میرویس عزیزي: په راتلونکو شپږو میاشتو کې به د برېښنا د تولید پروژې عملي چارې پیل شي

د ډله ييز امنیت تړون سازمان په یاده ناسته کې د غړو هېوادونو د استازو د ګډون ترڅنګ د ملګرو ملتونو د ترهګرۍ ضد ادارې ، د مرکزي اسیا لپاره د ملګرو ملتونو د سیمه ییز مرکز ، د شانګهای د همکارۍ سازمان سیمه ییزې ترهګرۍ ضد ادارې او د سرحدي ځواکونو د همغږۍ خدمت او سره صلیب نړیوالې کمیټې استازو هم ګډون کړی و.

د یاد سازمان له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د غونډې ګډونوالو او د ډله ییز امنیت تړون سازمان غړو هېوادونو د افغانستان د اوسني وضعیت په اړه خبرې کړې او وايي، چې لا هم له دغه هېواد څخه لوړ احتمالي ګواښ موجود دی.

په یاده ناسته کې د افغانانو لپاره د بشري او اقتصادي ملاتړ د دوام ترڅنګ د افغانستان د وضعیت پر دوامدارې څارنې او د سولې پیاوړتیا لپاره د همکارۍ پر دوام ټینګار شوی دی.

په ورته مهال په دې ناسته کې د شانګهای همکارۍ سازمان د تاجکستان په سرحدي سیمه کې د افغانستان له خوا پر چینايي وګړو بریدونه غندلي دي.

د ډله ییز امنیت تړون سازمان ناسته کې پر داسې مهال د افغانستان له خاورې د احتمالي ګواښونو په اړه بحث شوی، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د تاجکستان په سرحدي سیمه کې پر چینايي وګړو برید غندلی او وايي، د یادې پیښې په اړه یې له چین او تاجکستان سره خپل نظریات او معلومات شریک کړي دي.

نوموړي ویلي، هڅه کوي، چې د داډول پیښو ریښې پیدا کړي.

په اسلام اباد کې د جرمني د افغان محلي کارکوونکو د بیا میشتېدو بهیر لا هم په ټکني ډول روان دی. پاکستان اوس د فشار د زیاتولو لپاره په ډاګه وايي چې جرمني باید د دغو افغانانو د امنیت د خوندي کولو لپاره طالبانو ته پیسې ورکړي.

جرمني دې کسانو ته ژمنه ورکړې وه چې خوندي به یې ځای پر ځای کړي، خو بیا هم د بیا میشتېدو پروسې ډېرې ورو پر مخ روانې دي.

د همدې فشار په لړ کې، د پاکستان دفاع وزیر خواجه محمد اصف د جرمني حکومت ته وړاندیز کړی چې طالبان دې د هغو افغانانو د ساتنې په بدل کې په مالي ډول راضي کړي، چې جرمني ورسره د بیا میشتېدو ژمنه کړې او اوس په پاکستان کې بند پاتې دي.

هغه ویلټ ورځپاڼې ته وویل، « طبعاً موږ نه شو کولای هغوی بېرته افغانستان ته واستوو چې سبا یې طالبان اعدام کړي. که جرمني ددې مخنیوی غواړي، باید له طالبانو سره خبرې وکړي. پیسې به مرسته وکړي چې په خپل وطن کې د دې خلکو خوندیتوب یقیني شي».

پاکستان جرمني ته د روان کال تر پایه وخت ورکړی چې دغه افغانان ومني.

د پاکستان دفاع وزیر ویلي، چې « که جرمني هغوی و نه مني، موږ به یې افغانستان ته بېرته وشړو. بس خبره همدا ده».

د جرمني حکومت د سې شنبې په ورځ د بیا میشتونې فدرالي پروګرام له لارې په یوه چارټر الوتنه کې ۱۹۲ افغانان ددغه هېواد ایرفورټ هوايي ډګر ته لیږدولي. دغه کسان به د نیدرزاکسن ایالت له فریلند سرحدي کمپ نه بېلابېلو فدرالي ایالتونو ته ووېشل شي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت یوې ویاندې څایټ ورځپاڼې ته وویل چې دغه۱۹۲ افغانان له اسلام‌اباد څخه ایرفورت هوايي ډګر ته لېږدول شوي دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وايي، چې په اسلام اباد کې۶۲ افغانانو د پیسو په بدل کې د خپلو دوسیو د بېرته اخېستلو وړاندیز منلی او له یو شمېر نورو سره خبرې روانې دي.

