حبیب‌الرحمان سیاف: که سره متحد نه شو، له طالبانو وروسته داعش ته د راتګ زمینه برابرېږي

د نوموړې په وینا، دا پرېکړه وروسته له هغې شوې چې د کورني امنیت وزیر د بهرنیو چارو وزارت او نورو بنسټونو سره په سلا مشوره کې دا تشخیص کړې، چې افغانستان نور هغه قانوني شرایط نه‌لري څو له مخې یې افغان کډوالو ته خوندي‌توب ورکړل شي.

دې پرېکړې تر ۱۴ زرو ډېر افغان کډوال له متحده‌ایالاتو څخه د اېستلو له ګواښ سره مخ کړي دي.

تریشا مک‌لافلین وايي، چې د افغانستان د اوسني وضعیت ارزونه د متحده‌ایالاتو د تابعیت او کډوالۍ خدمتونو له‌خوا د اړوندو ادارو سره په مشوره ترسره شوې او څرګندوي، چې دغه هېواد نور د لنډمهالي خوندي‌توب پروګرام وړ نه دی.

مک‌لافلین زیاته کړې: «د ۲۰۲۵ کال د مارچ په ۲۱مه د کورني امنیت وزیر ارزونه کړې چې افغانستان نور د لندمهالي خوندي‌توب د دوام لپاره لازم شرایط نه‌لري او له همدې امله دا پروګرام د افغان وګړو لپاره پای ته ورسېد.»

نوموړې ټینګار کړی، چې دا پرېکړه تر د ارزونې او له اړوندو ادارو سره تر مشورې وروسته شوې او په وینا یې، د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدمتونو اداره به ډېر ژر په دې تړاو یو رسمي اعلان خپور کړي.

د امریکا د کورني امنیت وزارت د افغانستان انټرنشنل پوښتنې ته چې دا افغانان به کوم هېواد ته استول کېږي، ځواب نه دی ورکړی او لا هم څرګنده نه ده چې دا کسان به چېرته واستول شي.

ویل کېږي، چې د دغه اقدام په ترڅ کې به ۱۴ زره ۶۰۰ هغه افغانان د اېستلو له ګواښ سره مخ شي.

د یادونې ده، چې د لنډمهالي خوندي‌توب (Temporary Protected Status) یا (ټي‌پي‌اېس) پروګرام هغو کسانو ته ورکول کېږي، چې هېوادونه یې له طبیعي افتونو، وسله‌والو جګړو یا فوق‌العاده پېښو سره مخ شوي وي.

دا خبرداری وروسته له هغې ورکړل شوی، چې د ټرمپ ادارې د بهرنیو مرستو ګڼ شمېر قراردادونه لغوه کړل، چې افغانستان هم پکې شامل دی.

د Action Against Hunger په نوم موسسې د مارچ میاشت کې له امریکا تمویلېدونکې ټولې پروژې ودرولې، ځکه مالي ملاتړ ناڅاپي بند شوی و.

دغې موسسه د خپلې داخلي بودیجې له لارې په بدخشان او کابل ولایتونو کې تر ټولو ضروري خدمات روان ساتلي وو؛ خو دا بودیجه هم دا میاشت خلاصه شوه.

یادې موسسې ویلي، چې په کابل کې د دې ادارې د تغذیې مرکز دا اوونۍ تړل کېږي او د کارکوونکو قراردادونه یې پای ته رسېدلي، ځکه امریکایي مرسته بنده شوې.

د دغې موسسې مشره کوبی ریتلیفډ وايي: "که موږ د شدیدو خوارځواکو ماشومانو درملنه ونه کړو، د مړینې خطر یې ډېر لوړ دی، هېڅ ماشوم باید د خوارځواکۍ له امله مړ نه شي. که موږ د لوږې پر ضد مبارزه ونه کړو، خلک به له لوږې مري."

