جاپان په پاکستان کې له افغان کډوالو او کوربه ټولنو سره د درې میلیون ډالرو مرستې اعلان وکړ

دغه خبرداری د امریکا د کورني امنیت وزارت له لوري د رسمي ایمیلونو له لارې افغانانو ته استول شوی دی.

د نیوزویک مجلې په راپور کې ویل شوي، چې دا اقدام د ټرمپ د سختدریځه کډوالۍ سیاست یوه برخه ده؛ هغه سیاست چې ټرمپ ژمنه کړې چې د امریکا په تاریخ کې به د کډوالو د ایستلو تر ټولو ستره څپه پیل کړي.

په ۲۰۲۱ اګسټ کې امریکایي ځواکونه په بېړني توګه له افغانستان نه ووتل او طالبانو واک ترلاسه کړ.

له همدې امله لسګونه زره افغانان د ځانګړې مهاجرت ویزې (SIV)، د پناه‌ غوښتنې پروګرامونو یا هم د موقت بشري مېشتیدنې (TPS) له لارې نورو هېوادونو، په ځانګړي ډول امریکا ته ولاړل.

د راپور له مخې اوس د ټرمپ اداره هڅه کوي، چې د زرګونو افغان وګړو لپاره د لنډ مهالې مېشتیدنې (TPS) موده پای ته ورسوي، چې له دې کبله ښايي ځینې افغانان د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته بېرته ستانه کړی شي.

په تازه مواردو کې، د امریکا د کورني امنیت وزارت ان هغو کسانو ته هم چې د «بشري پارول» له لارې امریکا ته تللي، د «رضاکارانه وتلو» خبرتیاوې ورکړې دي.

په شمالي کارولینا ایالت کې د رالي ښار ځینو افغان اوسېدونکو ته ایمیلونه استول شوي چې په کې لیکل شوي: «ستاسې پارول به د دې اطلاعیې له نیټې څخه اوو ورځو کې پای ته ورسېږي. که سملاسي امریکا پرې نه ږدئ، قانوني اقدام به درسره وشي.»

یو افغان کډوال چې نه‌ غواړي نوم یې څرګند شي، د رالي ښار د Apostles کلیسا غړی هم دی، د WRAL ټلوېزیوني شبکې ته ویلي: «که افغانستان ته وګرځو، خوندي نه یو. دا زموږ د مرګ د حکم لاسلیک دی.»

دغه کډوال د I-94 ویزه لري او د پناه‌غوښتنې پروسه یې روانه ده.

د کډوالۍ یوې وکیلې نیکول میکروني هم تایید کړې، چې ورته ایمیل ورته راغلی، سره له دې چې نوموړې د پارول پروګرام برخه نه ده.

کریش اومارا ویګناراجا، چې د Global Refuge په نوم د پناه ‌غوښتونکو لپاره کار کوونکي موسسې مشره ده، نیویارک ټایمز ته ویلي: «که له افغان ښځو او نجونو څخه بشري ملاتړ ختم شي، دا به د هغوی د آزادۍ او فرصت پای وي. بېرته‌ سپارل یې د یوه داسې رژیم لور ته چې د ښځو سیسټماټيکه ځپنه کوي، د امریکا اخلاقي حیثیت ته نه جبرانېدونکی زیان رسوي.»

شاون وندایور، چې د افغان اېواک AfghanEvac اېتلاف مشر دی هم اېن پي ار ته ویلي: «د افغانانو لپاره د TPS پای ته رسول نه یوازې بې ‌رحمانه، بلکې بزدلانه پرېکړه ده. دا هغه خلک دي، چې زموږ تر څنګ ودرېدل. موږ هغوی ته د امن ژمنه ورکړې وه. اوس تر پښو لاندې فرش ترې اخلو.»

په اوس وخت کې د افغانانو لپاره د TPS یا لنډ مهالې مېشتیدنې قانوني موده د ۲۰۲۵ کال د مې تر ۲۰مې پورې ده، خو داسې نه برېښي چې ټرمپ اداره به دا موده وغځوي.

تر اوسه پورې دا نه ده معلومه چې څومره افغانانو له دې ایمیلونو وروسته امریکا پرېښې ده.

