وسلهوالو طالبانو د خیبر پښتونخوا په شمالي وزیرستان ولسوالۍ کې د ایالتي وزیر محمد اقبال وزیر مېلمستون ته اور اچولی. دا پېښه د شمالي وزیرستان په شیوا تحصیل کې شوې ده. طالبانو ویلي، دا اقدام یې د خپل یوه جنګیالي د کور د سوځولو په غبرګون کې کړی دی.
محلي سرچینې وایي چې د یاد جنګیالي کور دوه ورځې وړاندې د پاکستان امنیتي ځواکونو له خوا په داري خېل کلي کې سوځول شوی و.
د دغو پېښو له رامنځته کېدو وروسته، د سیمې کابل خېل قبیلې یوه نارسمي جرګه راغوښتې چې ویل کیږي ګڼ شمېر قومي مشرانو او ځوانانو پکې ګډون درلود.
دوی د تاوتریخوالي او کور سوځولو د مخنیوي غوښتنه کړې.
د محمد اقبال وزیر په میلمستون کې هر کال د اګست ۱۴ مې جشن په ځانګړو مراسمو نمانځل کېده او له خلکو سره به یې وخت ناوخت دلته لیدنې کتنې کولې.
نوموړی د عمران خان د تحریک انصاف ګوند غړی دی.
د پیښې په تړاو تر دې دمه حکومتي چارواکو رسمي غبرګون نه دی ښودلی
د نیویارک ټایمز ورځپاڼې راپور ورکړی، چې امریکا د خپلو سلګونو سرتېرو د ایستلو لړۍ له شمال ختیځې سوریې څخه پیل کړې ده. یوه امریکايي چارواکي دغې رسنۍ ته ویلي، چې پوځي قوماندانانو سپارښتنه کړې، چې لږ تر لږه ۵۰۰ امریکایي سرتیري دې په سوریه کې پاتې شي.
ورځپاڼې د دوه لوړپوړو امریکايي چارواکو له قوله لیکلي، چې امریکایي پوځ پریکړه کړې، څو له خپلو اته پوځي اډو څخه درې هغه یې وتړي او د خپلو سرتېرو شمېر له ۲۰۰۰ کسانو څخه شاوخوا ۱۴۰۰ ته راکم کړي.
یادو چارواکو ویلي، چې د امریکایي ځواکونو مشران به له ۶۰ ورځو وروسته د ځواکونو د لا کمیدو ارزونه وکړي.
راپور زیاتوي، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د امریکایي ځواکونو د پاتې کېدو په اړه شک درلود.
ټرمپ د جنورۍ میاشتې په وروستیو کې، وروسته له هغه چې یو راپور خپور شو، چې ګنې دی غواړي سرتیري وباسي وویل: «موږ به پرېکړه وکړو چې زموږ سرتېري هلته پاتې شي او که نه.»
هغه خبریالانو ته په سپینه ماڼۍ کې وویل: «زه نه پوهېږم دا خبره چا کړې، خو موږ به پرېکړه وکړو. موږ په سوریه کې هېڅ مداخله نه لرو. سوریه خپله په خپلو ستونزو کې ډوبه ده.»
د نیویارک ټایمز په حواله، دا کموالی چې د پنجشنبې له ورځې پیل شوی، د سوریې لپاره د امریکایي پوځیانو د مشرتابه د وړاندیز له مخې دی، ترڅو پوځي اډې وتړل شي او قوي شي. دغه پرېکړه د امریکا د دفاع وزارت (پنټاګون) او د مرکزي قوماندې (سنټکام) لهخوا تایید شوې ده.
د پاکستان حکومت هیلهمندي ښودلې چې د پولیو یا په ماشومانو کې د فالج ناروغۍ په وړاندې یې هڅو مثبته پایله ورکړې او له تېرو دوو میاشتو راهیسې په ماشومانو کې د دغې ناروغۍ هېڅ مثبته پېښه نه ده ثبت شوې.
د ډان ورځپاڼې د راپور له مخې، پاکستان له هغو دوو هېوادونو څخه یو دی، چې لا هم د پولیو وایرس په کې په دوامداره توګه موجود دی.