په هغو کسانو کې چې لا هم جرمني ته د تخلیې انتظار کوي، پخواني محلي کارکوونکي او د هغوی کورنۍ شاملې دي.

دوی د طالبانو له بیا واکمنېدو وړاندې د جرمني له ادارو سره کار کړی و.

د طالبانو تر واک لاندې ارګ په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې په دې لیدنه کې د ایران د روغتیا وزارت مرستیال له افغانستان سره د تهران د همکاریو د پراخېدو وړاندیز کړی.

هغه ویلي چې ایران چمتو دی له افغانستان سره د درملو او طبي وسایلو د تولید او صادراتو په برخو کې خپلې همکارۍ د اوږدمهال لپاره زیاتې کړي.

خبرپاڼه زیاتوي چې ملا عبدالغني برادر د ایران له حکومت څخه مننه کړې او ډاډ یې ورکړی چې د طالبانو اړوندې ادارې به د درملو د تولید، تجهیزاتو او صادراتو په برخه کې له ایران سره ګډ کار او پوره همکاري کوي.

دا لیدنه په داسې حال کې کېږي چې له پاکستان سره د دې ډلې له ترینګلتیاوو او نښتو وروسته طالبانو له اسلام اباد سره هر ډول سوداګري بنده کړې او د بدیلو لارو په لټه کې دي.

ایران له تېرو کلونو راهیسې د افغانستان په روغتیايي سکتور کې د وسایلو، درملو او تخنیکي تجربو د شریکولو اعلان کړی، خو اوسنی بحث د دواړو لوریو ترمنځ د اوږدمهاله صنعتي او روغتیايي همکاریو په لور نوی ګام بلل کېږي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت یوې ویاندې څایټ ورځپاڼې ته وویل چې دغه۱۹۲ افغانان له اسلام‌اباد څخه ایرفورت هوايي ډګر ته لېږدول شوي او وروسته د نیدرزاکسن ایالت فریډلند سرحدي ترانزیتي کمپ ته انتقال شوي دي، چې له دې ځایه به وروسته بېلابېلو فدرالي ایالتونو ته ووېشل شي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وايي، چې په اسلام اباد کې۶۲ افغانانو د پیسو په بدل کې د خپلو دوسیو د بېرته اخېستلو وړاندیز منلی او له یو شمېر نورو سره خبرې روانې دي.

په هغو کسانو کې چې لا هم جرمني ته د تخلیې انتظار کوي، پخواني محلي کارکوونکي او د هغوی کورنۍ شاملې دي. دوی د طالبانو له بیا واکمنېدو وړاندې د جرمني له ادارو سره کار کړی و.

پاکستان جرمني ته ویلي چې د یادو پروسیجرونو لپاره یوازې د کال تر پایه وخت لري، او تر هغه وروسته به دغه کسان بېرته افغانستان ته استول کېږي. خو د جرمني حکومت باور لري هغه افغانان چې د جرمني د بیا میشتېدو رسمي تایید لري، کولای شي د راتلونکي کال په پیل کې هم جرمني ته راوستل شي.

امیرخان متقي ویلي، چې واک ته له رسېدو ورروسته طالبانو په افغانستان کې د داعش په ګډون د ټولو ډلو مرکزونه له منځه وړي او پاکستان دې هم د خپلې خاورې امنیت پخپله وساتي.

نوموړي خبرداری ورکړی، چې پاکستان له طالبانو سره د ستونزو په پراخولو د ځینو پروژو د عملي کېدو پلان لري.

متقي زیاته کړې:« موږ چې راغلي یو، د داعش مرکزونه او نورې ډلې مو کنټرول کړې دي، تاسې هم د خپلې خاورې امنیت وساتئ. که تاسې سیاسي او اقتصادي ستونزې لرئ، نو پر افغانستان لاس مه پاکوئ. که ته (پاکستان) له سیاسي تنظیمونو، عالمانو او ګاونډیانو سره ستونزې لرې، یا د مرموزو پروژو د عملي کېدو پلان لرې، بیانو موږ هم له ځانه د دفاع حق لرو.»