د چهارشنبې په ورځ د (وري ۲۷مه) د کډوالو چارو عالي کمیشنرۍ یو شمېر انځورونه خپاره کړي، چې ښيي ښاغلی جمال د ډیورنډ کرښې ته څېرمه په تورخم ښارګوټي کې له ستنو شویو افغانانو سره لیدلي دي. 

د راپورونو له مخې، دا مهال د ستنو شویو افغانانو د بیړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره د نغدي مرستو ورکولو پروګرامونه پیل شوي دي.

د ملګرو ملتونو دغه لوړ پوړی غړی داسې مهال تورخم ته سفر کوي، چې ویل کېږي د طالبانو له لوري ستنیدونکو افغان کډوالو کافي خدمتونه نه دي چمتو شوي او په موقتي ډول جوړ شوي استوګنیز کمپونه هم ورته بسنه نه کوي.

د کډوالو نړۍوال سازمان (IOM) ویلي، په تېرو دوو اونیو کې لږ تر لږه ۶۰ زره افغان کډوال له پاکستانه ایستل شوي دي.

یاد سازمان وايي، کډوال چې تورخم ته راځي «ستړي، ویریدلي او ډېر زیان‌ منونکي» حالت سره مخ وي او دا خلک بیړنۍ مرستې ته اړتیا لري.

دغه سازمان له نړۍوالې ټولنې غوښتنه کړې، چې د افغان کډوالو پر وړاندې دې بې غوري نه کوي.

افغان کډوال داسې مهال بېرته هېواد ته ستنېږي چې لا دمخه د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان له ګڼو بشري او اقتصادي ناورینونو سره مخ دی.

د بشري حقونو یو شمېر بنسټونو اندېښنه ښودلې، چې د دغو ستنیدونکو افغانانو سره به په هېواد کې د بې کارۍ کچه او لوږه خورا ډېره شي.

پاکستان د روان اپرېل میاشتې له پیله هغه افغان کډوال چې قانوني اسناد نه لري او ان د افغان وګړو تابعیت کارتونو لرونکي کسان هم له دغه هېواده ایستل کېږي.

اټکل کیږي چې نږدې ۸ لکه افغان کډوال دا ډول کارتونه لري او په پاکستان کې ژوند کوي.

هغه زیاته کړه، «مونږ په پاکستان کې ۴۰ کاله تېر کړل، ځکه مو دلته هجرت راوکړ چې په پاکستان کې اسلام وو.»

حافظ محب الله شاکر له پاکستان څخه د افغان کډوالو بېرته ستنولو ته په اشارې سره وویل: «مونږ په پاکستان کې ازاد ژوند کړی او کوم شکایت نه لرو، باید ټول افغان کډوال افغانستان ته بېرته ستانه شي.»

هغه زیاته کړه: «هیڅوک دې اندیښنه نه کوي، اوس په افغانستان کې زموږ خپل نظام او خپل حکومت دی، هلته به کډوالو ته لاډیرې اسانتیاوې ورکړل شي.»

هغه په کډوالو غږ وکړ، چې افغانستان ته لاړ شي او په خپل هېواد کې پانګونه وکړی، ترڅو یو هوسا ژوند ولري.

طالب کونسل، له خبریالانو سره په خبرو کې د دغې ډلې له‌خوا د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره د ځانګړی کمېسېون د جوړېدو خبر ورکړ او زیاته یې کړه، چې د فرضي کرښې په اوږدو کې د کډوالو لپاره پنډغالي جوړ شوي، چې هر ډول اسانتیاوې لري.

په پېښور کې د طالبانو کونسل په داسې حال کې د دغې ډلې له مشر ملا هبت‌الله سره د کډوالو په اړه د خبرو یادونه کوي، چې د پاکستان حکومت په جبري توګه د افغان کډوالو د ستنولو دویم پړاو پیل کړی، او هره ورځ په زرګونه کسان په جبري ډول د تورخم، سپین بولدک او نورو لارو افغانستان ته ستنوي.