په ۲۰۲۴ کال په دغه هېواد کې د پولیو ټولټال ۷۴ پېښې ثبت شوې وې. د روان ۲۰۲۵ کال په لومړیو دوو میاشتو کې هم د پنجاب، پښتونخوا او سند له ایالتونو څخه شپږ نوې پېښې راپور شوې، خو وروستۍ پېښه د فبرورۍ په ۱۰مه نیټه ثبت شوې ده.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د پولیو د ختمولو د بهیر د ارزونې لپاره یو مهم غونډه رابللې وه، چې په کې ویل شوي د واکسین کمپاینونو د پراخې کچې تطبیق له امله د پولیو وایرس خپرېدو مخه نیول شوې ده.
شهباز شریف د دولتي ادارو، نړۍوالو سازمانونو او همکارو شریکانو له هڅو مننه وکړه او له خلکو څخه یې وغوښتل چې د پولیو ضد کمپاینونو ملاتړ وکړي. نوموړي وویل: «دا باید باوري شي چې ټول هغه ماشومان چې عمرونه یې له پنځو کلونو نه کم دي، د اپرېل له ۲۱مې نیټې پیلېدونکي کمپاین کې واکسین شي.»
نوموړي همداراز د نورو وژونکو ناروغیو پر ضد د منظم واکسین برنامو پر پلي کېدو هم ټینګار وکړ.
هغه زیاته کړه: «زموږ روغتیاپالان له سختو شرایطو سره سره، د دې مبارزې په لومړۍ کرښه کې دي او ټول ملت پرې ویاړي.»
په دې غونډه کې اعلان وشو، چې د اپرېل له ۲۱مې تر ۲۷مې پورې به یوه پراخه کمپاین ترسره شي، چې ۴.۵ میلیونه ماشومان به په کې د پولیو له څاڅکو برخمن شي.
په دې کمپاین کې به ۴۱۵ زره واکسیناتوران برخه ولري او د دغه کمپاین ارزونه به له اپرېل ۲۸مې تر ۳۰مې پورې د یوه دریم اړخ له خوا ترسره شي. همداراز، د واکسین د دغه بهیر څارنه به په ډیجیټلي ډول تر سره کېږي.
په یاده غونډه کې په پولیو سربېره د پاکستان لومړي وزیر د خپل هېواد پر ځینو نورو مسلو هم بحثونه کړي دي.
لومړي وزیر شهباز شریف هغو نیوکو ته ځواب ورکړ، چې د حکومت لهخوا د سون توکو مالیې زیاتوالي او له هغې پیسو د بلوچستان لپاره د لویې لارې د جوړولو په تړاو شوې وې.
سره له دې چې د تېلو نړۍوال نرخونه راټیټ شوي، حکومت د پاکستان د تېلو بیې نه دي راکمې کړې، بلکې پر تېلو یې د پرمختیايي محصول (PDL) اندازه لس روپیو ته لوړه کړې.
د پاکستان لومړي وزیر وویل، چې دا عواید به د بلوچستان د پرمختیایي پروژو لپاره وکارول شي، په ځانګړي ډول د N-25 لویې لارې د بیا رغونې لپاره.
خو دا پرېکړه له نیوکو سره مخ شوه، چې په کې د پاکستان د ماليې پخواني وزیر مفتاح اسماعیل هم شامل و.
هغه ویلي چې د بلوچستان لپاره هیڅ پروژه نه ده منظوره شوې او د PDL عواید یوازې د فدرالي حکومت په واک کې دي.
خو شهباز شریف، چې د جناح چوک د انډرپاس د پرانیستې پر مهال خبرې کولې، دا نیوکې رد کړې او ویې ویل: «د پاکستان ولس د دې پرېکړې پوره ملاتړ کړی دی او منتقدین یې لنډ فکره خلک بللي دي چې د بلوچستان د ولس پر حقایقو سترګې پټې کوي.»
هغه زیاته کړه: «د هېواد پرمختګ لپاره د ټولو ایالتونو متوازنه پرمختیا ضروري ده.»
د هغه په وینا، لویه لاره N-25 چې له کراچۍ تر چمنه رسېږي، تر اوسه د ۲۰۰۰ کسانو ژوند اخیستی او اوس حکومت غواړي دا لاره د نړۍوال معیار مطابق یو عصري سړک کړي.
د روسیې د بهرنیو چارو وزارت وایي، که څه هم طالبانو ته یې د ترهګرو سازمانونو له نوملړه د وتلو رسمي حیثیت ورکړی، خو لا هم د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له بندیزونو سره ځان ژمن بولي.
