امریکا او ایران د یکشنبې په ورځ د اټومي خبرو اترو څلورم پړاو ته موافقه وکړه

دا اېتلاف سږکال د فرانسې او برېتانیې په مشرۍ جوړ شوی او د اروپايي هېوادونو هغه اندېښنه څرګندوي چې وايي، امریکا ښايي نور د اوکراین د درې کلنې جګړې پیاوړی ملاتړې پاتې نه شي.

هغه ویډیو چې د اوکراین ولسمشرۍ ماڼې له لوري خپره شوي زېلېنسکې پکي ویلي:« موږ دې اېتلاف ته اړتیا لرو او باید دومره پیاوړی وي، چې زموږ د ګډ لید له مخې امنیت تضمین کړي.»

اروپايي هېوادونه هڅه کوي، چې د اوکراین له جګړې وروسته د امنیتي تضمینوونو په اړه یوه تګلاره جوړه کړي، خو لا هم د اوربند لپاره هیله نه ښکاري او دا هرڅه د روسیې پر غبرګون او د امریکا د ملاتړ پر څرنګوالي پورې تړلي دي.

اوکراین له خپلو متحدینو څخه غواړي، چې روښانه امنیتي ضمانتونه ورکړي، څو په راتلونکې کې د روسبې د هر ډول احتمالي برید مخنیوی وشي.

همدا راز زېلېنسکې د پنج شنبې په ورځ ویلي و، چې د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره یې په ټیلیفوني خبرو کې ویلي، چې ۳۰ ورځنۍ اوربند به د سولي پر لور د پرمختګ “واقعي نښه” وي او کیف چمتو دی چې دا اقدام ژر تر ژره عملي کړي.

د روسیې او اوکراین ترمنخ دا اوربند ټرمپ په مارچ میاشت کې وړاندیز کړی و. اوکراین دا وړاندیز منلی، خو روسیې ویلي، چې دا اقدام به هغه وخت عملي کیږي، چې د څارنې او‌پلې کولو له‌پاره د باور وړ تګلاري موجود وي.

زېلېنسکې دا نه دي ویلي، چې سبا به کوم مشران د اېتلافي غونډې لپاره کیف ته ورشي، خو د روانې اونۍ په پیل کې د جرمني نوي لومړي وزیر فریدرېښ مېرڅ ویلي وو، چې ډېر ژر به اوکراین ته سفر وکړي.

محمد صادق د جمعې په ورځ پر اېکسپاڼه د یوې لنډې ویډیو په خپرولو سره لیکلي:«له افغانستان سره سوداګریز فعالیتونه د خر لاڅې له لارې بیا پیل شول.»

دا لار مخکې په پاړه چنار کې د سړک د بندیدو له امله تړل شوي وه.

د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي د خر لاڅې لارې د خلاصېدو اعلان کابل ته له رسیدو څو ساعته وروسته وکړ.

اسراییلي چارواکو د یوه پلان له مخې مرستندویو ادارو ته ویلي، چې یوازې د غزې په سوېل کې یو څو مرکزونه جوړ کړي او هغوی ته اجازه نه ورکول کېږي چې مرستې د غزې ټولو سیمو ته ورسوي.

د ماشونو د ملاتړ ادارې ویاند وايي، د اسراییل هغه وړاندیز چې یوازې د غزې سوېل کې یو څو مرستندوی مرکزونه جوړ شي، خلک د بې ځایه کېدو او مړینې ترمنځ له یوې ناممکنې ټاکنې سره مخ کوي.

د دغې ادارې ویاند جېمز ایلډر په جنیوا کې خبریالانو ته وویل:« دا پلان د بشري اصولو خلاف دی او ښکاري چې مرستندوی توکي د فشار د وسیلې په توکه کارول کیږي. دا خطرناک کار دی، چې ملکي وکړي دې پوځي سیمو ته د خوړو راټولولو لپاره واستول شي، مرستې باید هېڅکله د معاملې وسیله ونه ګرځول شي.»

نوموړی وايي، که د اسراییل دا پلان عملي شي، تر ټولو ډېر به ماشومان، زاړه کسان، ناروغان او ټپیانو له سختو ستونزو سره مخ شي.

غزې ته د اسراییل له خوا د مرستو رسولو پلان کې ویل شوي، چې په ورځ کې یوازې ۶۰ لاریو مرستو ته د ورتګ اجازه ورکول کیږي.

همدا راز د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ د دفتر ویاند وايي، چې د اوربند پرمهال د مرستو بهیر ښه پایله ورکړې وه، اوس دې هم اسراییل د مرستو بار هغه لاریو ته غزې ته د ورتګ اجازه ورکړي، چې د غزې په څو کیلومترۍ کې ولاړې دې.

