د طالبانو د کورنیو چارو وزارت وایي چې په تېره یو میاشت کې د هرات امنیه قوماندانۍ د دغه ولایت په مرکز او ولسوالیو کې د بېلابېلو عملیاتو په ترڅ کې د ګڼو جرمونو په تور ۸۸ کسان نیولي دي.
له دغه وزرات څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې دغه کسان د غلو د بانډونو غړي دي او په دغه ولایت کې یې په غلاوو او نورو جرمونو کې لاس درلود.
خبرپاڼه زیاتوي چې په هرات کې طالب پولیسو له دغو نیول شویو کسانو څخه ۱۸ عرادې مختلف النوع موټر او له څلور میلیونو ډیرې افغانۍ چې غلا کړې یې وې، ترلاسه کړې او بېرته یې خپلو اصلي څښتنانو ته سپارلې دي.
طالبان په داسې حال کې د ۸۸ تنو غلو د نیولو خبر ورکوي چې تازه په هرات کې وسله والو یو محلي سوداګر وژلی او د هغه سل زره افغانۍ یې له ځان سره وړې دي.
طالبانو ویلي، چې په هرات کې د یادې ډلې والي اسلام جار د ایران کونسل سره لېدنه کې له یاد هېواد سره پر پوله د ایراني ځواکونو په ډزو کې د ۱۱ تنو افغانانو د وژل کېدو په تړاو، نوموړي ته خپل رسمي اعتراض لیک سپارلی دی.
په هرات کې د طالبانو د والي ویاند محمد یوسف سعید ویلي، چې اسلام جار له د ایراني ځواکونو له خوا د افغانو د وژلو پیښې په اړه خواشینې ښودلې او په هرات کې یې د ایران له کونسل څخه غوښتنه کړې، چې ایران باید یاده پېښه په بشپړه او شفافه توګه وڅېړي او عاملان یې محکمې ته وسپاري.
په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې اسلام جار ټینګار وکړ :« د پولو پر سر د اوسېدونکو ژوند ساتنه د ګاونډیتوب او ښو اړیکو اساسي کرښه ده او د ایران اړخ باید د دې ډول پېښو د تکرار مخنیوي لپاره عملي اقدامات وکړي.»
طالبانو ویلي، چې په هرات کې د ایران کونسل پر پوله د ایراني ځواکونو له خوا د ۱۱ افغانانو د وژلو پیښې په اړه خواشینې ښودلې او ژمنه یې کړې، چې د طالبانو اعتراض او غوښتنې به تر لوړپوړو ایراني چارواکو ورسوي.
دا په داسې حال کې ده، چې تېره ورځ د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع ویلي و، چې د ایران د سرحدي ځواکونو له لوري د ۱۱ افغانانو د وژلو پيښې د څېړلو په موخه یاد هېواد ته یو پلاوی لېږي.
د طالبانو مرکزي ویاند یو ځل بیا ټینګار کړی چې له پاکستان سره مهمې سوداګریزې او ترانزیټي لارې یوازې هغه وخت پرانیزي، چې له اسلام اباده قوي ډاډ ترلاسه شي چې د سیاسي یا اقتصادي فشار د وسیلې په توګه به دا لارې بیا نه تړي.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د پنجشنبې په ورځ په اعلان وکړ، چې د پاکستان له خوا د سیاسي او اقتصادي فشار په توګه د سوداګریزو لارو بندولو ددواړو خواوو ولسونو ته درانه زیانونه واړول، خو سره له دې افغانستان توانېدلی د سیمې له نورو هیوادونو خپل واردات پوره کړي.
هغه زیاته کړه، « «دا چې افغانستان د خپل ضرورت وړ توکي له ګڼو نورو هیوادونو څخه پوره کوي، نو اسلامي امارت پرېکړه وکړه چې د سوداګري او ټرانزیټ د پراختیا او دواړو لوریو ته د ولسونو د هوسایي او باعزته تجارت په خاطر له پاکستان سره سوداګریزې لارې به هغه وخت بېرته پرانیستل کېږي، چې د پاکستان حکومت څخه قوي اطمنان تر لاسه شي، چې په راتلونکي کې دغه لارې د سیاسي فشار، غیر قانوني استفادې او ولسونو د ځورولو لپاره ونه تړل شي».
نوموړي دغه راز د لارو پرانېستل د دواړو هیوادونو د تجارانو او خلکو د حقونو په خوندیتابله پورې مشروط کړي.
د طالبانو دغه دریځ داسې مهال دی، چې د پاکستان د سوداګرۍ وزارت د چارشنبې په ورځ ویلي، چې د یاد هېواد د بهرنیو چارو وزارت سره له مشورې وروسته یې پرېکړه کړې، چې د تورخم او سپین بولدک ـ چمن لارې به افغانستان ته د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د لېږد په موخه پرانېزي.
