طالبانو خپلو نظامي ځواکونو ته یو ځل بیا خبرداری ورکړی چې ځانګړی یونیفورم واغوندي

دغه راپور چې د ملګرو ملتونو د څېړنې او څارنې ډلې لخوا چمتو شوی د چهارشنبې په ورځد امنیت شورا ته وړاندې شو، د داعش، القاعده او نورو ترهګرو ډلو د وضعیت شپږ ویشتمه ارزونه ده.

په راپور کې راغلي چې که څه هم طالبان ادعا کوي چې له ترهګرو ډلو سره یې اړیکې پرې کړي، خو عملي توګه یې دغو ډلو لکه داعش، القاعده، د پاکستاني طالبانو تحریک، د ترکستان ختیځ اسلامي غورځنګ، اسلامي ترکستان ګوند، تاجکستان انصارالله ډلې او نورو سخت دریځو ته په افغانستان کې د فعالیت اجازه ورکړې ده.

ملګرو ملتونو ټینګار کړی چې دغه ډلې په شمالي او ختيځو سیمو کې مېشت دي، او نه یوازې د بهرنیو جنګیالیو جلب جذب کوي، بلکې د روزنې، استخدام او د افغانستان له پولو بهر د بریدونو په پلان جوړولو هم بوختې دي.

داعش خراسان چې په راپور کې د تر ټولو فعاله او ګواښمنې سیمه ییزې څانګې په توګه یاده شوې، د اروپا او امریکا لپاره جدي ترهګریز ګواښ ګڼل کېږي. دغه ډله په افغانستان کې شاوخوا دوه زره جنګیالي لري او د انټرنیټ له لارې د مرکزي اسیا، شمالي روسیې او منځني ختیځ هېوادونو نه د غړو د جذب هڅې کوي.

راپور زیاتوي چې داعش په افغانستان کې ماشومانو ته د دیني مدرسو له لارې روزنه ورکوي او له دوی څخه د ځانمرګو بریدونو لپاره کار اخلي، چې ډیری یې له ۱۴ کلونو کم عمر لري.

ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی چې د سوریې جنګیالي اوس افغانستان ته راستنیږي، چې دا به په ځانګړې توګه په مرکزي اسیا کې لکه تاجکستان، ازبکستان او ترکمنستان کې ګواښونه زیات کړي.

یاده شوی چې ځینې جنګیالي د خپلو میرمنو او کورنیو ښځو له لارې له پولو د تېرېدو لپاره اړیکې جوړوي، او د هګریزو ډلو تر منځ اړیکې لا هم شته.

ملګري ملتونه ټینګار کوي چې طالبان نه یوازې د دغو ډلو د کنټرول هڅه نه کوي، بلکې ځینې وختونه ورسره تاکتیکي همکاري هم کوي. د راپور په یوه برخه کې ویل شوي چې تحریک طالبان پاکستان له افغانستان نه د پاکستان پر ضد بریدونه کوي.

همدارنګه القاعده که څه هم سختې ضربې لیدلې، خو بیا یې هم د طالبانو سره خپل روزنیز او همغږي فعالیتونه روان ساتلي دي.

د راپور په پای کې ویل شوي چې د نړۍ د ټولنې اندېښنې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان د راتلونکې په اړه زیاتې شوې، ځکه دا هېواد اوس د نړیوالو ترهګرو لپاره یو خوندي پناه ځای ګرځېدلی دی.

په ورته وخت کې د ملګرو ملتونو امنیت شورا له نړیوالې ټولنې غواړي چې پر طالبانو د لا زیات فشارونو له لارې د افغانستان د ترهګرو لپاره د خوندي ځای بدلون مخنیوی وکړي او دا ګواښ له سیمې بهر خپور نشي.

د افغان خبریالانو مرکز د پنجشنبه په ورځ (د زمري ۹مه) په يوه خبرپاڼه کې د خبريالانو او رسنيو د کارکوونکو پر ازادېدو خوښي ښودلې او زياته کړې یې ده: « د دوی ازادي باید له پیله نه وای سلب شوې.»

دغه مرکز د خپلو سرچینو له قوله ویلي، چې طالبانو د ځوانانو راډيو مرستیال او د بیګم راډيو خبريال او ويډيو ایديټر د منفي تبلغاتو په تور په شپږ مياشتني بند محکوم کړي وه.

د دغه مرکز د معلوماتو له مخي، توتاخيل شپږ مياشتي د طالبانو د استختبارتو ۴۰ ریاست کې او امان یار ۴ مياشتي په دغه ریاست او دوه میاشتي يې په پلچرخي زندان کې تېر کړې.