بلخوا د کډوالې نړیوال سازمان خبر ورکړی چې له پاکستان څخه بېرته راستنېدونکي کډوال د خوړو، سرپناه، روغتیایي خدماتو او له داسې نورو ګڼو ستونزو سره لاس او ګریوان دي.

دغه سازمان یو ځل بیا پر ټولو هېوادونو غږ کړی، چې د افغانانو جبري شړل سملاسي تر هغه مهاله ودروي، چې په افغانستان کې ددوی لپاره خوندي چاپيریال، شرایط او قانوني وضعت جوړيږي او دوی په خپله خوښه هېواد ته ستانه شي.

یادې ډلې د ترکیې له حکومته غوښتنه کړې ده، چې موثره څېړنه دې وشي او مجرمینو ته دې د ترکیې د قانون له مخې سنګینه سزا ورکړل شي.

د ترکیې یوې محکمې اعلان کړی، چې د یوې بې اسناده افغان کډوال وزیر محمد د وژنې په تور یې شپږو کسانو ته سزا اورولې ده.

یادې جزایي محکمې دغه کسان د غفلت له امله د وژنې او د شواهدو د له منځه وړلو، پټولو یا بدلولو په تورونو مجرم وپېژندل، چې د دوی سزاوې له یو کال څخه تر پنځو کلونو پورې بند اعلان شوې دي.

۵۰ کلن وزیر محمد د ۲۰۲۳ کال د نومبر په ۲۰مه د سکرو په یو ناقانونه کان کې د کار پر مهال ورک شو او وروسته یې مړی په یوه ځنګلي سیمه کې وموندل شو، چې جسد یې سوځول شوی و.

لومړنيو راپورونو ښودلې، چې وزیر محمد په کار ځای کې ژوبل شوی و؛ خو د کان مالکانو له وېرې چې غیرقانوني کان به یې بند شي، روغتون ته نه و وړی او پر ځای یې یاد کس یوه ځنګله ته وړی او سوځولی یې و.

د کان مالکانو ګومان کاوه، چې نوموړی مړ شوی؛ خو د عدلي طب راپورونه ښيي چې هغه ژوندی سوځول شوی و.

دا لومړۍ پېښه نه ده، چې د کډوالۍ په جریان کې یو شمېر افغانان ورسره مخ کېږي؛ بلکې له دې وړاندې هم په ایران، پاکستان او یو شمېر نورو ګاونډیو هېوادونو کې ورته زړه بوږنوونکي پېښې رامنځته شوې دي.

د طالبانو د عدليې وزارت نن دوشنبې د وري ۲۵مه د یوې خبرپاڼې خپرولو سره لیکلي چې په وروستیو ورځو کې یې د معاملاتو لارښوونې دفترونو د زیاتو پیسو اخیستلو او د جایدادونو د مالکانو لخوا د کورونو د کرایې لوړولو شکایتونو ترلاسه کړي.

دغه وزارت زیاتوي چې د معاملاتو لارښونې دفترونه هېواد ته د کډوالو د راستنېدو له بهیر ناوړه ګټه اخلي.

طالبان وايي داسې شکایتونه ترلاسه کړي چې د جایدادونو مالکین پر خپلو اوسنیو کرايه‌ نیونکو په بې‌ ساري ډول د کورونو کرايې لوړې کړې چې دا کار هم له اوسني وضعیت او د خلکو له مجبوریتونو ناوړه ګټه اخیستل دي.

دوی همدراز وايي چې د همدغو مواردو له امله، د معاملاتو لارښوونې له ټولو دفترونو او د جایدادونو له مالکینو یې غوښتي چې ستنېدونکو ته په لوړه بیه د کورونو په کرایې ورکولو او د اصولو خلاف له کمېشن اخیستلو ډډه وکړي.

طالبانو وايي که د جایدادونو مالکین پر خپلو اوسنیو کرايه‌ نیونکو د کور کرايه زیاته کړي، کرايه‌ نیونکي کولای شي د طالبانو عدليې وزارت ته شکایت وکړي ترڅو دغه وزارت د امنیتي ادارو په همکارۍ د یادو جایدادونو مالکین تر قانوني تعقیب لاندې ونیسي.