د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د سوریې له ولسمشر احمد الشرع سره د بندو دروازو ترشا وکتل

ګوترېش وویل: «موږ ته د صحي اوبو او حفظ‌الصحې د سیستمونو لپاره ډېرې او جدي پانګونې پکار دي، څو د خوندي اوبو، حفظ‌الصحې او پاکوالي زمینه د ټولو خلکو لپاره برابره شي.»

د ملګرو ملتونو د راپوررونو له مخې، د څښاک د اوبو د نشتوالي له امله تر ټولو ډېر اغېزمن هېوادونه د افریقا د ساحل سیمه، منځنۍ ختیځ او سوېلي اسیا دي. په دغو سیمو کې میلیونونه خلک لا هم د پاکو اوبو او حفظ‌الصحې له بنسټیزو اسانتیاوو بې‌برخې دي.

افغانستان، چاډ، یمن، هند او پاکستان د وچکالۍ، جګړو، فقر او د اقلیم بدلون له امله د اوبو له جدي ناورین سره مخ دي او د انتونیو ګوترېش په وینا، د هوا د تودوخې له زیاتېدو سره به دا حالت لا پسې خراب شي.

دا په داسې حال کې ده، چې څه موده مخکې د مرسي کورپس په نوم یوه نړۍوال سازمان خبرداری ورکړی، چې د کابل شاوخوا اووه میلیونه اوسېدونکي د اوبو له سخت کمښت او ناورین سره مخ دي. دغه سازمان ویلي، چې په کابل کې نیمايي ژورې څاګانې وچې شوي او ښايي تر ۲۰۳۰م کال پورې کابل کې اوبه وچې شي.

دغې نا‌دولتي ادارې په خپل راپور کې ویلي، د تېرو لسو کلونو په موده کې د کابل د ځمکې لاندې اوبو سطحه ۳۰ متره ټېټه شوې ده. د یاد سازمان په راپور کې په کابل ښار کې چټکه پراختیا او د اقلیم بدلون د دغه ناورین دوه اساسي عوامل ګڼل شوي دي.

په افغانستان کې د څښاک اوبو وضعیت له ګڼو کلونو راهیسې له جدي ستونزو سره مخ دی. د جګړو، بې‌وزلۍ، چاپېریالي ستونزو او د زېربنا نشتوالي له امله میلیونونه خلک پاکې اوبه نه لري او د څښلو لپاره له ککړو سرچینو کار اخلي.

د څښاک اوبو د کمښت اصلي ستونزې:
د اوبو سرچینې ککړتیا: د سیندونو، څاګانو او د اوبو د زېرمو ککړتیا د فاضله اوبو، صنعتي ضایعاتو او کیمیاوي موادو له امله د خلکو روغتیا ته لوی ګواښ دی.
بېړنی کمښت: د وچکالیو له امله د لرې پرتو سیمو خلک د څښاک اوبو ته لاسرسی نه لري، چې د اوبو د کمښت له امله د ناروغیو او مړینو کچه لوړه شوې.
چاپېریالي عوامل: د هوا د تودوخې زیاتوالی او وچکالي د اوبو کمښت نور هم زیاتوي.
د زېربنا نشتوالی: د اوبو د رسولو سیستمونه په ډېرو سیمو کې خراب دي او د خلکو ډېری کورونه د پاکو اوبو د رسولو اسانتیاوې نه لري.
روغتیايي ستونزې: د ککړو اوبو له امله د کولرا، ټایفایډ او نورو ژورو ناروغیو کچه لوړه شوې، په ځانګړې توګه په ماشومانو کې.
حل لارې:
د اوبو د پاکولو پروژو پراخول او د څاګانو او سیندونو د ککړتیا کنټرول.
د خلکو د پوهاوي لوړول چې د اوبو د خوندي کارونې او حفظ الصحې اصول مراعات کړي.
د اوبو زېرمو جوړول او د اوبو د زېرمو مدیریت ښه کول.
نړۍوالو سازمانونو سره همکاري ترڅو د بېړنیو مرستو له لارې پاکې اوبه خلکو ته ورسېږي.

د هند په پلازمېنه نوي ډیلي کې سرې کلا سیاحتي سیمې ته نږدې تر یوې چاودنې وروسته امریکا سفارت د دوشنبې په ورځ (د لړم ۱۹مه) خپلو وګړو ته په یوې خبرتیا کې له هغوی څخه غوښتي، چې «د سرې کلا، چاندنې سیمو ته مه نږدې کېږئ، له ګڼې ګوڼې لرې اوسئ، د ګرځېدو پر مهال خپل چاپېریال ته متوجه اوسئ.»