دغه څرګندونې د پنجشنبې په ورځ د «وري ۲۸مه» د یاد وزارت له لوري په یوې خبرپاڼه کې شوې دي.
خبر پاڼه کې راغلي: «د روسیې د فدرالي سترې محکمې پرېکړه چې طالبان له ترهګرو سازمانونو له نوملړه باسي، دا مانا نه لري چې موږ به نور د ملګرو ملتونو بندیزونه عملي نه کړو. موږ لا هم خپلو نړۍوالو مکلفیتونو ته ژمن یوو».
د ملګرو ملتونو امنیت شورا د ۱۴۰۳ کال د لیندۍ په ۲۳مه د طالبانو پر ضد د بندیزونو څارنې ماموریت ۱۴ میاشتو ته تمدید کړ. ورپسې د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد دا بندیزونه «ناکام، بې نتیجې او ظالمانه» وبلل او له ملګرو ملتونو یې وغوښتل چې دا بندیزونه لېرې کړي تر څو د دوی لپاره د نړۍوالو اړیکو لاره هواره شي.
په همدې ورځ د روسیې سترې محکمې هم ومنله، چې طالبان دې نور د دغه هېواد له ترهګرو له نوملړه وباسي. قاضي اولګ نفدوف ویلي، چې دغه پرېکړه له هماغې شیبې نافذه ده.
روسیې دغه اقدام له کابل سره د پوره او رسمي همکارۍ لپاره یو ګام بللی دی.
د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت ویلي: «دا پرېکړه د روسیې او افغانستان د خلکو په ګټه ده. موږ غواړو چې له افغانستان سره په نشه یي توکو او ترهګرۍ ضد مبارزه، سوداګرۍ، پانګونې او نورو برخو کې ګټورې اړیکې ولرو».
روسیې همداراز د داعش-خراسان څانګې پر ضد د طالبانو اقداماتو ته هرکلی ویلی دی.
په خبرپاڼه کې ویل شوي، روسیه غواړي له کابل سره سوداګریزې اړیکې پراخې کړي او په افغانستان کې پانګونه ډېره کړي، ځکه دا هېواد په یوه مهم سیمه ییز موقعیت کې پروت دی او کولای شي د انرژۍ او بنسټیزو پروژو په راتلونکې کې مهم رول ولوبوي.
د ناورین ګروپ د اسیایي برخې یوه لوړ پوړي شنونکي ابراهیم بهیس هم ویلي، چې د ترهګرو له نوملړه د طالبان په لرې کولو سره روسیه غواړي له افغانستان سره خپلې اړیکې پیاوړې کړي او د سوداګرۍ تر څنګ ورسره په سیاسي برخه کې هم خپلې اړیکې لا نورې پراخې کړي.
د سویلي اسیا په برخه کې مشهور امریکایي څېړونکی مایکل کوګلمن د روسیې دغه اقدامات ځکه بنسټیز نه بولي، چې ګوندې ډېری هېوادونو طالبان د ترهګرو په نوملړ کې نه دي راوستي.
په ورته وخت کې هغه دا پرېکړه د دوه اړخیزو اړیکو لپاره ګټوره بللې ده.
د یادونې ده، چې روسیې او ازبکستان د ۱۴۰۴ لمریز کال د وري په میاشت کې د افغان-ټرانس اورګاډي د پروژې د پلي کېدو اسناد لاسلیک کړي دي.
د پاکستان اېکسپرېس ټربیون ورځپاڼې راپور ورکړی، چې د ډاکټر امین محمد الحق په نوم د طالبانو یو مهم غړی او د اسامه بن لادن پخوانی ساتونکی د محکمې تر پرېکړې وروسته افغانستان ته ستون کړل شوی دی.
یادې رسنۍ د خپلو باوري سرچینو له قوله لیکلي، چې ډاکتر امین د ۲۰۲۴ کال د جولای په میاشت کې د پنجاب ایالت د سرای عالمګیر په سیمه کې د ترهګرۍ ضد ادارې لهخوا نیول شوی و.
نوموړی تر نیول کېدو وروسته محکمې ته وړاندې شو، خو د کافي ثبوتونو د نشتوالي له امله محکمې د هغه د خوشې کېدو امر ورکړ.
راپور زیاتوي، چې شاوخوا یوه اوونۍ مخکې ډاکتر امین د تورخم له لارې افغانستان ته و ایستل شو او دا مهال د ننګرهار ولایت په یوه سیمه کې مېشت دی.
