ملګري ملتونه: اسراییل دې مرستې د فشار وسیله نه ګرځوي

د خوړو نړۍوال پروګرام او یونېسف د پنجشنبې په ورځ ویلي چې که وضعیت همداسې دوام وکړي، نو د «اپر نیل» ایالت لپاره چمتو شوې مرستې به د مې میاشتې تر پایه ختمې شي.

د خوړو نړۍوال پروګرام استازي وویل: «د جګړې پرمهال ماشومان تل ترټولو ډېر زیانمن کېږي. که مرستې ور ونه رسېږي، هغوی به نور هم ناروغه او پر خوارځواکۍ اخته شي.»

سوېلي سوډان محدود پاخه سړکونه لري او د نیل سیند خلکو ته د مرستې رسونې لپاره ډېر مهم دی، خو د جګړې له امله د اوبو لارې هم ناامنه شوې دي.

یادو بنسټونو په واضح ډول نه دي ویلي چې کومې ډلې جګړه کوي، خو له تېرې مارچ میاشتې راهیسې د نیل سیند ته څېرمه د دولتي ځواکونو او «سپین پوځ» په نوم ملېشو ترمنځ جګړه روانه ده.

دا جګړې د ولسمشر لومړي مرستیال ریک ماچار د نیول‌کېدو لامل شوې او په هېواد کې یې سیاسي ناورین لا ژور کړی دی. ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی چې ښايي په سوېلي سوډان کې یو وار بیا کورنۍ جګړه پیل شي.

تر دې مخکې یوه کورنۍ جګړه په ۲۰۱۸ کال کې پای ته ورسېده.

په ټولنيزو رسنيو کې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د پخوانيو خبرو یوه ويډو د هند او پاکستان تر جګړې وروسته ډېره خپره شوه، چې نوموړي ویلي وه: «پرېږدئ، چې جګړه وکړي»

ترمپ دغه خبره ۲۰۱۹ کال کې په افغانستان کې د داعش او طالبانو ترمنځ جګړې ته په اشارې کړې او د هند او پاکستان مداخلې په اړه يې خبرې کړې وې.

نوموړي دغه خبرې د ۲۰۱۹ کال د جنورۍ په ۲مه د کابينې په لومړۍ غونډه کې د یوې خبريالې د پوښتنې په ځواب کې کړې وې.

هغه مهال خبريالې له ټرمپ څخه په افغانستان کې د هند د رول په اړه پوښتنه کړې وه او ټرمپ د دې پوښتنې سره مخالفت هم ښودلی و.

هغه ویلي و: « نه هند او نه امریکا باید د داعش او طالبانو ترمنځ جګړه کې ښکېل شي.»

ټرمپ هغه مهال زياته کړې وه: «زه فکر نه کوم هند دي په افغانستان کې ښکېل وي، زموږ جنرالانو ته مې هر څه ورکړل؛ خو هغوی هم هلته ښه نتیجه ور نه کړه، هغوی ۱۹ کاله هلته وجنګېدل.»

د ټرمپ د خبرو دغه برخه د ۲۰۲۵ کال په مۍ مياشت کې بیا خپره شوه، چې نوموړي ویلي وه: «ولې يې نه پرېږدو چې جګړه وکړي؟ ولي ځان ورګډو؟ ما وویل پرېږدئ چې جګړه وکړي.»

د هغه دا خبرې د افغانستان وضعت ته اشاره وه نه د هند او پاکستان ترینګلتیا ته.

په غزه کې د کلیسا د بېړني کمېټې مشر جورج انتون د پنجشنبې په ورځ رویټرز خبري اژانس ته وویل: «موږ د نوي پاپ ټاکنې ته خوښ یو. هیله‌من یو چې هغه لکه د پاپ فرانسس په څېر د غزې له خلکو سره خواخوږی اوسي.»

پاپ فرانسس په ۲۰۲۳ کال کې د غزې په تړانګه کې د جګړې پرمهال په مکرر ډول د سولې هڅو لپاره خپل ملاتړ ښودلی و. د واتیکان رسنیو په وینا، هغه تر جګړې څو ساعته وروسته د غزې له کلیسا سره اړیکه نیولې وه او دغې اړیکې د جګړې تر پایه پورې دوام درلود.

د غزې د عیسویانو ټولنې غوښتنه تر هغه وروسته کېږي چې امریکایی رابرټ فرانسس پرووسټ د کاتولیکانو د نوي پاپ په توګه ټاکل شوی دی.

دی تر هغه وروسته د کاتولیکانو د مشر په توګه ټاکل کېږي چې له دې وړاندې پاپ فرانسس په روم کې تر یوې مودې ناروغۍ وروسته مړ شو.

پاپ فرانسیس د روم کاتولیک کلیسا لومړنی لاتیني امریکایی مشر و. هغه په اصل کې «جورج ماریو برګوګلیو» نومېده او په ۲۰۱۳ کال کې د پاپ په توګه ټاکل شوی و.

د اوکراین ولسمشر ولادیمر زيلينسکي د پنجشنبې په ورځ د (غويي ۱۸مه) پر اېکس پاڼه لیکلي، چې د امریکا له ولسمشر سره یې د جګړې د وضعت د څېړولو په اړه خبري کړي او دامهال د ۳۰ ورځني اوربند د منلو په اړه د مسکو ځواب ته په تمه دي.

نوموړي لیکلي، که روسیه رښتیا جګړه ختمول غواړي باید خبرې له اوربند څخه پیل کړي.

زيلينسکي ټينګار کړی، چې اوکراین ډيپلوماسۍ ته ژمن دی.

تر دې وړاندې د کریملین یوه ویاند ادعا کړې وه، چې کییف د خبرو اترو لپاره جدي نه دی، خو اوکراین وایي چې لا هم د مسکو عملي اقداماتو ته په تمه دی.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د پنجشنبې په ورځ د (غويي ۱۸مه) په يوه اعلاميه کې ویلي، چې نورالدین عزيزي په کابل کې د ایران له سفير علي رضا بيکدلي سره په لیدنه کې د چابهار بندر په اړه د درې اړخیزې ناستې پر جوړولو هم بحث کړی.

د طالبانو د اعلامیې له مخي، چې په ناسته کې د دوه اړخيزې سوداګرۍ د هوکړه لیک، افغانستان ته د ایران د صنعت، کانونو او سوداګرۍ د وزیر او سوداګرو پر سفر او د دواړو هېوادونو د سوداګریزو اړیکو پر زياتولي هم خبري کړي دي.

په ناسته کې افغاني او ایراني سوداګرو ته د اسانتیاوو پر برابرېدو ټينګار شوی دی.

د دواړو هېوادونو سوداګریزه کچه په ۲۰۲۴ کال کې ۳.۲ میلیارد ډالرو ته ورسېده، چې د ورته تیر کال په پرتله ۸۴سلنه زیاتوالی ښيي.

ایران افغانستان ته د تیلو محصولات، ودانیز توکي، کرنیز محصولات او ماشین الات صادروي.

د ایران حکومت هم د نورو هېوادونو په څېر طالبان په رسمیت نه پیژني، خو له دې ډلې سره ډیپلوماټیکې او اقتصادي اړیکې لري او په تهران کې یې د افغانستان سفارت هم طالبانو ته سپارلی دی.