امیرخان متقي پاکستان ته په اشاره ګواښ وکړ، چې افغانستان ته نږدې او سیمه کې د ناامنۍ د رامنځته کولو اجازه نه ورکوي:« موږ به هېڅکله چاته اجازه ور نه کړو، چې موږ ته نږدې، یا زموږ په ګاونډ کې یا زموږ په سیمه کې د ناامنۍ داسې عوامل رامنځته کړي، چې هغه بیا په اینده کې سیمه په مشکل کې واقع کړي.»

متقي ادعا کړې، چې پاکستان له افغانستان سره د روانو ستونزو د پراختیا هڅه کوي، چې د خپلو کورنیو ستونزو او یا د هغو لوبو لپاره چې د یاد هېواد ګټې پکې دي، زمینه براه کړي.

متقي ویلي:« موږ یوازې له پاکستان سره نه بلکې پنځو نورو ګاونډیانو سره اړیکې لرو، هغه ټول مطمین دي او ښه راکړه وررکړه وسره لرو، څوک له موږ نه شکایت نه لري، په تېرو څلورو کلونو کې مو چاته زیان نه دی رسیدلی، خو په مسکو او ایران کې د امنیتي پیښو پل کوم ځای ته ورسید؟»

همدارنګه امیرخان متقي له پاکستان سره مذاکراتو ته په اشاره وویل، چې یاد هېواد د مذاکراتو پرمهال پریکنده دریځ نه لري.

نوموړي زیاته کړې:«پاکستان د ټي ټي پي تور لګوي، بیا چې مخکې لاړ شو، د بلوڅانو خبره رامخکې کوي، بیا د هند د ډلو مساله رامخکې کوي، زموږ اړیکې له هند سره سیاسي دي او دا زموږ حق دی. دا اړیکې د هېڅچا په زیان نه دي. موږ نه غواړو له یو هېواد سره داسې اړیکې ولرو چې د بل هېواد په زیان وي.

له پاکستان سره د سوداګري

امیرخان متقي ویلي، چې پاکستان له افغانستان سره د ترانزیټي لارو په بندولو او پر کډوالو په فشار راوړلو سره ټول نړیوال اصول تر پښو لاندې کړې دي.

د نوموړي په وینا، د لارو بندښت د افغانستان پر سوداګرۍ هېڅ منفي اغېز نه دی کړی.

متقي وايي:« موږ په ډېر څه کې خودکفا او په پښو ولاړ یو، له دنیا سره مو تجارت خلاص شوی، که یوه دروازه بندیږي، لس نورې خلاصیږي. اعتماد مو حاصل کړی، ددنیا هیڅ تجار دا تشویش نه لري، چې زه که د افغانستان تجار ته مال ، دوا او غاذا، تېل او ګاز ورکړم سبا به زما مال ضایع شي، دا یو ډېر لوی اعتمادی دی، چې دلته حاصل شوی»

امیرخان متقي ویلي، چې له پاکستان سره د لانجې د حل په اړه یې دریځ روښانه دی او غواړي کړکېچ د خبرو له لارې حل کړي.

نوموړي زیاته کړه:«د پاکستان په اړه د طالبانو اصولي دریځ دادی چې د تفاهم او مذاکرې له لارې د ستونزو حل غواړو، او پر نړیوالو غږ کوو، چې له شته حقایقو ځان خبر کړي او د دوی پر واکمو هم غږ کوو، چې د مسایلو اساسي حل ته متوجې شي او زموږ رغنده اقداماتو ته په درنه سترګه وګوري.»

نوموړي وویل، چې « یو خام فکر موجود و، چې که په افغانستان لارې بندې شي، نظام به سقوط وکړي»، خو دده په وینا، هیڅ پېښ نه شول.

دغه لوړپوړي طالب چارواکي ویلي، چې له پاکستان سره د روانې لانجې په اړه یې نړیوالو ته خپل غږ رسولی، چې افغانستان کې ستونزه نشته، بلکې ستونزې ورته جوړیږي.