور کې راغلي، چې د مارچ میاشتې په درېیمه اوونۍ کې له عمران خان سره د یو شمېر پاکستاني توکمه امریکایانو یوې ډلې څو ځله د راولپنډۍ په اډیاله زندانه کې لیدلي دي.

ویل کېږي، دغه لیدنې له هغو کسانو سره شوې چې اوس د مذاکراتو په بهیر کې مهمه ونډه لري.

په دغو هڅو کې هغه کسان هم شامل دي، چې له عمران خان سره شخصي دوستانه اړیکې لري او د اوږدې مودې راهیسې یې مالي ملاتړ کوي.

په دې کسانو کې په امریکا کې د خوړو او جایدادونو مشهور کاروباري تنویر احمد، په امریکا کې د تحریک انصاف ګوند مېشت مخکښ غړی عاطف خان، سردار عبدالسمېع، ډاکټر عثمان ملک، ډاکټره سایره بلال او ډاکټر محمد منیر شامل دي.

پاکستانۍ رسنۍ زیاتوي، د نومبر میاشتې په دغه لیدنه کې عمران خان دا درک کړه چې له حکومت او پوځي ادارو سره روغې جوړې ته اړتیا شته.

هغه چمتووالی هم ښودلی، چې شته ستونزې د خبرو له لارې حل شي.

ویل کېږي عمران خان د سیاسي فشار راوستو لپاره هڅه کړې وه، چې په اسلام اباد کې به پراخ لاریونونه د ده خوشې کېدو ته زمینه برابره کړي. 

د خېبر پښتونخوا درې مهمو چارواکو هم عمران خان ته دا باور ورکړی و، چې تحریک انصاف به په اسلام اباد کې د لاریون په ترسره کولو سره د هغه خوشې کېدل حتمي کړي؛ خو داسې ونشول.

ویل کېږي، چې عمران پر دغو ژمنو د خپل باور له مخې هغه مهال له پاکستاني توکمه امریکایانو سره خپلې خبرې هم ځنډولې وې.

دغه ګام د پاکستان د بېلابېلو صادراتو لپاره د ګواښ جدي زنګ بلل شوی.

د ډان ورځپاڼې په راپور کې راغلي، چې یاده اداره په یوه څېړنیز یادښت کې لیکي:« د پاکستان د سوداګرۍ دننه طوفان را روان دی.»

راپور زیاتوي، چې د امریکا له‌خوا وړاندیز شوې متقابله تعرفه به د پاکستان اقتصاد له بې‌ ثباتۍ، پراخې بې‌ کارۍ او د بهرنیو عوایدو له جدي کمښت سره مخ کړي.

د «امریکا له لوري د تعرفو یو اړخیز لوړېدل او د پاکستان پر صادراتو یې اغېز» تر عنوان لاندې څېړنه چې ډاکټر محمد ذېشان، ډاکټر شجاعت فاروق او ډاکټر عثمان قادري کړې ښيي؛ که د امریکا ۲۹ سلنه اضافي تعرفې عملي شي، د MFN (ملتونو ته د مساوي امتیاز) له مخې د اوسنۍ ۸.۶ سلنه تعرفې سره یوځای، ټولیزه تعرفه به ۳۷.۶ سلنې ته ورسېږي.

د دې په پایله کې شونې ده، چې امریکا ته د پاکستان صادرات له ۲۰ تر ۲۵ سلنه پورې راکم شي او دا به پاکستان ته په کال کې له ۱.۱ څخه نیولې ښايي تر ۱.۴ مېلیارد ډالرو پورې مالي زیان ورسوي. د نساجۍ (ټوکر، جامو) سکټور به تر ټولو زیات زیان وویني.

په ۲۰۲۴ مالي کال کې پاکستان امریکا ته د ۵.۳ مېلیارد ډالرو ارزښت لرونکي توکي صادر کړي او امریکا لا هم د پاکستان تر ټولو لوی انفرادي صادراتي بازار پاتې شوی.

د دغه صادراتو لویه برخه ټوکر او جامې جوړوي، چې تر دې وړاندې هم تر ۱۷ سلنه پورې تعرفو سره مخ وو.

د PIDE څېړنه خبرداری ورکوي، چې دغه اقتصادي ګواښ یوازې د نساجۍ سکټور پورې محدود نه دی؛ بلکې ستر شرکتونه لکه «نیشات مېلز» او «انټرلوپ» کېدای شي اړ شي، چې خپل تولید کم کړي چې دا کار د ۵۰۰ زره خلکو دندې له ګواښ سره مخ کوي.

