په هرات کې د طالبانو د والي رسنیز دفتر وایي چې طالب والي اسلامجار په دغه ولایت کې له یو شمیر افغان سوداګرو سره د سوداګرۍ د پراختیا په موخه ناسته ترسره کړې ده. دوی وایي چې په دې لیدنه کې افغان سوداګرو له ترکمنستان هېواد سره د سوداګرۍ او اقتصادي اړیکو د پراختیا غوښتنه کړې ده.
د طالبانو د هرات ولایت د والي رسنیز دفتر نن شنبه، د لیندي ۸مه په اېکس خواله رسنۍ لیکلی، چې په ناسته کې یو شمیر افغان سوداګرو د افغانستان او ترکمنستان ترمنځ د سوداګرۍ پراخوالي او د صادراتو او وارداتو د زیاتوالي په اړه خبرې اترې وکړې.
د طالبانو د هرات والي په خپلو خبرو کې ددې ډلې له لوري د سوداګرو لپاره د لازمو اسانتیاوو د برابرولو بشپړ ډاډ ورکړ او له هغوی یې وغوښتل چې د افغانستان او ترکمنستان ترمنځ د صادراتو او وارداتو د زیاتوالي لپاره لا ډېر کوښښ وکړي.
طالبانو له پاکستان سره تر سیاسي کړکېچ وروسته اوس خپله تکیه پر منځنۍ اسیا هېوادونو او ایران ډېره کړې ده. په دې وروستیو کې دغه هېوادونو ته د افغان سوداګرو سفرونه هم دېر شوي او راپورونو په ډاګه کړې، چې له دغه هېوادونو سره د افغانستان سوداګري هم د پام وړ ډېره شوې ده.
په نورستان کې د طالبانو د کانونو او پټرولیم رییس سیدالرحیم عمیر وايي، چې د یاد ولایت د دواب ولسوالۍ له ماوې کانونو څخه ترلاسه شوي ۸ زره ۷۸۵ کیلوګرامه ګران بیه او نیمه ګران بیه ډبرې د ازادې بولۍ له لارې د ۱۱۱ میلونه ۵۵۷ افغانیو په ارزښت پلورل شوې دي.
په نورستان کې د طالبانو د کانونو او پټرولیم رییس سیدالرحیم عمیر ویلي، چې د یادو ډبرو په پلورلو سره ۱۱ میلیونه او ۱۵۵ زره افغانۍ د دولت خزانې ته ټولې شوې دې.
د یادولو وړ ده چې طالبانو په افغانستان کې بیا ځلې واک ترلاسه کولو راهیسې په بېسارې توګه د هېواد د طبيعي زېرمو پر استخراج او پلور تمرکز کړی دی.
منتقدان وايي، طالبان د افغانستان کانونه په غیرمسلکي او غیرقانوني ډول «چور» کوي او د هغې عایدات د ملي پانګونې پر ځای د خپلې ډلې د واک د پیاوړتیا لپاره کاروي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د دفتر مشر محمد الله بختیار په استانبول کې د ترکي او افغان سوداګرو او پانګوالو ترمنځ په مخامخ غونډو کې ګډون کړی. بختیار ویلي:« افغانستان د کانونو، کرنې، صنعت، انرژۍ، خدماتو او ټیکنالوژۍ سکتورونو کې، د بهرنۍ پانګونې د راجلبولو ظرفیتونه لري.»
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت نن شنبه، د لیندۍ ۸مه په اېکس خواله رسنۍ لیکلی، چې په استانبول کې د ترکیې او افغانستان د خصوصي سکتورونو ترمنځ سوداګریزه غونډه ترسره شوه.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د دفتر مشر محمد الله بختیار په افغانستان کې د پانګونې پراخ فرصتونه تشریح کړل، په ځانګړې توګه د کانونو، کرنې، صنعت، انرژۍ، خدماتو او ټیکنالوژۍ سکتورونو کې، او د بهرنۍ پانګونې د راجلبولو لپاره د هیواد ځانګړي ظرفیتونو یادونه وکړه.
