ایرانی چارواکی: طالبان او ایران د ګډې اقتصادي سیمې پر جوړولو کار کوي

دغه خبرپاڼه ډېموکرات سناتورانو جین شاهین، کریس کونز، ایمي کولبچار او انډي کېم د سې شنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۱مه) خپره کړه او په ورته وخت کې یې د افغان کډوالو پر وړاندې د ټرمپ د حکومت د سختو اقداماتو د زیاتېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړه.

هغوی وویل: «موږ د هر ډول هڅې مخالف یو، چې ټول افغانان ګناهکار وښيي یا د هغو کسانو خدمت او قربانۍ کم ارزښته وښيي، چې د امریکا د سرتېرو او کارکوونکو سره په افغانستان کې کار کړی دی.»

په دې خبرپاڼه کې راغلي، چې «په ټوله امریکا کې افغانانو دغه بې‌ معنا یرغلګر عمل غندلی دی» او د امریکا د دې فرصت څخه مننه کوي، چې دوی ته یې د نوي ژوند زمینه برابره کړې ده.

د ولسمشر په ګډون امریکایي چارواکو افغان کډوال د افراطیت او د امریکا فرهنګ پر وړاندې په کرکې تورن کړي او د دې هېواد د ملي امنیت لپاره یې ګواښ بللي دي.

له همدې امله د امریکا حکومت د افغانانو د کډوالۍ د غوښتنې پر منلو بندیز لګولی او امر یې کړی، چې د هغو کډوالو دوسیې وڅېړل شي چې د بایډن په دوره کې امریکا ته لېږدول شوي دي.

امریکایي چارواکو ویلي، هغه افغانان چې د ملي امنیت لپاره ګواښ وګڼل شي، له امریکا څخه به واېستل شي.

ډېموکرات سناتورانو د هغو افغان کډوالو د امنیتي سابقې د ارزونې ملاتړ کړی، چې د کابل له سقوط وروسته امریکا ته لېږدول شوي، خو ویلي یې دي چې حکومت باید خپله هغه ژمنه چې د افغانستان د پخوانیو همکارانو سره د پناه ورکولو په اړه کړې، تر پښو لاندې نه کړي.

هغوی خبرداری ورکړی، چې دا کار به امریکا په نورو برخو کې د سیمه‌ییزو خلکو سره د همکارۍ فرصتونه کم کړي او متحده ایالات به د یوه باوري ملګري په توګه ونه ګڼل شي.

عمر داوودزي له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي، چې د قومي بحثونو پرځای دې له اوسني ناورین څخه د افغانستان وتلو ته لومړیتوب ورکړل شي او د افغانستان سیاسیون باید د ملي یووالي لپاره اغېزمن ګامونه‌ پورته کړي.
نوموړي د تېر جمهوري نظام د ولسمشرۍ ماڼۍ د لومړي مرستیال امرالله صالح په ګډون د ملي یووالي لپاره غږ پورته کولو کې د ځینو سیاسي مشرانو له دریځ څخه ستاینه کړې ده او زیاته کړې یې ده:«افغان بودن او نه بودن دا یو ملي بحث دی او هر څوک حق لري، چې په دې اړه خبرې وکړي. زه وایم چې لومړی د افغان په نوم جغرافیه راخپله کړئ او بیا دا ډول بحثونو ته دوام ورکړئ.»
ښاغلي داوودزي د ځینو کسانو له خوا له افغانیت څخه د انکار په غبرګون ویلي، چې د یادو بحثونو پر ځای دې د افغانستاان اوسنیو ستونزو ته لومړیتوب ورکړل شي.
داوودزي زیاته کړه: «ځیني دوستان چې وايي، موږ افغانان نه یوو، دوی له هېواده بهر دي، خو دا باید لومړیتوب و نه اوسي، لومړی باید د خپلې خاورې څښتنان شو بیا به د نوم په اړه غور او خبرې وشي. لومړیتوب دې زده کړو، کار، ازادۍ او نورو مسایلو ته ورکړل شي.»
عمر داوودزي ویلي، چې په اوسنیو حالاتو کې هر هغه کار چې د ملي یووالي خلاف وي، باید ترې ډډه وشي. هغه زیاتوي: «مثلاً د افغانستان هغو ملي او ټولنیزو مسایلو ته لمن وهل او لومړیتوب ورکولو پر ځای دې د حاد مسایلو ته لومړیتوب ورکړل شي چې موږ اوس ورسره مخ یوو.»
نوموړی د یوه لوی سیاسي چتر لاندې راټولېدل د بې اتفاقۍ، قومي او هویتي مسایلو د حل او ژغورلو غوره لاره ګڼي.
داوودزي وايي: «دا چتر باید ټولګډونه وي او دا چې څوک یې رهبري کوي، پرېکړه یې په ملت پورې اړه لري. زه پر جمهوریت باور لرم او تل مې ویلي، چې راتلونکې حل لاره درېیم جمهوریت دی. درېیم جمهوریت چې یادونه یې کوم، له دویم جمهوریت څخه به متفاوت وي، خو درېیم جمهوریت باید ولس تعریف کړي، سیاسي ډلې یې باید تعریف کړي او د دې لپاره موږ باید زمینه برابره کړو. همدا دلیل دی چې په یوه ازاده فضا کې بحث وشي او ورته یو ملي حل لاره پیدا شي.»