د راپورونو له مخې، سږکال په افغانستان کې له ۳.۵ مېلیونو زیات ماشومان له سختې خوارځواکۍ سره مخ دي، چې د ۲۰۲۴ کال په پرتله ۲۰٪ زیاتوالی ښيي.

لسګونه کلونه جګړه، بېوزلي، او اقلیمي بدلونونه د دې بشري ناورین اصلي لاملونه دي.

د یادې موسسې مشرې، چې د اپرېل ۱۵مه یې په کابل کې له خپلو کارکوونکو سره خبرې کولې، وویل: "نورې موسسې هم د بودیجې له کمښت سره مخ دي. نو که مرستې پرې شي، نور ماشومان به هم د خوارځواکۍ له امله مري."

د یادونې وړ ده، چې د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام په يوه راپور کې ويلي، چې د امريکا د بشردوستانه مرستو ځنډ د افغانستان د زيانمنو وګړو د خوراکي خونديتوب لپاره ستر ګواښ دی.

دغه اداره زياتوي، چې د لوږې کچه ورځ تر بلې زياتېږي او زيات شمېر هغه کسان چې له پاکستانه بېرته افغانستان ته ستانه شوي؛ بېړنیو بشري مرستو ته سخته اړتیا لري.

پاکستان پرېکړه کړې، چې په دغه هېواد کې سلګونه زره مېشت افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه کړي او په همدې لړ کې هره ورځ زرګونه کسان په جبري توګه له یاد هېواده اېستل کېږي.

تر دې پخوا هم د بشري حقونو یو شمېر سازمانونو اندېښنه ښوولې، چې د طالبانو په واکمنۍ کې لوږه او د بې روزګارۍ ناورین به د دغو کډوالو په ورتګ سره لا پسې پراخ شي.

ګلبدین حکمتیار ته نږدې سرچینې د سې شنبې په ورځ (د وري ۲۶مه) ادعا کړې، چې په اسلامي رژیم کې هېڅوک د داسې کړنو حق‌نه‌لري او په وینا یې، تر اوسه د طالب چارواکو له‌خوا داسې کوم امر نه دی صادر شوی.

دا څرګندونې وروسته له هغې کېږي، چې تېره ورځ حبیب‌الرحمان حکمتیار د طالبانو د عدلیې وزارت له مکتوب سره لیکلي، چې طالبان د خپلې نسکورېدا لارې په‌خپله برابروي او وضعیت به داسې حد ته ورسېږي، چې همغه ځانمرګي بریدونه به پر دوی کېږي.

حکمتیار پر خپل اېکس د مکتوب له خپرولو سره یوځای لیکلي: «دا خلک همغه کار کوي چې کمونیستانو کاوه، د خلق ډیموکراتیک ګوند چې پر ډیموکراسۍ یې هېڅ باور نه درلود، ویل چې یا له موږ سره یا زموږ دوښمن. ننني طالب مشران هم دا وایي چې حکومت یوازې د طالب حق دی».

تېره ورځ د اسلامي حزب اړوند شهادت ورځپاڼې په یوه بیان کې لیکلي، د محکمې له حکم پرته هېڅوک حق نه‌لري، چې د چا کور او شخصي وسایل مصادره کړي او د طالبانو رژیم ته په اشارې یې ټينګار کړی، چې د یو شخص کور یا دفتر ته ننوتل او د هغه مالکیت ضبطول یوازې د قانوني حکم او د څښتن د رضایت په صورت کې ممکن دی.

د یادونې ده، چې د طالبانو او اسلامي حزب ترمنځ ناندرۍ ډېرې شوي چې په پایله کې یې د دغه ګوند دفتر، ټلوېزیون، پوهنتون او روغتون وتړل شول او حکمتیار اړ شو، څو د لنډ وخت لپاره په وزیر اکبرخان کې د سراج‌الدین حقاني یوه مېلمستون ته کډه ولېږدوي.

یادې ډلې د ترکیې له حکومته غوښتنه کړې ده، چې موثره څېړنه دې وشي او مجرمینو ته دې د ترکیې د قانون له مخې سنګینه سزا ورکړل شي.

