عمران خان: افغان کډوالو ته لا ډېر وخت ورکړئ او له طالبانو سره وغږېږئ

سوبرامانیام جی شنکر وویل، چې پاکستان د ترهګرۍ په هغه جال کې راګیر شوی چې یو وخت یې په افغانستان او سیمه کې پاللی و.
هغه د چارتار د ساینس او ​​ټېکنالوژۍ پوهنتون کې په خپله وینا کې وویل: "هر هغه ګټه چې پاکستان د دې دوه ګوني پالیسۍ څخه ترلاسه کړې وه، له افغانستان څخه د امریکا له وتلو وروسته یې له لاسه ورکړه. نن ورځ، هماغه ترهګري چې دغه هېواد له کلونو راهیسې روزلې وه، همدې هېواد ته زیان رسوي."
نوموړی دغه خبرې په داسې حال کې کوي، چې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې پر پاکستاني امنیتي ځواکونو د پاکستاني وسله والو بریدونه زیات شوي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې پاکستان په تېرو ۲۰ کلونو کې د افغان حکومت او نړۍوالو ځواکونو پر وړاندې له طالبانو ملاتړ کړی.
د هند د بهرنیو چارو وزیر وویل، چې ډیلي پاکستان ته خبرداری ورکړی و، چې که په هند کې د ترهګریزو بریدونو ملاتړ وکړي نو "سختې پایلې" به ولري.
پاکستان او هند یو بل د ترهګرو ډلو په ملاتړ تورنوي.

پاکستان ان افغان طالبان چې د دوی پخوانی نیابتي ځواک دی، له هند سره په جوړجاړي تورن کړي دي.
جی شنکر وویل، هند د پرمختګ په لاره روان دی خو پاکستان "د خپل تېر خطرناک خصوصیات ساتلي دي.
هغه په ​​تېرو لسو کلونو کې د دواړو هېوادونو په لارو کې څرګند توپیرونو ته په اشارې سره وویل: "هند د بدلون او ودې په لاره روان دی. کاشکې چې ما ویلی شوای چې پاکستان هم بدل شوی دی، خو له بده مرغه له تېرو وختونو یې ډېرې خطرناکې ځانګړتیاوې ساتلي دي."
هغه وویل: "هند په وروستیو کلونو کې په اقتصادي، سیاسي او نړۍواله کچه د پام وړ پرمختګ کړی دی، خو پاکستان لا هم په تیاره او تکراري تېر کې بند پاتې دی."
هندي چارواکي معمولا د طالبانو په اړه په احتیاط خبرې کوي، خو دا لومړی ځل دی چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر طالبان که څه هم په غیر مستقیم ډول، خو د پاکستان له خوا د ملاتړ کېدونکي ترهګرې ډلې په توګه یاد کړي.

نوموړي دا څرګندونې د چهارشنبې په سهار (د وري ۲۷مه) د خپلې اېکس‌پاڼې له لارې له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو پر روان ناوړه بهیر د غبرګونونو په دوام کې کړې دي.

هغه لیکلي دي: «باخبره سرچینې ماته وايي، اندېښمن دي چې د پاکستان حکومت ښایي د افغان کډوالو له اېستلو څخه افغانستان ته د داعش وسله‌والو د لېږلو لپاره د یوې پلمې په توګه کار واخلي. زه هم دا اندېښنه لرم.»

دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف بیا دوه ورځې وړاندې په لندن کې له رسنیو سره د خبرو پرمهال ویلي، افغانستان ته یې «مخلصانه مشوره» دا ده، چې هغوی دې ژر تر ژره جنګیالۍ ډلې کنټرول کړي او خپله خاوره دې د استفادې لپاره په واک کې نه ورکوي.
نوموړی وايي، تحریک طالبان، داعش خراسان او نورې ترهګرې ډلې له افغانستان څخه په پاکستان کې بریدونه تنظیموي.

له دې سره، پاکستاني چارواکو او طالبانو بیا تل په خپله خاوره کې د داعش حضور رد کړی دی.