پاکستان د اقتصادي او امنیتي فشارونو له امله په تیرو کلونو کې وخت په وخت سرحدونه تړلي، خو کابل ټینګار کوي چې د دوه اړخیزې سوداګرۍ ثبات یوازې د اسلام اباد د باوري ژمنو له لارې ممکن دی.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزې لارې له تېرو دوو میاشتو راهیسې بندې دي او طالبانو په دې وروستیو کې سوداګرو ته امر کړی، چې نورې بدیلې لارې ولټوي.
د طالبانو د ادارې چارواکو د نویو بدیلو لپاره د منځنۍ اسیا هېوادونو، ایران او هند ته مخه کړې او ددې ډلې د بهرنیو چارو وزیر د چارشنبې په ورځ وویل، چې د لارو تړل کېدو د افغانستان پر بازار هیڅ منفي اغیز نه دی کړی.
د افغانستان د بیارغونې لپاره د امریکا ځانګړې څارونکې ادارې (سیګار) په خپل تازه راپور کې ویلي، چې امریکا د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته هم د بشري مرستو لېږد ته دوام ورکړی او یوازې د روان زېږدیز کال په درېیو لومړیو میاشتو کې یې افغانستان ته ۱۲۰ مېلیونه ډالر استولي دي.
په راپور کې چې د چهارشنبې په ورځ د (لېندۍ ۱۲مه) خپور شوی راغلي، متحده ایالاتو د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته تر اوسه پورې د یادې ډلې تر واک لاندې افغانستان ته د بشري او پرمختیايي مرستو په نوم له ۳.۸۳ میلیارد ډالرو ډېرې مرستې لېږلې دي.
په افغانستان کې د مېلیارډونه ډالرو ضایع کېدل
سیګار وايي، امریکا د ۲۰۰۲کال څخه تر ۲۰۲۱کاله پورې د افغانستان د بیارغونې لپاره ټولټال ۱۴۴.۷ مېلیارده ډالر ځانګړي کړي وو چې له دې ټولې بودجې څخه ۲۶ تر ۲۹ مېلیارده ډالر د ضیاع، درغلۍ او ناوړهګټې ښکار شوي دي.
د سیګار د معلوماتو له مخې؛ دوی ټول ټال ۱٬۳۲۷ قضیې د ضیاع، درغلۍ او ناوړه استفادې ثبت کړې، چې له دې ډلې ۹۳ سلنه یې د ضایع کېدو پېښې جوړوي.
سیګار زیاتوي، چې یاد دفتر د ۲۰۰۹کال څخه د ۲۰۲۵کال تر اګسټ میاشتې پورې نږدې ۹۰۰ ډوله راپورونه، د فعالیت ارزونې، پلټنې، د خبرداریو لیکونه او نور مستند راپورونه خپاره کړي دي. د دغه دفتر د وینا له مخې؛ سیګار په خپل ماموریت کې ۱٬۹۱۱ موارد د کنټرول نیمګړتیاوې هم ثبت کړې دي.
په راپور کې ویل شوي، د سیګار ځانګړو پلټونکو د امریکا او افغانستان د ۱۷۱ کسانو په محکومېدو کې مرسته کړې چې پایله یې د ۱.۷ میلیارد ډالرو په اندازه جرمانې، د شتمنیو نیول، ملکي هوکړې، بېرته ترلاسه شوې پیسې او د امریکا حکومت ته سپما شوې مالي ګټې وې.
د پاکستان فدرالي چارواکو ویلي، چې د پلازمېنې اسلاماباد په ګډون څلورو ګاونډیو ولسوالیو راولپېنډۍ، اټک، مري او هریپور کې د افغانانو په ګډون پر بېاسناده بهرنیو وګړو یوشمېر بندیزونه لګېدلي. دوی وایي، هېڅوک ورته کورونه په کرایه نهشي ورکولی، برېښنا او سیمکارتونه هم پرې بندېږي.
پنجشنبه د (لېندۍ ۱۳مه) د اېسکپرېس ټرېبیون ورځپاڼې د راپور له مخې؛ هغه بهرنيان چې قانوني اسناد ونه لري، نهشي کولای کار ترلاسه کړي، کور يا هټۍ په کرايه ونيسي او د دوی د موبایل سيمکارتونو بندولو لړۍ هم پيل شوې ده. ځايي ادارو او پوليسو تر اوسه له ۲۵زرو زيات کورونه د کور په کور سروې کې پلټلي دي.