همداراز، نور صادراتي توکي لکه څرمن، وریجې، جراحي وسایل او ورزشي توکي هم له دې ګواښه خوندي نه دي.

خو PIDE دا ناورین د سټراټېژیک بدلون لپاره یوه موقعه بولي.

یاده اداره وړاندیز کوي، چې پاکستان باید په لنډمهاله توګه له امریکا سره د لوړپوړو ډېپلوماټیکو اړیکو له لارې دغه موضوع حل کړي او د دواړو هېوادونو ترمنځ د پخوانیو سوداګریزو اړیکو ساتنه وکړي.

د بېلګې په توګه امریکا په ۲۰۲۴ کال کې شاوخوا ۱۸۱ مېلیونه ډالرو په ارزښت پنبه پاکستان ته صادره کړې، چې اوس تر ګواښ لاندې ده.

پاکستان کولای شي، چې د امریکا له‌خوا د واردېدونکو توکو لکه ماشینونو، سکریپ فلزاتو او تېلو پر وارداتي تعرفو د کمښت له لارې د خبرو اترو فضا برابره کړي.

همداراز د دې لپاره باید هڅه وشي، چې پاکستاني شرکتونه دې امریکايي توکي لکه پنبه او نخ ډېر وکاروي؛ څو د تعرفو د معافیت چانس ډېر شي.

په اوږدمهاله توګه PIDE ټینګار کوي، چې پاکستان باید د صادراتو توکي او بازارونه متنوع کړي. نوې سیمې لکه اروپايي ټولنه، چین، افریقا او منځني ختیځ چې په بېلابېلو برخو لکه؛ معلوماتي ټکنالوژي، حلال خواړه، پروسس شوي خوراکي توکي او ورزشي وسایلو کې د ودې لپاره ستر فرصتونه لري.

راپور دا هم وايي، چې باید د انرژۍ او ټرانسپورټ لګښتونه کم شي، مقررات ساده شي، نوښت او ټکنالوژي ته وده ورکړل شي.

همداراز له امریکا سره باید یوه هر اړخیزه سوداګریزه سټراټېژي جوړه شي، چې د ټکنالوژۍ، کرنې، انرژۍ او ارزښت لرونکو تولیداتو برخو کې ګډ کار یقیني کړي.

په نړۍواله کچه PIDE یادونه کوي، چې د امریکا وړاندیز شوې تعرفې د سوداګرۍ نړۍوال سازمان (WTO) د اجازې ورکړل شوې کچې ۳.۴ سلنې څخه زیاتې دي او دا کار کېدای شي له څو اړخیزو سوداګریزو قوانینو سرغړونه وي. که څه هم پاکستان کولای شي له WTO سره قانوني دعوه وکړي؛ خو محدودو مالي سرچینو یې دا کار ستونزمن کړی دی.

د‌ پاکستان دغه اندېښنې داسې مهال دي، چې کارپوهان باور لري یاد هېواد تر دغو تعرفو دمخه هم ستر اقتصادي کړکېچ سره مخ و او نړۍوال پورونه هم پرې ډېر شوي دي.

نه یوازې له اقتصادي پلوه؛ بلکې په دغه هېواد کې د نا امنیو ډېرېدو او سیاسي کړکېچ د پراخېدو په تړاو هم څرګندونې شوې دي.

یوې سرچینې په عمان کې د امریکا د ولسمشر د ځانګړي استازي سټیو ویټکاف او د ایران د بهرنیو چارو د وزیر عباس عراقچي ترمنځ خبرې اترې مهمې، جدي او غوره وبللې.

یوې بلې سرچینې بیا وویل، ایران باید د اټومي وسلو له ترلاسه کولو ځان وساتي.

نوموړي زیاته کړه، چې له دغو ګامونو څخه یو هم د ایران د ۶۰ سلنې غني شوي یورانیمو د زېرمو کمول دي.

د وال سټریټ ژورنال خبریال لارنس نارمن مخکې راپور ورکړی و، چې د خبرو بل پړاو به احتمالا په ویانا کې ترسره شي، مګر دا خبر تر اوسه کره نه دی.

