متقي: له تاجکستان سره د اعتماد فضا رامنځته شوې، خو ځینې کړۍ هڅه کوي دغه بهیر زیانمن کړي

د خوست ولایت په ورزشي لوبغالي کې نن سې‌شنبه هغه کس په عام محضر کې اعدام شو، چې د طالبانو د عدلي او قضايي ارګانونو په وینا لس میاشتې وړاندې یې د علیشیرو او تریزیو ولسوالۍ کې د یوې کورنۍ ۱۳ غړي وژلي وو. د قربانیانو په ډله کې ښځې، نارینه او پنځه ماشومان هم شامل وو.

په خوست کې د طالبانو استیناف محکمې رییس مولوي عین‌الله خلیل د یاد کس د اعدام غونډې پر مهال په خبرو کې وویل، چې «بې‌ځایه وژنې د سرطان دانې مثال لري او د دې رنځ د مخنیوي لپاره یوازینۍ حل لاره قصاص دی.»

ورته مهال د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي رېچارډ بېنېټ په عام محضر کې اعدام «بې‌رحمانه او د نړۍوالو قوانینو خلاف» کړنه بللې. هغه پر اېکس پاڼه لیکلي، چې په خوست کې په عام محضر کې د قصاص ترسره کېدل «بې‌رحمانه، ظالمانه او د نړۍوالو قوانینو خلاف» کړنه ده.

هغه ټینګار کړی: «په عام محضر کې اعدامونه د انسانیت خلاف کړنې دي او د نړۍوالو معیارونو پر بنسټ هېڅ ډول توجیه نه‌لري.» هغه له طالبانو غوښتي، چې دغه ډول سزاوې «سملاسي ودروي».
د یادونې وړ ده، چې طالبانو تر دې وړاندې هم په بېلابېلو ولایتونو کې ورته سزاوې عملي کړې دي.

د دغه وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، مولوي صدراعظم عثماني د خپل ازبک سیال سره په کتنه کې ټینګار وکړ چې افغانستان او ازبکستان تاریخي اړیکې لري او باید اقتصادي همکارۍ لا پراخې او نږدې شي.

په خبرپاڼه کې راغلي، ښاغلي عثماني د خصوصي سکټور ظرفیتونه د غوښې د تولید او صادراتو په برخه کې وستایل او وړاندیز یې وکړ چې په افغانستان کې دې لوی او معیاري فارمونه جوړ شي؛ څو د غوښې د صادراتو بهیر په منظم ډول پرمخ لاړ شي.

خبرپاڼه د ښاغلي جمشید عبدوذوکروف په حوالې کاږي، چې په تېرو کلونو کې د دواړه هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه له ۴۱۰ مېلیون ډالرو څخه ۶۱۰ مېلیون ډالرو ته لوړه شوې او ازبکستان غواړي په کرنې او مالدارۍ کې همکاري پراخه کړي.

په خبرپاڼه کې همداراز راغلي، چې د طالبانو کرنې وزارت د کورنیو او بهرنیو پانګه‌والو هڅولو ته دوام ورکوي؛ څو په بېلابېلو کرنیزو برخو کې د پانګونې لپاره مناسبه زمینه برابره کړي.

رېچارډ بېنېټ د سې‌شنبې په ورځ پر اېکس پاڼه کاږلي، چې د افغانستان په خوست ولایت کې په عام محضر کې د اعدام د ترسره کېدو خبرونه ترلاسه شوي دي. بېنېټ ویلي:« په عام محضر کې اعدامونه بې‌رحمانه، ظالمانه او غیرعادي سزاوې دي او د نړۍوالو قوانینو سره په ټکر کې دي.»

هغه ویلي، دغه ډول سزاوې باید سملاسي ودرول شي. نوموړي لیکلي: «په عام محضر کې اعدامونه د انسانیت خلاف عمل کړنه ده او د نړۍوالو معیارونو پر بنسټ هېڅ ډول توجیه نه‌لري، نړۍواله ټولنه باید په دې برخه کې د امنیت او عدالت ملاتړ وکړي.»

د طالبانو د خوست والي رسنیز دفتر پرون دوشنبه (د لېندۍ ۱۰مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي و، د طالبانو قضايي ارګانونه د خوست علیشیرو او تریزیو ولسوالۍ د یوې پېښې پر تورن د قصاص حکم عملي کوي. طالبانو د ټولو ادارو له مسوولینو، دیني عالمانو او د خپلې ډلې د وسله‌والو ترڅنګ له عامو خلکو هم غوښتي، چې په ټاکلي وخت د خوست ورزشي لوبغالي ته ورشي.

دوی همدراز له ګډونوالو غوښتنه کړې ده، چې لوبغالي ته د کامره لرونکو ټېلفونونو او وسلو سره د ګډون اجازه نه‌شته او د یادو توکو له راوړلو دې ډډه وکړي. افغانستان انټرنشنل - پښتو ته د رارسېدلو معلوماتو له مخې؛ شاوخوا ۹ میاشتې وړاندې د خوست په عليشېر ولسوالۍ کې د يوې کورنۍ لس غړي وژل شوي و، چې د یادې پېښې تورن کس ته طالبان نن د قصاص سزا ورکوي.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه کړای شوي دي.