سفارت خپلو وګړو ته ویلي، په هغو ځایونو کې دې ډېر هوښیار واوسي چې سیلانیان ډېر وي.

دغې ادادرې امریکايي وګړو ته په سپارښتنو کې زیاته کړې، چې د تازه معلوماتو لپاره سیمه ییزې رسنۍ وڅارئ.

‏د ځایي رسنیو د راپورونو له مخې، د هند پلازمېنه نوي ډیلي کې د نن ماښام چاودنې له امله د لومړنیو معلوماتو له مخې تر ۲۰ زیاتو کسانو ته مرګ‌ ژوبله اوښتې.

‏هندي چارواکو تر دې دمه د دغې چاودنې د لامل په اړه څه نه دي ویلي، خو د دغه هېواد په څو ایالتونو کې سخت امنیتي تدابیر اعلان شوي دي.

په محلي رسنیو کې د سړک په اوږدو کې له څو موټرو پورته کېدونکی لوګی او اور لیدل کیږي او ښيي چې دا سیمه د میټرو تمځای ته نږدې ده.

د نوي ډيلي د اور وژنې مرستیال مشر وویل چې لږ تر لږه شپږ موټر او درې رکشې سوځېدلي، خو د اور وژنې ټیمونو اور مړ کړی دی.

ریډ فورټ، چې په هند کې یې د سرې کلا په نوم یادوي، د ۱۷ مې پېړۍ مغلي دورې کلا ده او ګڼ سیلانیان ورځي.

پر سارکوزي د ۲۰۰۷کال ټاکنو د کمپاین د تمویل په تړاو د لیبيا له پخواني مشر معمر قذافي څخه د پیسو اخیستو په یوه دوسیه کې د ښکیلتیا تور لګېدلی و.

هغه ته د پنځو کلونو د بند سزا ورکړل شوې وه.

سارکوزي د پاریس له محکمې سره د ویډیو له لارې خبرې وکړې او خپل بند یې سخت او له ویرې ډکه تجربه وبلله، خو ویې ویل چې هېڅکله یې له قذافي څخه د پیسو غوښتلو «لیونی فکر» نه درلود.

د ده د خوشې کېدو غوښتنه د دولتي څارنوال له خوا ومنل شوه، خو امر ورته شوی چې د لیبيا دوسیې له شاهدانو سره اړیکه ونه نیسي.

سارکوزي، چې له ۲۰۰۷ کال نه تر ۲۰۱۲ پورې د فرانسې ولسمشر و، له دندې تر استعفا وروسته په پرله‌پسې توګه د فساد او د کمپاین د ناقانونه تمویل په قضیو کې تر پلټنو لاندې دی.

هغه له دویمې نړیوالې جګړې وروسته لومړنی فرانسوی پخوانی ولسمشر دی چې زنداني شوی.

د تایلنډ لومړي وزیر انوتین چارنویرکول وویل، « تر هغه چې وضعیت واضح نه شي، هر څه به، چې تر اوسه مو کړي دي، ودرول شي. هغه څه چې پېښ شول ښيي چې دښمني لا هم کمه شوې نه ده، نو موږ له دې ځایه مخکې نه شو تلای.»

د دواړو هیوادونو ترمنځ سرحدي شخړو په دې وروستیو کې د پراخې جګړې خطر پیدا کړ، خو وروسته د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یوه اوربند منځګړیتوب وکړ چې له جولای میاشتې راهیسې په پراخه کچه رعایت شوی دی.

د تايلنډ حکومت ویاند سریپونګ انګکاساکولکیت وویل، چې د ګډې اعلامیې چارې به وځنډول شي.

د اوربند راتلونکی ګام د تايلنډ له لوري د ۱۸ کمبوديايي سرتیرو خوشې کول دي. انګکاساکولکیت وویل چې اوس د دوی خوشې کول هم وځنډول شول.

د تايلنډ د دفاع وزیر نټافون نارکفانیت وویل، پوځ لا تر اوسه دا نه ده معلومه کړې چې چاودنه شوې، ماین تازه ایښودل شوی او که دا له پخوا پاتې شوی و.

تايلنډ او کمبوډيا له یوې پېړۍ راهیسې سرحدي شخړې لري.

له اوربند راهیسې، دواړو خواوو د ماینونو او وسلو د لرې کولو کار پیل کړی، خو تايلنډ لا هم کمبوډيا په ماین پاکولو کې په خنډ رامنځته کولو تورنوي.