په تورخم کې سرچینو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي، چې له نن سهار راهیسې د تورخم دروازه د پلي تګ راتګ کوونکو پرمخ تړل شوې ده. د دروازه د تړلو لامل نه دی څرګند خو په تورخم کې د پاکستان حکومتي سرچینې وايي، د باران اوبه ډنډ شوې او لاره یې تړلې.
په تورخم کې له سهار راهیسې دواړه غاړو ته سلګونه کسان د تګ راتګ په موخه په انتظار ولاړ دي او لا هم څرګنده نه ده چې لاره به کله پرانېستل شي.
هم مهاله یوه سرچینه وایي، د لارې د بندښت له کبله د افغان کډوالو د ایستل کیدو بهیر کې هم ځنډ راغلی دی.
په ننګرهار کې د طالبانو د سرې میاشتې مشر فضل الرحمان فیاض ویلي، چې په تېر ۱۴۰۳ کال کې یې د دغه ولایت په بېلابېلو سیمو کې یې سېلاب او وچکالۍ ځپلو کسانو ته «۱۲۰میلیونه افغانۍ» نغدي مرستې رسولې دي.
نوموړي دغه څرګندونې د (غوايي ۱۸مه) د سرې میاشتې د نړۍوالې ورځې په مناسبت ځايي خبریالانو ته کړې دي.
هغه زیاته کړې، چې د دغو نغدي مرستو تر څنګ یې په بېړنیو حالاتو کې سلګونه کورنیو ته د خوراکي توکو ترڅنګ د لومړنیو اړتیاوو توکي هم رسولي دي.
فیاض وویل: «د صحت په بخش کې ۱۷ټیمونه لرو. ګرځنده او ثابت ټیمونه چې درې لکه کسانو ته مو اولیه خدمات رسولي دي.»
طالبان داسې مهال دغه ادعا کوي، چې تېره ورځ په جلال اباد ښار کې د چټک توپان او باران له امله د ځاني زیانونو تر څنګ خلکو ته درانده مالي تاوانونه هم اوښتي دي.
د جلال اباد ښار د شپږمې ناحیې اوسېدونکي وهاب ابرازي په یوه ویډیو کې ویلي، چې د تیرې ورځې د ورښت پر مهال په دغه ښار کې اوبه ډنډ ولاړې وې او خلکو ته درانده مالي زیانونه ور اوښتي دي.
نیوکې دا دي، چې طالبان یوازې په تبلیغاتي توګه د مرستو یادونه کوي، خو د طبیعي پېښو د بېړنیو څپو پر مهال د مرستو په رسولو کې پاتې راغلي دي.
د طبیعي پېښو زیانمنو کسانو په وار وار شکایتونه کړي چې پر وخت ورته مرستندویه ادارو رسیدنه نه ده کړې او یوازې ورسره ژمنې شوي دي.
نږدې څو میاشتې وړاندې هم د جلال اباد ښار په ګډون د ننګرهار بېلابېلې ولسوالۍ د سختو اورښتونو او سېلابونو سره مخ شوې چې له کبله یې خلکو ته درانده مالي او ځاني زیانونه واوښتل.
هغه مهال هم نیوکې وې، چې طالبانو د خپل کمزوري مدیریت له کبله زیانمنو شویو کورنیو ته رسېدنه نه وه کړې.
د طالبان وايي چې د خوست صبريو ولسوالۍ اړوند په سروبي کلي کې د ډېر باران او سېلاب له امله پنځو کسانو ته مرګژوبله اوښتې ده.
د خوست ولایت د طالبانو ویاند مستغفر ګربز د پنجشنبې په ورځ (غويي ۱۸مه) د خپلې اېکسپاڼې له لارې په یوه بیان کې زیاته کړې چې د سېلاب له امله دوه کسان مړه او درې نور ټپيان شوي دي.
نوموړي همداراز ویلي چې دوه عرادې موټر سېلاب وړي او تخریب شوي دي. د هغه په وینا، سيمې ته طالبان رسېدلي او ټپيان یې ځايي روغتیايي مرکزونو ته لېږدولي دي.
دا په داسې حال کې ده چې تېره ورځ د ننګرهار او خوست په ګډون د هېواد یو شمېر ولایتونه د شدید اورښت او توپان شاهدان وو.
په ننګرهار د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د دغه ولایت د عامي روغتیا د رییس امینالله شریف له قوله راپور ورکړی چې په جلالاباد ښار کې د تېز توپان او باران له امله ۲۵ کسان ټپیان شوي دي.
پر همدغه مهال د ننګرهار ځايي طالب چارواکو ویلي چې د تېز توپان او باران له امله خلکو ته مالي زیانونه هم اوښتي او د دغه ښار برېښنا په لنډمهالي ډول پرې شوې ده.
په کندهار کې د طالبانو د کرنې او مالدارۍ اداره د خپل مشر هبت الله د امر له مخې له مالدارو، کروندګرو او شتمنو نیم عشر ټولوي. تېر کال د طالبانو د مشر د حکم له مخې د عشر ټولولو د نوي طرز العمل له مخې ویلي و؛ هغه جوماتونه چې ملا امام نه لري، د سیمې خلک باید عشر طالبانو ته وسپاري.
په کندهار کې د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست د پنجشنبې په ورځ د (غويي ۱۸مه) د ۱۹ ولسواليو د عشر ټولولو له مسولینو او مولایانو سره په دې برخه کې د خپل مشر هبت الله د حکم په اړه مجلس کړی.