هغه همدارنګه ټینګار وکړ، چې طالبان د خصوصي سکتور د ملاتړ او پیاوړتیا لپاره ځانګړي هڅونکي پروګرامونه، قانوني اسانتیاوې او د اقتصادي فعالیتونو لپاره مناسب فرصتونه چمتو کړي دي او په افغانستان کې د ترکي پانګوالو د شتون هرکلی کوي.
له پاکستان سره د سوداګریزو اړیکو د بندېدو له امله اوس طالبانو منځنۍ اسیا او ایران ته مخه کړې ده. دغه ډلې افغان سوداګرو ته ویلي، چې له پاکستان سره دې هر ډول سوداګریزې راکړې ورکړې ختمې کړي او پر بدیلو لارو دې غور وکړي.
د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت ویاند سیف خیبر وایي چې د ملک اکبر په نامه چې په ټیکټاک کې په ملک کاکا مشهور دی نیولی دی. خیبر زیاتوي، ملک اکبر یې د اسلامي او اخلاقي ارزښتونو خلاف کړنو له امله نیولی او محکمې ته یې سپارلی دی ترڅو خپله سزا وویني.
د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت ویاند سیف خیبر نن شنبه، د لیندۍ ۸مه په اېکس خواله رسنۍ لیکلی:« نوموړی سپینږیري د ټولو اسلامي او اخلاقي ارزښتونو خلاف داسې کړنې ترسره کولې چې اصلا لوی جرم بلل کیږي.»
نوموړي خبردارۍ ورکړی، چې هر څوک ورته اقدام وکړي سزا به وویني.
طالبانو د ملک کاکا جبري اخیستل شوې ویډیو هم خپره کړې ده، چې ورته یې لیکلی، ملک اکبر، پر ټولنیزو رسنیو کې غیر اخلاقي او نامناسبې ویډیوګانې خپرولې خو اوس په یوه تازه ویډيو کې ملک کاکا د خپلو کړنو په تړاو پښېماني ښيي.
ملک اکبر د طالبانو له خوا د نیول کېدو وروسته په ویډیو کې وايي، چې نوموړی د لوګر محمداغې ولسوالۍ اوسېدونکی دی او دی په یوټیوپ او ټیکټاک کې فعالیت درلود خو هغه له خلکو غوښتنه کړې، چې په ټیکټاک کې ناسمې خبرې ناروا دي او هغه له خپلو کړنو بښنه غوښتې ده.
په داسې حال کې چې د طالبانو مشر د دې ډلې ټولو غړو ته ویلي، چې د هر ډول تور پر مهال باید له تورن څخه ویډيو یا عکس وانه خیستل شي او هېڅکله هم په خواله رسنیو کې خپاره نه شي؛ خو بیا هم داسې ښکاري چې د طالبانو مشر ته د تر ټولو منلي وزارت یعنې د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت کارکوونکي یادې سپارښتنې ته چندان پام نه کوي او له تورونو او نورو رسنیزو فعالینو ویډیوګانې اخلي او بیا یې خپروي.
د طالبانو د امر بالمعروف وزارت محتسبانو تردې وړاندې هم په کابل او ځینو ولایتونو کې د ټولنیزو رسنیو په ځانګړې توګه ټېکټاک فعالان نیولي او له هغوی څخه یې په ټېکټاک کې د فعالیت نه کولو اعترافونه اخېستي دي.
د طالبانو حکومت د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون په راپور کې ویل شوي چې یوازې د جمعې په ورځ له بېلابېلو لارو ۴،۱۸۶ افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي، چې دوی ته د بېړنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره نږدې ۸،۱۶۶،۰۰۰ افغانیو نغدي مرستې هم وېشل شوې دي.