د خبریالانو مرکز زياته کړې، چې طالبانو د بیګم راډيو مسول د «د ګڼو سرغړونو او یوه بهرني ټلویزیون ته د خپرونو د تولید» په تور نیول وو.

د خبریالانو دغه مرکز له طالبانو غوښتنه کړې، چې د خبریالانو او رسنيو اساسي حقونو ته درناوی وکړي او له خپلو زندانو څخه نیول شوي خبریالان ازاد کړي.

د افغان خبریالانو مرکز وایي، چې دا مهال ۱۱ نور خبریالان او د رسنيو کارکوونکي لا هم د طالبانو په زندانونو کې دي.

بېنیټ، پر ایکس خواله رسنۍ خپور کړي پیغام کې ویلي: « زه د افغانانو په مشرۍ د دې مهمې ولسي محکمې ملاتړ کوم، چې دا د حساب ورکونې پر لور یو بل ګام دی.»

نوموړي د دې محکمې تمرکز پر هغو ښځو مهم وباله، چې له تاوتریخوالي، محرومیت یا د ځپلو څخه ژوندي پاتې شوې او کولای شي خپل شهادت وړاندې کړي.

د ولسي محکمې جوړونکي وايي، چې موخه یې د طالبانو له‌خوا د ښځو د سیسټماټیک ځپلو مستندسازي، او نړیوالو ته د طالبانو د مسولیت اخیستو اړتیا څرګندول دي.

تمه ده چې دا ولسي محکمه د میزان له ۱۶مې تر ۱۸مې، د هسپانیا د مادرید په ښار کې جوړه شي. دا غونډه د دایمي ولسي محکمې په همکارۍ، د افغان مدني ټولنو، نړیوالو قاضیانو او څارنوالانو په ګډون ترسره کېږي.

ریچارډ بېنیټ، تر دې وړاندې هم د افغانستان د بشري حقونو د وضعیت په اړه څو انتقادي راپورونه خپاره کړي، چې طالبانو پرې سخت غبرګون ښودلی او نوموړي ته یې افغانستان ته د سفر اجازه بندې کړې وه.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا غړو هم، د ښاغلي بېنیټ د راپورونو پر بنسټ، د طالبانو اقدامات په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو پر وړاندې سخت وغندل.

د دغه پروسې څخه کندهار، زابل، ارزګان او هلمند ته د ۴۷۵ کارګرو سهمیه ورکړل شوی.

په کندهار کې طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت له لوري د سه شنبې ورځې راپدې خوا قطر ته د کارګرو د لېږد لپاره نوم ‌لیکنه پیل شوې؛ خو یوازې په کندهار ولایت کې تر زرو زیاتو کسانو مراجعه کړې، چې دا شمېره د موجوده بستونو څو برابره دی.

دغه پروسې ته نوم لیکونکي کارګر د شفافیت په اړه اندېښنه لري او وايي، چې طالبان د فورم اخیستلو پر سر ورڅخه ۱۰۰ افغانۍ اخلي.

یو ځوان د نوم نه یادولو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل: «زه، دوه ورځې کېږي چې دلته راځم، پنځه ساعته مې په لمر کې انتظار کړی یوازې فورم اخیستل هم ۱۰۰ افغانۍ دي، خو نه پوهېږو چې اصلا کار به راته پیدا شي که نه.»

خلک د شکایت په ډول وايي، چې طالبانو د نوم لیکنې پروسه د عوایدو سرچينه ګرځولې او د غوښتنلیک فورمونه له ۱۰۰ څخه تر ۲۰۰ افغانۍ پورې ورکوي، په داسي حال کې چې هره ورځ ورته زرګونه کسان مراجعه کوي.

افغانستان دا مهال د نړۍ یو له هغو هیوادونو څخه دی چې بیکاري، فقر، د اسعارو نشتوالی او اقتصادي فشارونو یې خلک له خپل کوره تښتي ته اړ کړي.

د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې، تر ۹۰ سلنه زیات افغانان د بې وزلۍ تر کرښې لاندې ژوند کوي او د ځوانانو لپاره د کار هیڅ یقیني سرچینه نشته.

سید اسدالله چي د هلمند اوسېدونکی دی وایي:«زه د څلورو ماشومانو پلار یم، دلته کار نشته او که کوم کار پیدا هم شي، میاشتنی معاش یې ۳،۰۰۰ افغانۍ هم نه کېږي، قطر ته د تګ یوازینۍ هیله ده چې کور ته یوه ګوله ډوډۍ پیدا کړم.»