د طالبانو د کرنې او مالدارۍ ادارې د طبيعي سرچینو مشر بازمحمد فیضان ویلي، چې عشر راټولول په «اسلامي نظام» کې شرعي امر دی او باید په ټولو سیمو کې تطبیق شي.
هغه زياته کړې: «د عشر راټولول یو عبادت دی او عشر ورکونکي یې د دغه عبادت عملي کوونکي دي. دا عشر حکومت د ادارې د لګښت لپاره نه کاروي، بلکې مستحقو او بېوزلو کورنیو ته رسول کېږي.»
طالبانو عشر ورکوونکو ته سپارښتنه کړې، چې له صبر او اخلاص څخه کار واخلي.
په کندهار کې د عشر او ذکات راټولولو مشر ویلي، چې د دې پروسې لپاره نوي پلانونه لري او د عشر ټولولو لپاره به ځانګړې کمېټه هم جوړه کړي.
تېر کال په کندهار کې د طالبانو د کرنې او مالدارۍ ادارې خبر ورکړی و، چې د عشر راټولو لپاره د هبت الله اخونزاده نوی طرزالعمل يوازې د ۱۴۴۶ هجري قمري کال لپاره د تطبيق وړ دی.
د طالبانو د دغه ادارې له خپلو کار کوونکو غوښتي، چې په ولسواليو کې د عشر راټولولو په برخه کې په جدي توګه خپل مسووليت ادا کړي.
په يو شمېر سیمو کې د طالبانو له لورې د عشر ټولولو پروسه د ځایي خلکو له لورې د جنجال سره مخ شوې او پر طالبانو نيوکه کوي، چې په لوړه اندازه له دوی څخه عشر اخلي.
واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته دغه ډلې په جبري توګه له خلکو غوښتي، چې خپل ذکاتونه او عشر د جوماتونه ملا امامانو او يا هم طالبانو ته ورکړي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزير په کابل کې د ایران له سفير علي رضا بیکدلي سره د دواړو هېوادونو د سوداګریزو اړیکو د پياوړتیا او د صادراتو د زياتوالي په موخه کتلي دي. طالبانو زياته کړې، چې په ناسته کې د اومې ګډې اقتصادي کمېسيون د غونډې او ګډو صنعتي شرکتونو پر جوړولو هم خبري شوي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د پنجشنبې په ورځ د (غويي ۱۸مه) په يوه اعلاميه کې ویلي، چې نورالدین عزيزي په کابل کې د ایران له سفير علي رضا بيکدلي سره په لیدنه کې د چابهار بندر په اړه د درې اړخیزې ناستې پر جوړولو هم بحث کړی.
د طالبانو د اعلامیې له مخي، چې په ناسته کې د دوه اړخيزې سوداګرۍ د هوکړه لیک، افغانستان ته د ایران د صنعت، کانونو او سوداګرۍ د وزیر او سوداګرو پر سفر او د دواړو هېوادونو د سوداګریزو اړیکو پر زياتولي هم خبري کړي دي.
په ناسته کې افغاني او ایراني سوداګرو ته د اسانتیاوو پر برابرېدو ټينګار شوی دی.
د دواړو هېوادونو سوداګریزه کچه په ۲۰۲۴ کال کې ۳.۲ میلیارد ډالرو ته ورسېده، چې د ورته تیر کال په پرتله ۸۴سلنه زیاتوالی ښيي.
ایران افغانستان ته د تیلو محصولات، ودانیز توکي، کرنیز محصولات او ماشین الات صادروي.
د ایران حکومت هم د نورو هېوادونو په څېر طالبان په رسمیت نه پیژني، خو له دې ډلې سره ډیپلوماټیکې او اقتصادي اړیکې لري او په تهران کې یې د افغانستان سفارت هم طالبانو ته سپارلی دی.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت وایي چې د زابل ولایتي روغتون پاتې ودانیزې چارې د ۱۹.۵ میلیونه افغانیو په مالي لګښت بشپړې شوې او دغه روغتون ګټېاخیستنې ته سپارل شوی دی.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د پنجشنبې په ورځ په یوه بیان کې زیاته کړې چې دا پروژه د دغه وزارت له بودجې تمویل شوې او د دوو میاشتو په اوږدو کې بشپړه شوې ده.
د بیان لهمخې، د دغه روغتون د پرانیستې په مراسمو کې د طالبانو د عامې روغتیا وزارت مالي او اداري چارو مرستیال ملا بختالرحمن شرافت، د روغتون مسوولانو او یو شمېر روغتیايي کارکوونکو ګډون کړی دی.
د یاد وزارت په بیان کې ادعا شوې چې هڅه به وکړي د هېواد ټولو سیمو ته «معیاري او عادلانه روغتیايي خدمات» ورسوي.
که څه هم د روغتیايي بنسټونو رغونه او پراختیا د هېواد اړتیا ده، خو د چارو شنونکو په اند د افغانستان روغتیايي سکټور له ګڼو جدي ستونزو سره مخ دی.
د درملو کمښت، د متخصصو ډاکترانو نشتوالی او په ځانګړې توګه په لرې پرتو سیمو کې د ښځینه پرسونل محدودې کچې، د هېوادوالو اندېښنې ډېرې کړي دي.
همداراز، د پروژو شفافیت، د لګښت کره څرنګوالی او د تخنیکي معیارونو رعایت هغه مسایل دي چې تل د طالبانو پر وړاندې د خلکو او مدني ټولنو لهخوا مطرح شوي دي.