دغه موضوع د چهارشنبې په ورځ د اسلاماباد ښاروالۍ دننه «د بېاسناده مېشتو بهرنيانو د چارو د ګډې کاري ډلې» په ناسته کې هم څېړل شوې ده. دغه ناسته د پاکستان د پلازمېنې ښاروال محمدعلي رندهاوه او د کمېشنر په مشرۍ جوړه شوې وه. په غونډه کې د اسلاماباد د پولیسو قوماندان سيد علي ناصر رضوي، مرستيال کمېشنر عرفان نواز میمن او د ګاونډیو ولسوالیو امنیتي او اداري چارواکو د ویډیو کنفرانس له لارې ګډون وکړ.
چارواکو په ناسته کې وویل، چې د بېاسناده بهرنيانو د بېرته ستنولو بهير په بېلابېلو سيمو کې په چټکۍ روان دی او زياتره کسان «په خپله خوښه» پاکستان پرېږدي. چارواکو زیاته کړې، د هغو کورونو او هټیو خاوندانو پر ضد قانوني ګامونه اخيستل شوي چې بېاسناده بهرنیو وګړو ته یې ځای ورکړی دی.
ځايي کمېشنر لارښوونه وکړه، چې د بېاسناده بهرنيانو د تګ راتګ د مخنيوي لپاره دې جدي تدابير ونيول شي او د برېښنا او نورو اساسي خدماتو بندیز دې ژر تر ژره عملي شي. هغه ټینګار وکړ، چې هېڅ بهرنی باید له معتبرو اسنادو پرته د کار یا استوګنې اجازه ترلاسه نهکړي او ټول راټول شوي معلومات دې د کورنيو چارو وزارت له مرکزي دفتر سره شریک کړای شي.
له بلې خوا د اسلاماباد د پولیسو سرقوماندان سیدعلي ناصر رضوي وویل، د بېاسناده کسانو د غونډو او ډلو د ختمولو لپاره باید پرېکنده ګامونه پورته شي او هغو کسانو سره دې قانوني چلند وشي چې غواړي د جعلي اسنادو له لارې روغتيايي خدمات يا پېژندپاڼه ترلاسه کړي.
د پاکستان د مخابراتو ادارې مسؤولینو هم راپور ورکړ، چې د بېاسناده مېشتو کسانو د سيمکارتونو بندولو لړۍ روانه ده. د دوی په وينا؛ په اسلاماباد کې د کور په کور د معلوماتو ټولولو لړۍ چټکه روانه ده او پهکې د کورنۍ د غړو پېژندنه، د شناختي کارت شمېرې او نور اړین جزیيات ثبتېږي.
د ایران د کورنیو چارو وزارت اعلان کړی، دوی چمتو دي چې د افغانستان دننه هغو افغان زدهکوونکو ته د زدهکړو انلاین اسانتیاوې برابرې کړي چې له دغه هېواده اېستل شوي دي. ایراني چارواکي وایي، دغه وړاندیز د یوې نړۍوالې ادارې د مسوول له لوري تود هرکلي سره هم مخ شوی.
د ایران د کورنیو چارو وزارت د بهرنیو وګړو څانګې مشر نادر یاراحمدي څرګنده کړه، دا مهال په یاد هېواد کې د قانوني مېشتو افغانانو شمېر له شپږ مېلیونه او ۱۰۰زرو څخه زیات دی چې یوازې نږدې ۳۳زره کسان په نړۍوالو پنډغالو کې ژوند کوي او نور ټول په ښارونو کې مېشت دي.
هغه زیاته کړه، تېر کال د ایران مېشتو افغانانو له ټولې ټولنې څخه ۱۲سلنه زدهکوونکي وو چې د ایران د ټول ښوونیز نفوس نږدې ۱۶ سلنه جوړوي. د هغه په وینا؛ د نوو ښوونځیو په جوړېدو او د زدهکړو په کیفیت کې د ښهوالي له لارې به شته نیمګړتیاوې لهمنځه ولاړې شي.
د همدې موضوع په تړاو، د ایران د پوهنې وزیر عليرضا کاظمي د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ له چارواکو سره په ناسته کې وویل، چې ایران د کرونا وبا پر مهال د «شاد» په نوم د لرې واټن یا انلاین زدهکړو له پروګرامه پراخه تجربه لري.
هغه زیاته کړه: «موږ چمتو یو، چې د درې اړخیزې همکارۍ د هوکړې پر بنسټ ټول افغان زدهکوونکي د خپلې کورنۍ ښوونیزې شبکې له لارې وروزو او د مجازي ښوونځیو د شورا له اساسنامې سره سم هغوی ته باوري ښوونیز اسناد ورکړو».
له دې وړاندې هم په افغانستان کې د ایران سفیر عليرضا بېکدلي او په کابل کې د ایران کلتوري سلاکار سید روحالله حسيني د طالبانو د پوهنې وزارت له مشرانو سره په لیدنو کې د ښوونیزو همکاریو پر دوام ټینګار کړی و.