ډاکتر امین یو مسلکي طبي ډاکتر بلل کېږي، خو په تېرو کلونو کې د القاعده د مشر د شخصي ساتونکي په توګه پېژندل شوی و.
پاکستان تر دې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر په ګډون ځینې لوړ پوړي طالبان زنداني کړي وو.
په دغه ډله کې د یادې ډلې یو بل مخکښ غړی (استاد یاسر) هم یادېږي، چې په پاکستان کې لادرکه شوی او تر ننه یې کورنۍ د ژوند او مرګ معلومات نه لري.
له پاکستان څخه د افغان کډوالو د جبري ایستلو په روانو پراخو عملیاتو کې داسې کسان هم ایستل کېږي، چې په ټول ژوند یې افغانستان نه دی لیدلی. عرب نیوز له داسې دوو افغان وروڼو سره مرکې کړې، چې په پنجاب کې زیږېدلي او هلته لوی شوي دي.
د عرب نیوز د راپور له مخې، میرعلي او اصل میر دوه هغه افغان وروڼه دي، چې په پاکستان کې زېږیدلي او له کلونو راهیسې یې دغلته ژوند کاوه، خو بیا یې هم د یاد هېواد تابعیت ترلاسه نه کړ.
میرعلي چې په پنجاب ایالت کې د مري په سیاحتي ښار کې زېږېدلی، تورخم کې له ډیورنډ کرښې د اوښتلو پر مهال یې وویل: «ما نه غوښتل چې راشم، خو مجبور شوم. ورور مې قانع کړم چې افغانستان ته لاړ شو او اسناد برابر کړو، او د خپل وطن تابعیت خو واخلو،ځکه که دواړه تابعیتونه له لاسه ورکړو، نو ستونزو سره به مخ شو».
د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې (UNHCR) او د کډوالۍ نړۍوالې ادارې (IOM) د ګډ راپور له مخې، یوازې د اپرېل په لومړیو ۱۲ ورځو کې له ۶۳ زرو ډېر افغانان چې قانوني اسناد یې نه درلودل، له پاکستان نه افغانستان ته ستانه شوي دي.
ویل ګیږي، چې د دغو افغان کډوالو د ستنېدو اصلي دلیل د نیول کېدو وېره ده.
اصل میر چې ۴۰ کاله ژوند یې په پاکستان کې تېر کړی، د ایستل کیدو دغې پرېکړې په ژوره توګه خپه کړی دی.
هغه وویل: «راتلونکی ډېر تریخ ښکاري. د خپلو اولادونو د تعلیم په اړه اندېښنه لرم. هڅه کوو، چې په افغانستان کې یې تعلیم ته دوام ورکړو».
د پاکستان حکومت وايي، چې د افغان کډوالو د ایستلو لامل په هېواد کې د وسله والو بریدونه او هغه جرمونه دي، چې ګواکې افغانانو ترسره کړي دي. خو طالبانو او ایستل کیدونکو افغانانو بیا دا تورونه رد کړي او دا یې «جبري ایستل» بللي دي.
د کډوالو د جبري ایستلو په بهیر کې دغه دواړه وروڼه اوس بېرته افغانستان ته ستانه شوي، او هیله لري چې طالبان به د دوی لپاره د نوې ژوندانه زمینه برابره کړي.
میرعلي چې ننگرهار ته رسېدلی وايي: «په کابل کې یې زموږ لپاره یو پروګرام جوړ کړی، وایي مرسته به راسره وشي. هېڅ نه لرو، یواځې له حکومته غواړو چې موږ ته ځمکه، کور او کار راکړي».
افغانستان چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته له سخت بشري ناورین، بې روزګارۍ او لوږې سره مخ دی، دا ویره شته چې د بېرته ستنیدونکو سره به دغه وضعیت لا کړکېچن شي.
ویل کېږي طالبان په کور دننه د افغان کډوالو د اړتیاوو پوره کولو او ستونزو د حل توان نه لري.
یوازې نړۍوالې مرستندویه ادارې دي، چې خپلو بشري مرستو ته یې دوام ورکړی او دغو سازمانونو هم اندیښنه ښودلې، چې په لویه کچه د ستنیدونکو څپو کې به دوی هم د ډېرې مرستې وړتیا ونه لري.