پاکستان د روان ۲۰۲۵ کال د اپرېل له پیل راهیسې د زرګونو افغان کډوالو د اېستلو پړاو پیل کړی کړی او ټینګار یې دا دی، چې له دغه هېواده د ای‌سي‌سي کارټ لرونکي او نور ناقانونه کډوال باسي.

په داسې حال کې چې ډېر شمېر کډوالو د اېستلو په روان بهیر کې خپلې شتمنۍ او ملکیتونه له لاسه ورکړي او ان داسې هم ویل کېږي، چې پاکستاني چارواکو د دوی شتمنۍ ضبط کړي دي.

د یادونې ده، چې پرون د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي هم له پاکستانه د افغان کډوالو پر جبري اېستلو او د هغوی د شتمنیو پر ضبطولو خواشیني ښودلې وه.

د راپورونو له مخې، د بې اسنادو کډوالو د اېستلو د دویم پړاو له پیل راهیسې د تورخم له لارې په لسګونو زره افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

نوموړي دا څرګندونې وړمه ورځ د اکمل امیر په ګډون د ازادۍ جبهې د اووه غړو د وژل‌کېدو د دویمې کلیزې په مناسبت یوې انلاین جوړې شوې غونډې ته کړې دي.

هغه د خپلو خبرو په یوې برخه کې ګډون‌والو ته زیاتوي، دوښمن تل هڅه کوي چې د دوی صفونه جلا او داعیه یې کوچنۍ کړي.

سیاف په دې تړاو وايي: «دا یوه ملي او لویه داعیه ده. کوښښ به مو دا وي چې د دوښمن د تبلیغاتو تر اغېز لاندې رانه‌شو.»

د جهادي ډلې پخواني قومندان عبدالرب رسول سیاف زوی حبیب‌الرحمان سیاف په افغانستان کې د طالبانو واکمنۍ ته په اشارې ویلي، چې هغوی یوه «ظالمه، بغاوتګره، دروغجنه او جفاکاره ډله» ده.

سیاف زیاتوي، د طالبانو چلندونه دا څرګندوي چې دا ډله تلونکې ده او ډېر ژر به له‌منځه لاړه شي.

ده همداراز د ازادۍ جبهې په دې غونډه کې له ټولو سیاسي جریانونو غوښتي، مخکې له دې چې طالبان سقوط وکړي ټول دې یو لاس او متحد شي.

د یادونې ده، چې د ازادۍ جبهې تېره دوشنبه د احمد مسعود، یونس قانوني او یو شمېر سیاسي مشرانو په ګډون انلاین غونډه ترسره کړې ده.

دا غونډه د ۱۴۰۲ کال په سالنګ کې د طالبانو د برید په ترڅ کې کې د اکمل امیر په ګډون د نوموړې جبهې د اووه غړو د وژل‌کېدو کلیزې په مناسبت جوړ شوې وه.

د نوموړې په وینا، دا پرېکړه وروسته له هغې شوې چې د کورني امنیت وزیر د بهرنیو چارو وزارت او نورو بنسټونو سره په سلا مشوره کې دا تشخیص کړې، چې افغانستان نور هغه قانوني شرایط نه‌لري څو له مخې یې افغان کډوالو ته خوندي‌توب ورکړل شي.

دې پرېکړې تر ۱۴ زرو ډېر افغان کډوال له متحده‌ایالاتو څخه د اېستلو له ګواښ سره مخ کړي دي.

تریشا مک‌لافلین وايي، چې د افغانستان د اوسني وضعیت ارزونه د متحده‌ایالاتو د تابعیت او کډوالۍ خدمتونو له‌خوا د اړوندو ادارو سره په مشوره ترسره شوې او څرګندوي، چې دغه هېواد نور د لنډمهالي خوندي‌توب پروګرام وړ نه دی.

مک‌لافلین زیاته کړې: «د ۲۰۲۵ کال د مارچ په ۲۱مه د کورني امنیت وزیر ارزونه کړې چې افغانستان نور د لندمهالي خوندي‌توب د دوام لپاره لازم شرایط نه‌لري او له همدې امله دا پروګرام د افغان وګړو لپاره پای ته ورسېد.»