د دغه کمېسیون راپور له مخې، په هرات کې د اسلامکلا له لارې ۲۹ کورنۍ چې شمېر یې ۱۰۸ تنه و، ثبت شوې دي. په نیمروز کې د ورېښمو له لارې ۴۷ کورنۍ (۲۰۲ تنه) او همدارنګه ۱،۷۰۷ تنه مساپر هېواد ته داخل شوي دي.
په کندهار کې له سپین بولدک لارې څخه بیا ۲۵۳ کورنۍ (۱،۵۱۸ تنه) کیږي ستانه شوي او نورو ولایتونو ته خوندي لېږدول شوې دي. بل پلو په ننګرهار کې د تورخم له لارې ۱۴۳ کورنۍ (۷۵۸ تنه) ثبت شوې او ۱۶۳ کورنۍ (۸۸۷ تنه) نورو سیمو ته لېږدول شوي دي.
همدارنګه په هلمند کې ۴۲ کورنۍ (۲۶۴ تنه) ثبت شوې او ۷۳ کورنۍ (۵۰۲ تنه) لښکرګاه او ګرمسېر ته انتقال شوي دي.
د کمېسیون د راپور له مخې، ټولو راستنو شویو کسانو ته د ثبت، لېږد، مالي مرستو، لنډمهاله مېشتېدو، د اسلامي نظام د قوانینو، د مهاجرت د اصولو، ښوونې او روزنې او د صبر او زغم په اړه عامه پوهاوی ورکړل شوی، څو د هغوی د بیا استقرار پروسه په اسانۍ او امن سره پرمخ ولاړه شي.
د اوکراين د ولسمشر دفتر مشر اندرې یرماک چې د امريکا په ملاتړ د سولې د خبرو د اوکراينی پلاوي مشري یې کوله، له دندې استعفا کړې ده. دا استعفا هغه مهال وشوه چې د اوکراين د فساد ضد ادارې پلټونکو د هغه کور وپلټه.
د رسنيو د راپورونو له مخې، یرماک د لیندۍ په ۷مه نېټه تاييد کړه چې د هغه اپارتمان پلټل شوی دی او ويې ويل چې له دولتي چارواکو سره پوره همکاري کوي. د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلنسکي اعلان وکړ چې د شنبې په ورځ به د یرماک د ځای ناستي په اړه پرېکړه وکړي.
د یرماک استعفا په داسې وخت کې کېږي چې د اوکراين د لوړپوړو چارواکو د پراخ فساد په اړه پلټنې روانې دي.
تر دې وړاندې، د لړم په ۲۴مه نېټه فایننشال ټایمز راپور ورکړی و چې د اوکراين قانون پلي کوونکو ځواکونو په کېیف کې لسګونه پلټنې ترسره کړې دي. د دې پلټنو پر مهال هغوی هغه اپارتمان ته هم ورغلي چې د سرو زرو تشناب لري. همدارنګه د نغدو پيسو ډکې بوجۍ او د چارواکو غږیزې ثبتونه چې د پيسو مینځلو په اړه خبرې پهکې کېږي، خپرې شوې دي.
په وروستيو اونیو کې دغو پېښو د خلکو سخت غبرګون راوپاروه او د زېلنسکي حکومت یې له هغه وروسته له تر ټولو ستر فساد جنجال سره مخ کړ چې دی ولسمشر شوی دی. زېلنسکي د جمعې په ورځ په يوه ويډيويي پيغام کې وويل: «روسیه ډېرې هلې ځلې کوي چې اوکراين کومه تېروتنه وکړي. زموږ له لوري هېڅ تېروتنه نه کېږي. زموږ کار روان دی».
یرماک؛ د زېلنسکي د کلونو پخوانی نږدې ملګری
۵۴ کلن یرماک د هغه وخت راهيسې د اوکراین د ولسمشر نږدې ملګری و چې زېلنسکي د ټلوېزيون چلوونکي او ممثل په توګه کار کاوه. هغه د زېلنسکي د ۲۰۱۹ کال په ټاکنيز کمپاين کې مهم رول لوبولی و. یرماک تر اوسه په رسمي ډول په کوم جرم نه دی تورن شوی، خو د جګړې له پېلېدو راهيسې د اوکراين د تر ټولو ستر سياسي کړکېچ په منځ کې، د پارلمان مخالفو غړو او د زېلنسکي د خپلې ډلې ځينو کسانو د هغه د لېرې کولو غوښتنه کړې وه.