د اکسیوس راپور وايي، چې د ټرمپ اداره په عمان کې د خبرو اترو له لومړي پړاو څخه راضي و، ځکه چې دوی د پلان سره سم پرمخ تللي او خپل هدف یې له غیر مستقیم منځګړیتوب څخه مستقیمو خبرو ته اړولی دی.

دا په داسې حال کې ده، چې ایراني چارواکو تر دې وړاندې د یوې نوې هوکړې په چوکاټ کې د امریکا د بندیزونو د ژر تر ژره لغوه کېدو غوښتنه کړې وه.

یاد چارواکي غواړي، چې خپلو بندو میلیاردونو ډالرو شتمنیو ته لاسرسی پیدا کړي او همداراز امریکا پر هغو چینايي شرکتونو هم فشار پای ته ورسوي، چې د ایران نفت پېرې.

دا صنعتي توکي د لومړي ځل لپاره په ۱۹۵۰ کال کې د افیوني اراموونکو درملو په بڼه جوړ شول، خو هېڅکله د طبي کارونې لپاره تایید نه شو.

په انګلستان کې لسګونه زره خلک د نیټازین په نوم د خورا قوي مادې د استعمال له ګواښ سره مخ دي.
که څه هم په بدن کې د نیټازین شتون د موندلو لپاره سمدستي لاره نه شته، خو اغېزه یې فنټانیل او مصنوعي کانابینوییډونو سره ورته دي.

د انګلستان د درملو د ازموینې او تحلیل مرکز ویډینوس څخه د معلوماتو بیاکتنې ښودلې، چې په تېر کال کې په غیرقانوني ډول انلاین پېرودل شوي دوه پر درېیمه برخه درمل نیټازین لري.

په تېرو دوو کلونو کې په انګلستان کې د نیټازین له امله د مړینې شمېر ۴۵۸ ښودل شوی دی.

د دغو شمېرو له مخې، له ۲۰۲۳ کال څخه تر ۲۰۲۴ پورې د مړېنو کچه له ۱۲۵ څخه ۳۳۳ ته لوړه شوې ده.

سټیو راولز د ټرانسفارم د مخدره توکو پالیسي بنسټ کې د پالیسۍ لوړپوړي شنونکي وویل: «دا یوازې د یخ کندې یوه برخه ده. د مړینې شمېره په خطرناکه کچه مخ په ډېرېدو ده، هغه څه چې په امریکا کې پېښ شوي باید د برېتانیا پالیسي جوړونکو ته یو خبرداری وي. موږ ممکن د امریکا په څېر ناورین ته لاره هواره کړو، چېرې چې زرګونه یا لسګونه زره خلک ددغه نشه یي توکو له امله مړه شي.»

هغه زیاته کړه: «نیټازین کولی شي چې ډېرې خرابۍ او زیان رامنځته کړي. دا د عامې روغتیا یو جدي اضطراري حالت دی چې په کافي اندازه جدي نه نیول کېږي.»

راولز وویل، چې هیرویین د نیټازین سره مخلوط شوي او د برېتانیا په سړکونو کې لیدل کېږي او داسې ښکاري، چې دا پدیده د هیروینو کمېدو سره مخ په زیاتېدو ده.

نیټازین په مختلفو بڼو پلورل کېږي؛ ځینې یې د نشه یې توکو د پلورونکو له خوا د خالص ګولیو په توګه پېرل کېږي، په داسې حال کې چې نور یې په غیرقانوني موادو لکه هیرویین یا درمل لکه ویلیم او ایکسانیکس کې اضافه کېږي.

فیلیپ بیري د لندن په کینګز کالج کې مشاور او څیړونکی چې مخکې د انګلستان د کورنیو چارو په دفتر کې د مخدره توکو سره د مبارزې چارواکی و او د افغانستان د منظمو جرمونو ټیم او د مصنوعي اپیوډز کاري ځواک سره یې کار کړی، خبرداری ورکړ چې په لنډه موده کې ښایي جرمي ډلې په بازار کې د نایټزاکسان خپرېدو ته دوام ورکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې په ټوله نړۍ کې د ۷۰ څخه ډېر ډولونه نیټازین پېژندل شوي دي.

د راپورونو له مخې، لږترلږه ۱۴ ځانګړي ډولونه په انګلستان کې منع شوي او د جنورۍ په میاشت کې تصویب شوي قانون د نوي غیرقانوني ډولونو د تولید مخنیوي لپاره د نیټازین ټول ډولونه په بشپړ ډول منع کړل.