د ملګرو ملتونو د فلسطیني کډوالو ادارې (UNRWA) ویلي، چې د توکو بار له ۳۰۰۰ څخه ډېري لارۍ د غزې له پولې بیرون ولاړې دي. د دغه ادارې د اړیکو مشر جولیېټ توما وايي:«دا یو لوی مالي تاوان دی، ځکه دا خواړه او روغتیايي توکي کولای شي وږې ماشومان تغذیه او ناروغان تداوي کړي. وخت تیرېږي، دروازې باید پرانېستل شي محاصره باید ژر ختمه شي.»

نوموړي د اسراییل د بندیانو د خوشې کېدو او د مرستو د بهیر د عادي کېدو غوښتنه هم کړې ده.

په ورته مهال د ملګرو ملتونو د بشري چارو دفتر (اوچا) ویلي، چې د اپریل میاشتې راهیسې له ۸۰ څخه ډېر هغه ځایونه د توکو د کمښت له امله بند شوي، چې په غزه کې یې خلکو ته خواړه چمتو کول.

د ملګرو ملتونو بېلابېلو مرستندویه ځانګو د اسراییل هغه ادعاوي چې ګواکې مرستې وسله والو ډلو ته رسیږي په کلکه رد کړي او وايي، چې د ملګرو ملتونو مرستي تر ټاکلو روغتیايي مرکزونو پورې رسیږي.

د خوړو نړۍوال پروګرام او یونېسف د پنجشنبې په ورځ ویلي چې که وضعیت همداسې دوام وکړي، نو د «اپر نیل» ایالت لپاره چمتو شوې مرستې به د مې میاشتې تر پایه ختمې شي.

د خوړو نړۍوال پروګرام استازي وویل: «د جګړې پرمهال ماشومان تل ترټولو ډېر زیانمن کېږي. که مرستې ور ونه رسېږي، هغوی به نور هم ناروغه او پر خوارځواکۍ اخته شي.»

سوېلي سوډان محدود پاخه سړکونه لري او د نیل سیند خلکو ته د مرستې رسونې لپاره ډېر مهم دی، خو د جګړې له امله د اوبو لارې هم ناامنه شوې دي.

یادو بنسټونو په واضح ډول نه دي ویلي چې کومې ډلې جګړه کوي، خو له تېرې مارچ میاشتې راهیسې د نیل سیند ته څېرمه د دولتي ځواکونو او «سپین پوځ» په نوم ملېشو ترمنځ جګړه روانه ده.

دا جګړې د ولسمشر لومړي مرستیال ریک ماچار د نیول‌کېدو لامل شوې او په هېواد کې یې سیاسي ناورین لا ژور کړی دی. ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی چې ښايي په سوېلي سوډان کې یو وار بیا کورنۍ جګړه پیل شي.

تر دې مخکې یوه کورنۍ جګړه په ۲۰۱۸ کال کې پای ته ورسېده.

په ټولنيزو رسنيو کې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د پخوانيو خبرو یوه ويډو د هند او پاکستان تر جګړې وروسته ډېره خپره شوه، چې نوموړي ویلي وه: «پرېږدئ، چې جګړه وکړي»

ترمپ دغه خبره ۲۰۱۹ کال کې په افغانستان کې د داعش او طالبانو ترمنځ جګړې ته په اشارې کړې او د هند او پاکستان مداخلې په اړه يې خبرې کړې وې.

نوموړي دغه خبرې د ۲۰۱۹ کال د جنورۍ په ۲مه د کابينې په لومړۍ غونډه کې د یوې خبريالې د پوښتنې په ځواب کې کړې وې.

هغه مهال خبريالې له ټرمپ څخه په افغانستان کې د هند د رول په اړه پوښتنه کړې وه او ټرمپ د دې پوښتنې سره مخالفت هم ښودلی و.

هغه ویلي و: « نه هند او نه امریکا باید د داعش او طالبانو ترمنځ جګړه کې ښکېل شي.»

ټرمپ هغه مهال زياته کړې وه: «زه فکر نه کوم هند دي په افغانستان کې ښکېل وي، زموږ جنرالانو ته مې هر څه ورکړل؛ خو هغوی هم هلته ښه نتیجه ور نه کړه، هغوی ۱۹ کاله هلته وجنګېدل.»

د ټرمپ د خبرو دغه برخه د ۲۰۲۵ کال په مۍ مياشت کې بیا خپره شوه، چې نوموړي ویلي وه: «ولې يې نه پرېږدو چې جګړه وکړي؟ ولي ځان ورګډو؟ ما وویل پرېږدئ چې جګړه وکړي.»

د هغه دا خبرې د افغانستان وضعت ته اشاره وه نه د هند او پاکستان ترینګلتیا ته.