د اوکراين د ملي فساد ضد ادارې او د فساد ضد ځانګړې څارنوالۍ ويلي چې دغه پلټنې «قانوني» دي او د قضايي څېړنو په چوکاټ کې ترسره کېږي. د همدې مياشتې په سر کې، دې دوو ادارو د ۱۰۰ مېليونه ډالرو د بډو يو لوی پلټنیز راپور خپور کړ چې د دولتي اټومي انرژۍ په شرکت کې د فساد د تورونو په اړه و. په دې قضيه کې د پخوانيو لوړپوړو چارواکو ترڅنګ د زېلنسکي یو پخوانی سوداګریز شریک هم تورن بلل شوی.
د حکومت د مخالفې ډلې د «اروپايي یووالي ګوند» د جمعې په ورځ په يوه اعلاميه کې د یرماک د لېرې کولو، د سولې له مذاکراتي ډلې د هغه د ایستلو، د نوې ایتلافي حکومت د جوړېدو او له زېلنسکي سره د خبرو غوښتنه کړې وه.
په اعلاميه کې راغلي و: «د سولې مساله او د اوکراينيانو برخليک د هغو سیاستوالو له شخصي کمزوریو او داغمن اعتبار سره چې نهشي تړل کېدای چېپه فساد کې ښکېل دي».
د جګړې پر ډګر د روسيې پرمختګ او د سولې د فشار زیاتوالی
د امريکا له لوري د سولې د هڅونې فشار په داسې وخت کې زيات شوی چې روسي پوځيان د جګړې په څو برخو کې پر مخ ځي. مسکو اعلان کړی چې ځواکونه یې د ختيځ اوکراين د پکروفسک ښار د نيولو هڅه کوي. که دا ښار ونیول شي نو دا به د تېرو دوو کلونو تر ټولو ستره بريا وي.
د پنجشنبې په ورځ، د روسيې ولسمشر ولادیمیر پوتين وويل چې د امريکا ۲۸ مادهیيزه د سولې طرحه چې تېرې اونۍ خپره شوه، د راتلونکو موافقو «بنسټ» کېدای شي. هغه له اوکراين نه وغوښتل چې خپل ځواکونه له هغو ختيځو سيمو وباسي چې د کېیف تر واک لاندې دي، څو مسکو جګړه ودروي.
خو یرماک د دې اوونۍ په اوږدو کې م«اېټلانټیک مجلې» ته ويلي و: «هیڅ څوک دې دا هیله نه کوي چې موږ به له خپل وطن لاس په سر شو».
له فساد سره مبارزه؛ د اروپايي ټولنې غړيتوب ته اړينه هڅه
د فساد پر ضد د پام وړ پرمختګ ښودل د اوکراين د اروپايي ټولنې د غړيتوب د غوښتنې يوه مهمه برخه ده. اوکرايني چارواکي دا غړيتوب د روسيې له اغېزې د وتلو لپاره حياتي بولي. د اروپايي کميسيون وياند د یرماک د استعفا له اعلان مخکې وويل چې بروکسل به «له نږدې د وضعيت څارنه» کوي.
په اوکراين کې دا دواړه فساد ضد ادارې د روسي يرغل له پيل راهیسې خپلې هڅې زياتې کړې دي، خو وايي چې پر هغوی فشار هم ډېر شوی دی.
زېلنسکي تېر کال د لنډې مودې لپاره د دغو ادارو خپلواکي محدود کړه، خو د ولسي اعتراضونو او د نړۍوالو شریکانو د نيوکو وروسته یې دا پرېکړه بېرته لغوه کړه.