ډېر خلک باور لري چې دا بهیر د شفافیت له لارې پرمخ نه ځي او پر ځای د دې چې وړ کسان وټاکل شي، طالبان نږدې کسانو ته لومړیتوب ورکوي او ولس یوازې د نوم ‌لیکنې پیسې ورکوي.

د افغانستان یو پخوانی دولتي کارکوونکی چې اوس بیکاره دی وايي:«دا پروسه د غریبو له جیب څخه پیسې ایستل دي، دا کاروبار جوړ شوی، نه فرصت.»

د قطر د کاریګرو لپاره د نوم‌ لیکنې پروسه که له یوې خوا د زرګونو بې ‌کاره افغانانو لپاره یوه هیله بښونکې دروازه ښکاري، له بلې خوا بیا د فساد، امتیاز ورکولو، پیسو اخیستو او شفافیت نشتوالي له امله د ولس اعتماد پرې له منځه تللی.

د افغانستان اقتصادي بحران، د کار د فرصتونو نشتوالی او د چارواکو له خوا د خلکو پر زړونو تجارت، دا ټول داسې لاملونه دي چې له یوې خوا خلک مجبوروي چې د بهر تګ خطر ومني او له بلې خوا د ناورین کچه لا لوړه شي.

په دې پاډکاسټ کې چې د افغانستان د هوايي سکټور پر وضعیت تمرکز شوی، غني ویلي چې د جمهوري نظام پر مهال د هوايي ټرانسپورټ، کورېډورونو او نړۍوالو اړیکو په برخه کې ارزښتناک کار شوی و او دا تاسیسات کولای شي، د افغانستان راتلونکي ته یو ځانګړی شکل ورکړي.

هغه زیاته کړې: «افغانستان نن داسې بنسټونه لري، چې کولای شي د معاصر افغانستان تر درې سوه کلنۍ، یعنې ۲۰۴۷ کال، پورې د پرمختګ قوي اساس جوړ کړي.»

غني یادونه کړې، چې د «اریانا افغان» هوایي شرکت زوال یو خبرداری دی، چې د رهبرۍ، مدیریت او ثبات نشتون څومره مهم اغېز کولی شي.

نوموړي وویل، سره له دې چې ستونزې شته، خو لا هم داسې بنسټیز ظرفیتونه شته چې د هوایي ټرانسپورټ، نړۍوالې سوداګرۍ او سیمه‌ییز اتصال لپاره کار ترې واخیستل شي.

ډاکټر غني وویل: «موږ د هوايي کوریډورونو، باروړونکو الوتنو، او نړیوالو مارکېټونو سره د نښلولو برخو کې سترې لاسته‌راوړنې لرلې. دا تاسیسات باید له منځه ولاړ نه شي، بلکې د سولې، ثبات او اقتصاد د بیا ودانۍ لپاره ترې استفاده وشي.»

اشرف غني پر دې هم ټینګار وکړ، چې افغانستان باید د بهرنیو قدرتونو د سیالیو قرباني نه شي او یوه واضیحه او دایمي بې طرفي خپله کړي.

نوموړي وویل: «افغانستان د څلوېښتو کلونو جګړو زخمونه لري. دایمي بې طرفي چې د نړۍوالو ژمنو پر بنسټ ولاړه وي، موږ ته دا فرصت راکوي، چې بېرته د ثبات پر لور ګام واخلو او ملت ته هیلې ورکړو.»

غني دا هم څرګنده کړه، چې راتلونکې لسیزه د نړۍوالو بدلونونو له پلوه تر ټولو مهمه ده او که افغانستان دې بدلونونو ته ځان چمتو نه کړي، نو بېرته به شاته پاتې شي.

هغه وویل: «راتلونکې لسیزه د معلوماتي ټکنالوژۍ، مصنوعي ځیرکتیا او انرژۍ په برخو کې د نړۍ تر ټولو انقلابي دوره ده. که موږ پر همدې ځای ودریږو، دا د بربادۍ پیلامه ده. موږ باید د ۲۰۴۷ کال لپاره واضیح ملي نقشه، اجماع او همغږي ولرو.»

غني وړاندیز وکړ، چې یوه پراخه ملي اجماع، د پالیسي جوړونې بنسټونه، نړۍوالو اړیکو بیا رغونه او د کورني ظرفیت تقویه باید د هېواد د پرمختګ اصلي تګلاره شي.

د خبرو په پای کې ډاکټر اشرف غني له تاریخي تجربو عبرت اخیستلو ته اشاره کړې او ویې ویل: «که موږ له تېرو عبرت وانخلو، نو بیا به د ۱۹مې پېړۍ په څېر یوازې پاتې شو – یو تجزیه شوی، شاته پاتې، او د نورو له خوا کنټرولېدونکی افغانستان به مو برخلیک وي.»