په راپور کې راغلي، د دغه کسانو له ډلې ۴۲۹ کورنۍ د سپین بولدک له لارې، ۸۵ کورنۍ د تورخم، ۱۵ کورنۍ د بهرامچې، ۲۴ کورنۍ د اسلام‌کلا او ۲۷ کورنۍ د ورېښمو پله له لارې ستنې شوې دي.

د یاد کمېسیون په راپور کې راغلي، چې ستنو شویو کډوالو ته اړین خدمات برابر شوي دي. د راپور د معلوماتو له مخې؛ دغه راستنو شویو کډوالو ته د یاد کمېسیون له‌خوا شاوخوا ۶ مېلیونه او ۲۶۴زره افغانۍ مالي مرسته هم شوې ده.

یاده دې وي، چې په دې ورستیو کې د افغانستان دوه ګاونډیو هېوادونو ایران او پاکستان د افغان کډوالو جبري اېستنې لړۍ چټکه کړې. په دغه دواړو هېوادونو کې مېشت افغان کډوال د پولیسو له ناوړه چلنده هم شکایت کوي او وایي، چې غیرانساني چلند ورسره کېږي.

د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت ویاند قاري مطیع‌الله عابد ویلي، په وروستیو کلونو کې مهمې پروژې بشپړې شوې چې له لارې یې زرګونه هکتاره ځمکه خړوبېږي او د برېښنا تولید ته هم ګټه رسېږي.

عابد وویل، په فراه ولایت کې د بخش‌اباد بند چارې روانې دي چې له بشپړېدو وروسته به ۲۷ مېګاواټه برېښنا تولید کړي او شاوخوا ۶۸زره هکتاره ځمکه به خړوبه کړي. د نوموړي په وینا؛ په پکتیکا کې د پلتوني بند کارونه هم روان دي، چې د یو مېګاواټه برېښنا تولید او ۲۵۰۰ هکتاره ځمکې خړوبولو وړتیا لري.

هغه وایي، د کجکي بند د وروستي فاز له بشپړېدو وروسته به د دغه بند د برېښنا تولید له ۵۱ مېګاواټه څخه ۱۵۱ مېګاواټه ته لوړ شي او په کاپیسا کې د باغدرې بند د بشپړېدو سره به ۱۴۶ مېګاواټه برېښنا تولید شي.

همدارنګه په غزني کې د سلطان بند او په لوګر کې د خروار بند دویم فاز چارې هم دوام لري، چې تر بشپړېدو وروسته به زرګونه هکتاره ځمکه خړوبه کړي.

د ښاغلي عابد په وینا؛ یاد وزارت د اوبو د عادلانه وېش لپاره نوی د اوبو چارو د تنظیم قانون هم ترتیب کړی، چې له مخې به یې د هېواد د اوبو مدیریت په معیاري ډول ترسره کېږي.

د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت ویاند ویلي، دغه وزارت د کابل ښار د پاکو اوبو مدیریت لپاره درې ستراتېژیکې پروژې په پلان کې لري چې په‌کې د شاتوت بند جوړول، له پنجشېر نه کابل ته د اوبو لېږد او له شاه او عروس بند نه کابل ته د اوبو انتقال شامل دي. نوموړی زیاتوي، دغه وزارت د سیندونو د مهار او د بندونو د پراختیا لپاره پنځه کلن عملیاتي پلان هم ترتیب کړی چې د دې پلان په عملي کېدو سره به د بندونو جوړولو بهیر په منظم ډول پرمخ ولاړ شي.

افغانستان د اوبو او انرژۍ د سرچینو له مخې د برېښنا د تولید لوی ظرفیت لري، چې د شته سرچینو له مخې د ټول ظرفیت کچه شاوخوا ۲۳زره مېګاواټه اټکل شوې ده؛ خو د دغه وزارت د وروستیو راپورونو له مخې په هېواد کې یوازې شاوخوا ۴۰۰ مېګاواټه برېښنا تولیدېږي. دغه چاره د کابل ښار او نورو ولایتونو اوسېدونکو ترمنځ د برېښنا د کمښت او پرله‌پسې پرچاوۍ د اندېښنو زیاتېدو لامل شوې ده.

کابل ښاریان شکایت کوي، چې په ۲۴ ساعتونو کې یوازې درې ساعته برېښنا لري او د هېواد نورو ولایتونو اوسېدونکي هم د ورته وضعیت ښکار دي. د دې ترڅنګ د فابریکو او تولیدي واحدونو مالکان بیا وايي، چې د برېښنا د نشتوالي له امله یې کارونه ټکني شوي او د تولیدي چارو په پرمخ وړلو کې ستونزې لري.