د طالبانو عدلیې وزیر یوځل بیا د پخوانۍ ولسي جرګې غړی حیدر جان نعیمزوی زنداني کړی

هغه زیاته کړې، چې د پښتونخوا ایالتي حکومت به له فډرالي حکومت سره په دې برخه کې هیڅ ډول همکاري ونه کړي. د پښتونخوا د قانون وزیر افتاب عالم د ایالتي اسمبلۍ تر غونډې وروسته خبريالانو ته وویل:« موږ د فډرالي حکومت دې کار سخت خواشيني کړي یو.»

د هغه په وینا؛ په داسې حالاتو کې له پاکستانه د افغانانو اېستل نه یوازې دا چې مناسب کار نه دی، بلکې د انساني ارزښتونو خلاف عمل دی.

هغه وایي:« په افغانستان کې د وروستۍ زلزلې له امله زرګونه کورنۍ ځپل شوې او غمجنې دي؛ په داسې غمجن وضعیت کې د انسانيت غوښتنه دا ده، چې موږ له خپل ګاونډي هېواد سره مرسته وکړو.»

تر دې مخکې د پاکستان تحريک انصاف ګوند مشر عمران خان هم له پاکستانه د افغان کډوالو اېستل غندلي و.

دا په داسې حال کې ده، چې تېره ورځ د پاکستان په بېلابېلو برخو کې د افغان کډوالو د اېستلو درېیمه څپه پیل شوه.

په اعلامیه کې راغلي، د نړۍوالو ستراتیژیکو حقوقي دعوو شورا (GSLC) د بشري حقونو له ګڼو مدافعینو او سازمانونو سره یوځای د پاکستان له حکومته غوښتنه کړې چې ژر تر ژره دې د دغه کډوالو اېستل ودروي او د هغو کډوالو خوندیتوب دې یقیني کړي چې په افغانستان کې له ګواښ سره مخ دي.

د دغې شورا مشرې ویلي: «باید موږ پر دې حساس وخت سترګې پټې نه کړو. همدا اوس په افغانستان کې څو مېلیونه خلک د ځورونې او ان د مرګ له ګواښ سره مخ دي؛ که چېرې دغه کډوال بېرته افغانستان ته واستول شي، د طالبانو له‌خوا له ګواښ سره مخ کېږي.»

د اعلامیې له مخې:« پاکستان له کلونو راهیسې د مېلیونونو افغانانو کوربه‌توب کړی او خپله سخاوت یې ښودلی دی. موږ له حکومته غواړو، چې همدا دود وساتي او د افغانانو اېستل ودروي.»

په اعلامیه کې راغلي، افغانستان له بشري ناورین سره مخ دی. ښځې، ماشومان، د مدني ټولنو غړي، خبریالان او مخالف سیاسيون اوس هم د طالبانو له‌خوا د ځورونې او تاوتریخوالي سره مخ دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان حکومت له‌خوا ۱.۴ مېلیونه افغان کډوالو ته ورکړل شوی ضرب‌الاجل تېره ورځ پای ته ورسېده او ورسره هم‌مهاله د دغه هېواد په بېلابېلو برخو کې د هغوی د اېستلو عملیات پيل شول.

په کابل کې سرچینو ویلي، چې نوموړی (د زمري په ۲۴مه نېټه) کابل ته ستون شو او دوه ورځې وروسته لادرکه شو. د نعیمي کورنۍ د هغه له ورکېدو نږدې دوه اونۍ وروسته د نوموړي مړی د کابل عدلي طب له ریاسته موندلی دی.

د ځايي سرچینو په وینا؛ د مړي په سر او غاړه کې د دوه ډزو نښې ښکارېدې، کیڼ لاس یې مات شوی او په بدن یې د شکنجې نښې هم لیدل کېدې. د نعیمي د مړي هغه انځورونه چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي، د هغه پر تندي او پزې د ټپونو نښې لیدل کېږي.

سرچینو ویلي، د هغه د لاسونو له شینوالي داسې ښکاري چې د شکنجې پر مهال د هغه لاسونه شاته تړل شوي وو. عبدالولي نعیمي واده کړی و او څلور ماشومان ترې پاتې دي.

تر اوسه طالبانو د دغه پخواني پوځي د وژل کېدو په اړه څه نه‌دي ویلي.

د «رواداري» په نوم د بشري حقونو سازمان شپږ میاشتنی راپور ښيي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې په لومړیو شپږو میاشتو کې ناقانونه وژنې تر تېر کال ۳۰ سلنه ډېرې شوې دي.