نوموړې ټینګار کړی، چې دا پرېکړه تر د ارزونې او له اړوندو ادارو سره تر مشورې وروسته شوې او په وینا یې، د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدمتونو اداره به ډېر ژر په دې تړاو یو رسمي اعلان خپور کړي.

د امریکا د کورني امنیت وزارت د افغانستان انټرنشنل پوښتنې ته چې دا افغانان به کوم هېواد ته استول کېږي، ځواب نه دی ورکړی او لا هم څرګنده نه ده چې دا کسان به چېرته واستول شي.

ویل کېږي، چې د دغه اقدام په ترڅ کې به ۱۴ زره ۶۰۰ هغه افغانان د اېستلو له ګواښ سره مخ شي.

د یادونې ده، چې د لنډمهالي خوندي‌توب (Temporary Protected Status) یا (ټي‌پي‌اېس) پروګرام هغو کسانو ته ورکول کېږي، چې هېوادونه یې له طبیعي افتونو، وسله‌والو جګړو یا فوق‌العاده پېښو سره مخ شوي وي.

دا خبرداری وروسته له هغې ورکړل شوی، چې د ټرمپ ادارې د بهرنیو مرستو ګڼ شمېر قراردادونه لغوه کړل، چې افغانستان هم پکې شامل دی.

د Action Against Hunger په نوم موسسې د مارچ میاشت کې له امریکا تمویلېدونکې ټولې پروژې ودرولې، ځکه مالي ملاتړ ناڅاپي بند شوی و.

دغې موسسه د خپلې داخلي بودیجې له لارې په بدخشان او کابل ولایتونو کې تر ټولو ضروري خدمات روان ساتلي وو؛ خو دا بودیجه هم دا میاشت خلاصه شوه.

یادې موسسې ویلي، چې په کابل کې د دې ادارې د تغذیې مرکز دا اوونۍ تړل کېږي او د کارکوونکو قراردادونه یې پای ته رسېدلي، ځکه امریکایي مرسته بنده شوې.

د دغې موسسې مشره کوبی ریتلیفډ وايي: "که موږ د شدیدو خوارځواکو ماشومانو درملنه ونه کړو، د مړینې خطر یې ډېر لوړ دی، هېڅ ماشوم باید د خوارځواکۍ له امله مړ نه شي. که موږ د لوږې پر ضد مبارزه ونه کړو، خلک به له لوږې مري."

د راپورونو له مخې، سږکال په افغانستان کې له ۳.۵ مېلیونو زیات ماشومان له سختې خوارځواکۍ سره مخ دي، چې د ۲۰۲۴ کال په پرتله ۲۰٪ زیاتوالی ښيي.

لسګونه کلونه جګړه، بېوزلي، او اقلیمي بدلونونه د دې بشري ناورین اصلي لاملونه دي.

د یادې موسسې مشرې، چې د اپرېل ۱۵مه یې په کابل کې له خپلو کارکوونکو سره خبرې کولې، وویل: "نورې موسسې هم د بودیجې له کمښت سره مخ دي. نو که مرستې پرې شي، نور ماشومان به هم د خوارځواکۍ له امله مري."

د یادونې وړ ده، چې د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام په يوه راپور کې ويلي، چې د امريکا د بشردوستانه مرستو ځنډ د افغانستان د زيانمنو وګړو د خوراکي خونديتوب لپاره ستر ګواښ دی.

دغه اداره زياتوي، چې د لوږې کچه ورځ تر بلې زياتېږي او زيات شمېر هغه کسان چې له پاکستانه بېرته افغانستان ته ستانه شوي؛ بېړنیو بشري مرستو ته سخته اړتیا لري.

پاکستان پرېکړه کړې، چې په دغه هېواد کې سلګونه زره مېشت افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه کړي او په همدې لړ کې هره ورځ زرګونه کسان په جبري توګه له یاد هېواده اېستل کېږي.

تر دې پخوا هم د بشري حقونو یو شمېر سازمانونو اندېښنه ښوولې، چې د طالبانو په واکمنۍ کې لوږه او د بې روزګارۍ ناورین به د دغو کډوالو په ورتګ سره لا پسې پراخ شي.