نوموړي خبردای ورکړی او وايي، که افغانان تر یو چتر لاندې راتول نه شي، ښايي اوسنی حاکمیت او له ګاونډیو هېوادونو سره بدي اړیکې دوام وکړي او نړۍ به موږ نور هم منزوي کړي.
عمر داوودزي د خپلو خبرو پرمهال د افغانستان د تجزیې په اړه د پخواني ولسمشر اشرف غني وروستۍ اندېښنې ته په اشاره ویلي، چې د افغانستان لپاره د تجزيې کوم ګواښ شتون نه لري، خو د افغانانو ترمنځ د فکري لرېوالي او د ټول منلي رهبرۍ نشتون د ستونزو شتون تاییدوي.
داوودزي زیاته کړې: «که د تجزيي ګواښ شتون لرلی ډېر پخوا به تجزیه شوی وای، خو ډېرې نورې ستونزې شتون لري. موږ فکري ستونزه لرو، د میکانیزم ستونزه لرو، د رهبرۍ ستونزه لرو داسې رهبري چې ولس ښې لوري ته رهبري کړي. د فکري تجزيي او لرېوالي د مخنیوي لپاره د دې وخت رارسېدلی دی، چې د ملي خبرو اترو لپاره په شدت کار وشي.»
ښاغلي داوودزي ویلي، چې په افغانستان کې دننه افغانان محدود او ځواک یې کم دی، خو له هېواده بهر افغانان د ازادۍ په لرلو سره کولی شي، چې په یوې سالمې لارې سره اقدام وکړي او افغانستان له اوسني ناورین څخه راوباسي.

نوموړی دا څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې د «زه افغان نه‌یم» کمپاین په دې وروستیو کې زور اخیستی او دا کمپاین هغه وخت پیل شو، چې یوه افغان د امریکا په پلازمېنه واشنګټن ډي‌سي کې د ملي ګارډ پر سرتېرو وسله‌وال برید وکړ او په دغه برید کې یوه سرتېرې ووژل شوه.
دغې پېښې د افغانانو په منځ کې د هویت بحث راوپاراوه او ورسره یو شمېر کسانو «زه افغان نه‌یم» کمپاین پیل کړ، خو د یو شمېر سیاستوالو په ګډون ډېریو افغانانو له دغه کمپاین سره مخالفت څرګند کړ او د «زه افغان یم» ټرېنډ یې جوړ کړ او دغه ټرېنډ ته یې په خپلو خواله رسنیو کې په پښتو، دري او انګلیسي ژبو زور ورکړ.
له دې سره سم، یو شمېر افغانانو د یاد کمپاین په غبرګون کې ویلي، هغه کسان چې ځانونه «افغان» نه‌بولي، د دې حق نه‌لري چې د افغانستان له تذکرې او پاسپورټ څخه استفاده وکړي.
د تېر جمهوري نظام کې د اساسي قانون په څلورمه ماده کې راغلي: «په افغانستان كې ملي حاكميت په ملت پورې اړه لري چې په مستقيم ډول يې په خپله يا يې د خپلو استازو له لارې عملي كوي. د افغانستان ملت عبارت دی له هغو ټولو افرادو څخه چې د افغانستان تابعيت ولري. د افغانستان ملت له پښتون، تاجك، هزاره، ازبك، تركمن، بلوڅ، پشه يې، نورستاني، ايماق، عرب، قرغيز، قزلباش، ګوجر، براهوي او نورو قومونو څخه جوړ دى. د افغان كلمه د افغانستان د ملت پر هر فرد اطلاق كېږي.»