د ترکیې یوې محکمې اعلان کړی، چې د یوې بې اسناده افغان کډوال وزیر محمد د وژنې په تور یې شپږو کسانو ته سزا اورولې ده.

یادې جزایي محکمې دغه کسان د غفلت له امله د وژنې او د شواهدو د له منځه وړلو، پټولو یا بدلولو په تورونو مجرم وپېژندل، چې د دوی سزاوې له یو کال څخه تر پنځو کلونو پورې بند اعلان شوې دي.

۵۰ کلن وزیر محمد د ۲۰۲۳ کال د نومبر په ۲۰مه د سکرو په یو ناقانونه کان کې د کار پر مهال ورک شو او وروسته یې مړی په یوه ځنګلي سیمه کې وموندل شو، چې جسد یې سوځول شوی و.

لومړنيو راپورونو ښودلې، چې وزیر محمد په کار ځای کې ژوبل شوی و؛ خو د کان مالکانو له وېرې چې غیرقانوني کان به یې بند شي، روغتون ته نه و وړی او پر ځای یې یاد کس یوه ځنګله ته وړی او سوځولی یې و.

د کان مالکانو ګومان کاوه، چې نوموړی مړ شوی؛ خو د عدلي طب راپورونه ښيي چې هغه ژوندی سوځول شوی و.

دا لومړۍ پېښه نه ده، چې د کډوالۍ په جریان کې یو شمېر افغانان ورسره مخ کېږي؛ بلکې له دې وړاندې هم په ایران، پاکستان او یو شمېر نورو ګاونډیو هېوادونو کې ورته زړه بوږنوونکي پېښې رامنځته شوې دي.

د «بامداد-خانه شعر» په نوم جلاوطنه بنسټ د ټولنیزو شبکو له لارې په یوه خپاره کړي بیان کې له ټولو افغان هنرمندانو، لیکوالانو، شاعرانو او روڼ‌اندو غوښتي، چې د «افغانستان د هنر اوونۍ» په کلتوري کمپاین کې ورسره برخه واخلي.

په بیان کې ویل شوي، چې دا کلتوري بهیر د افغانستان د هنر او هنرمندانو د درناوي په موخه او په وروستیو کلونو کې د هېواد پر کلتوري او هنري ټولنې د طالبانو د ځپونکو محدودیتونو په غبرګون کې پیل شوی دی.

د دغه پروګرام جوړونکي پر دې باور دي، چې په اوسني ناوریني وضعیت کې هنر کولای شي د اعتراض په ژبه هغه تیاره چې نن سبا یې پر هنر، لیکنې، ادب او کلتور تر بل هر وخت ډېر سیوری غوړولی، رڼا خپره کړي.

په بیان کې د افغانستان له فرهنګي شخصیتونو څخه غوښتنه شوې، چې د کتابونو پېژندلو، شعرونو ویلو، د مقالو خپرولو او نورو پروګرامو له لارې په هېواد کې د شته بندیزونو او محدودیتونو پر وړاندې خپل اعتراضي غږ پورته کړي.

دا پروګرام داسې مهال پیلېږي، چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته د هنر او ادب برخه تر بل هر وخت ډېره سانسور او ځپل شوې ده او تر ډېرې کچې د طالبانو له اجازې پرته هنري او ادبي فعالیتونو ته اجازه نه ورکول کېږي. همداراز ادبي غونډې او مشاعرې هم د طالبانو د اوصافو لپاره ځانګړې شوې دي.

د یادونې ده، چې څو ورځې مخکې د نارنج ګل مشاعري یو شمېر ګډون‌والو افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي و، چې په ننګرهار کې د طالبانو تر کنټرول لاندې د نارنج ګل دودیزې مشاعرې د ګډون‌والو شعرونه د دغې ډلې د اطلاعاتو او کلتور ریاست د یوې ټاکل شوې کمېټې په خوښه‌ انتخاب شوي وو.