که څه هم طالبانو د کابل تر نیولو وروسته عمومي عفوه اعلان کړه؛ خو د دغې ډلې غړو دغه ژمنه عملي نه کړه او د عفوې تر اعلان وروسته بیا تر دې دمه د پخواني حکومت سلګونه امنیتي سرتېري وژل شوي دي.

ایران او پاکستان سږکال تر دوه مېلیونو ډېر افغان کډوال اېستلي دي. په اېستل شویو کډوالو کې د افغانستان د پخواني حکومت امنیتي ځواکونه هم شامل دي، چې په خپل هېواد کې له نیول کېدو، شکنجو او د مرګ له ګواښ سره مخ دي.

یار احمدي د ایران له دولتي ټلوېزیون سره په خبرو کې ویلي: «ځیني کسان چې افغانستان ته ستانه شوي وو، بېرته ایران ته راغلي دي. د بېلګې په توګه، یو کس ۲۰ځله شړل شوی خو بیا یې ځان ایران ته رسولی او اوس یې دوسیه په محکمه کې روانه ده.»

د نوموړي په وینا، ټول هغه افغان کډوال چې تر راتلونکو لسو ورځو کې د لېږد مرکزونو ته ورنشي، د نیول کېدو له ګواښ سره به مخ شي.

هغه په خپلو څرګندونو کې وویل:«ځیني فکر کوي چې دلته پاتې کېدای شي، خو زه په څرګنده وایم چې دا هېڅکله امکان نه لري.»

یار احمدي همدارنګه زیاته کړه، له هغو شبکو سره هم قانوني چلند شوی چې د غېرقانوني کډوالو لپاره یې د ایران د بانکونو کارټونه او یا د مخابراتي سیمکارټونو اسانتیاوې برابرولې.

په ورته وخت کې، له ایران څخه د افغان کډوالود جبري اېستلو په وروستیو څپو کې ګڼ کسان شکایت کوي، چې نه یوازې یې مزدوري یا د کار مزد ورکړل شوی نه دی، بلکې د کورونو کرایه‌ورکونکو ته د تضمین ورکړل شوې پیسې یې هم نه دي ترلاسه کړي.

یار احمدي د دې شکایتونو په تړاو وویل، چې دغه کسان کولای شي د وړیا وکیل په مرسته چې یا د افغانستان د کونسلي برخو له لارې ورپېژندل کېږي او یا د خپلو خپلوانو له منځه غوره کېږي، د خپلو قضیو تعقیب وکړي.

هغه ټینګار وکړ، چې دا مسایل یوازې د ایران د قضایي قوې په صلاحیت پورې تړلي دي او د کورنیو چارو وزارت یوازې د اداري همغږۍ رول لري.

د نړۍوالو سازمانونو د معلوماتو له مخې، یوازې د روان کال له پیل راهیسې ایران له یو نیم میلیونه زیات افغانان په اجباري ډول له خپلې خاورې شړلي دي.

د دایکندي ولایت لپاره د طالبانو مسوولین وايي، دغه نندارتون نن (دوشنبه د وږي په ۱۰مه) پیل او ۳ ورځې به دوام وکړي.

مسوولین د دغه نندارتون له جوړولو موخه له کورنیو تولیداتو ملاتړ او ورته بازار موندنه بولي.

دا په داسې حال کې ده، چې اړوند مسوولینو لا تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي، چې په دې نندارتون کې ښځو هم برخه اخیستې وه او که نه، خو یو شمېر ښځينه متشبثینې او همداراز د لاسي صنایعو جوړونکې ښځې د بازار او د ورته ننداتونونو د نه جوړېدو له امله شکایت لري.

دوی وايي، د طالبانو په بیا واکمنېدو سره ځينو فعالو ښځو د لاسي صنایعو په برخو کې پانګونو ته مخه کړې، خو دا چې ورته بازار موندنه نه کېږي او ځانګړي نندارتونونه نه جوړېږي نو کاروبار یې له رکود سره مخ شوی دی.

د یادونې وړ ده، چې د نجونو او ښځو پر مخ د زده کړو او کار د دروازو له تړل کېدو وروسته یو شمېر نجونو زده کوونکو او هغو ښځو چې د خپلو کورنیو سرپرستي ور په غاړه ده، په لاسي صنایعو کې کار کولو ته مخه کړې، خو د دغه صنعت له رکود سره ځيني پر کار بوختې ښځې هم بېکاره او له امله یې له ګڼو اقتصادي ستونزو سره مخ شوې دي.

نړۍوالو بنسټونو هم د طالبانو له لوري له کارونو د ښځو پر منع کېدو له نیوکو سربېره ویلي، طالبانو په دې کار سره افغانستان ته ډېر اقتصادي تاوان رسولی دی.