په کابل کې د ایران سفیر علی رضا بېکدلي د دغه نندارتون په پرانیستې وینا کې وویل، چې ایران د روغتیا په برخه کې له افغانستان سره همکار دی.

بېکدلي همدا راز ټینګار وکړ، چې په دغه نندارتون کې د ایراني درملو د تولید تر ټولو غوره شرکتونو ګډون کړی.

د رسمي ورکړل شویو معلوماتو له‌مخې، افغانستان ته شاوخوا ۸۰ سلنه درمل له بهره راواردېږي، چې ډیره برخه یې د ایران، پاکستان او هند څخه ده.

تر دې وړاندې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د موسمي ناروغیو د ډېرېدو او له پاکستان سره د لارو د بندېدو له امله په افغانستان او په ځانګړې توګه کابل کې درمل کم شوي او بیې هم تر ۷۰ سلنې لوړې شوې دي.

د طالبانو د اقتصاد وزارت د سې شنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۱مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د دوی وزیر دین محمد حنیف په کابل کې د ترکیې له سفیر جینګ اونال سره په لیدنه کې د هغه هڅې د دواړو هېوادونو د اړیکو په پراختیا کې ګټورې وبللې.

طالبانو د اونال له قوله لیکلي: «د ترکیې حکومت به له افغانستان سره خپل ملاتړ ته دوام ورکړي.»

نوموړي اوسمهال د ترکیې او افغانستان د سوداګرۍ، ټرانزيټ، عامه پروژو او بشري مرستو کې پرمختګونه ښه وګڼل.

جینګ اونال د افغانستان د زلزله‌ځپلو سره د زرو ټنو بشري مرستو ژمنه هم وکړه او زیاته یې کړه: «زه د ترکیې د هېواد د زر ټنو بشري مرستو د لېږلو ژمنه کوم، چې د هېواد د وروستۍ زلزله‌ځپلو لپاره به واستول شي.»

نوموړي د ستانه شویو افغان کډوالو د ستونزو په حل کې د همکارۍ ژمنه هم وکړه.

د غونډې په یوه شېبه کې لکڼوال په پښتو خبرې وکړې او د ژباړن له لارې یې وویل: «زه نشم کولی خپلې سترګې خلاصې کړم، غوږ مې درد کوي.»

د محکمې قاضي حکم وکړ، چې ۲۹ کلن لکڼوال دې له ضمانت پرته تر نورو پلټنو پورې په بند کې پاتې شي.

څارنوالانو په خپله ادعانامه کې ویلي، لکڼوال چې د افغانستان تابعیت لري، د امریکا پلازمېنې ته په تګ سره یې د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ ۵مه) سپینې ماڼۍ ته څېرمه د ملي ګارډ پر سرتېرو ډزې وکړې.

په دې پېښه کې دوه سرتېري ټپیان شول، چې د ملي ګارډ یوه سرتېرې له ټپې کېدو یوه ورځ وروسته مړه شوه او بل غړی لا هم په کوما کې دی.

د تازه معلوماتو له مخې، مېرمن بکسټروم د سر په شا برخه کې وېشتل شوې او کله چې لکڼوال هڅه کوله خپله وسله له ډزو وروسته بېرته ډکه کړي، نو هدف وګرځول شو.

د پېښې پر مهال د لوېدیځې ویرجینیا د ملي ګارډ یو پوځي افسر پر لکڼوال ډزې وکړې او وروسته د امریکا د پټ څاري خدمتونو یو افسر هغه بې وسلې کړ.

د څارنوالۍ د تورونو له مخې، لکڼوال له څلورو جنایي تورونو سره مخ دی: د عمدي قتل یو تور، د وژلو په نیت د دوو بریدونو تورونه او همدارنګه د یوې تاوتریخوالې ډکې پېښې په ترڅ کې د وسلې د لرلو یوه قضیه.

د راپورونو له مخې، لکڼوال د ۲۰ کلنې سارا بکسټروم او ۲۴ کلن اندرو ولف په لور د ډزو پر مهال د «الله اکبر» نارې وهلې. لا هم د هغه د برید اصلي انګېزه په رسمي ډول نه ده څرګنده شوې.