هند یوځل بیا د افغانستان د حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا ملاتړ کړی

پاکستاني سوداګر وايي چې اوسني وضعیت د پاکستان او افغانستان ترمنځ د دوه اړخیزې سوداګرۍ حجم پام وړ کم کړی دی او د کرښې په تړل کېدو سره د پاکستان د صادراتو ونډه هم پام وړ کمه شوې ده.

د پاکستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې مشر جنید الطاف بزنیس رېکاډر ته وویل چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د ګډې سوداګرۍ او ترانزیت سوداګرۍ ځنډول د دواړو هیوادونو اقتصاد ته زیان رسوي او اړتیا ده چې بیاکتنه وشي او ټولې ستونزې د خبرو اترو په میز حل شي.

هغه وویل چې د لارو تړل کیدو راهیسې ګډې سوداګرۍ ته شاوخوا ۴۵ میلیون ډالره زیان اوښتی دی.

د سرحد د سوداګرۍ او صنایعو خونې مشر له سوداګرۍ څخه د سیاست پر جلا کولو ټینګار کړی او وايي چې د دواړو ګاونډیو هیوادونو ترمنځ د سوداګرۍ بیا پیلولو لپاره باید سملاسي خبرې اترې پیل شي.

مخکې له دې پاکستاني سوداګرو ویلي و، چې په تیرو دوو میاشتو کې له افغانستان سره د سوداګریزو لارو تړلو دوی ته په ورځ کې له ۴ میلیون ډالرو څخه ډیر زیان رسولی دی.

دوی خبرداری ورکړی، چې پاکستان به په دې چلند سره په افغانستان او مرکزي اسیا کې بازارونه په چټکۍ سره له لاسه ورکړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند د دوشنبې په ورځ وویل، چې امیرخان متقي په دې ناسته کې د ډيپلوماسۍ، تفاهم او متقابل درناوي پر بنسټ له ګاونډیو او د سیمې هېوادونو سره د طالبانو د ښو اړیکو پر دریځ ټینګار کړی دی.

هغه دغه راز ویلي، چې له قزاقستان سره په سیاسي او اقتصادي اړیکو کې پام وړ پر مختګ شوی.

قزاقستان او د منځنۍ اسیا یو شمېر نورو هېوادونو په دې وروستیو کې د طالبانو له ادارې سره خپلې اړیکې پیاوړې کړې دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د قزاقستان د ولسمشر د ځانګړي استازي له قوله ویلي، چې استانه له کابل سره په بېلابېلو برخو کي لازیاتي همکارۍ ته دوام ورکوي.

توکوموف ټینګار کړی، چې د سیمې ثبات د ټولو ګډ مسوولیت دی، چې د اعتماد، ښه امنیت او اقتصادي همکاریو له لارې ترلاسه کېدای شي.

د پاکستاني رسنیو د رپوټونو له مخې، عاصم منیر په راولپنډۍ کې د پاکستان ددفاعي ځواکونو د مشرۍ ترلاسه کولو په تړاو غونډه کې وویل، چې ددفاعي ځواکونو د مرکز رامنځته کېدل مهم بدلون دی.

منیر، چې پر نوې دنده یې په پاکستان کې ګڼ اعتراضونه دي، په خپلو خبرو کې وویل، چې که نوی ډیلی پر پاکستان د برید هڅه وکړي، له« سخت او چټک» ځواب سره به مخ شي.

تېره جمعه د پاکستان لوی درستیز ددغه هېواد د دفاعي ځواکونو د مشر په توګه وټاکل شو.

د پاکستان د ځواکونو دغه نوی جوړښت د عملیاتو، اداري او ستراتیژیک واک یو واحد دفتر ته انتقالوي، چې د دغه هېواد د اساسي قانون د ۲۷ تعدیل پر بنسټ په۲۴۳مه ماده کې د بدلون له لارې رامنځته شوی.

د بدلې شوې ۲۴۳ مادې له مخې، ولسمشر د لومړي وزیر په مشوره د پوځ مشر ټاکي، چې هغه به په یو وخت کې د دفاعي ځواکونو مشر هم وي.

په ۲۰۲۴ کې د قانون بدلون د درې واړو ځواکونو د مشرانو دوره له درېو څخه پنځو کلونو ته لوړه کړه. همدارنګه اجازه ورکوي چې د هغوی دوره تر پنځو کلونو پورې وغځېږي یا هغوی بیا وټاکل شي.

د ۲۷ تعدیل له مخې، پوځ مشر ته اوس د ولسمشر او لومړي وزیر په مشوره د پنځو نورو کلونو لپاره د بیا ټاکنې یا د دورې د غځولو قانوني زمینه شته او دا تر ۲۰۳۵ کال پورې د جنرال منیر د منصب د خوندي کېدو لاره اوروي.

د ایران د خراسان رضوي ولایت امنیتي مرستیال امیرالله شمقدري د دوشنبې په ورځ، د لیندۍ پر۱۶مه، د ایران-اسراییل ۱۲ ورځنۍ جګړې ته په اشارې وویل چې له دې جګړې وروسته د افغان کډوالو د اخراج بهیر چټک شوی او په ایران کې د بې‌سنده افغان کډوالو شمېر راکم شوی دی.

د ایران د کورنیو چارو وزارت د اتباعو مرکز د روان کال د لیندي پر نهمه د بېلابېلو شمېرو پر بنسټ اعلان وکړ چې په دغه هېواد کې د افغان کډوالو ټول نفوس ۴ میلیونه او ۴۰۰ زره تنه دی.

تر دې مخکې د ایران د کورنیو چارو وزیر اسکندر مومني په دغه هېواد کې د شپږ میلیونه افغان کډوالو د حضور یادونه کړې وه او ویلي یې و چې د روان کال تر پایه به نږدې دوه میلیونه نور افغان کډوال هم وشړل شي.

شمقدري د افغان کډوالو د پراخ اخراج د اغېزو په اړه وویل چې د اټکلونو له مخې د دوی وتلو د کار پر بازار، ښاري خدمتونو او امنیتي برخو شاوخوا ۱۰سلنه اغېز کړی دی.

دغه ایراني چارواکي د سرحدي دیوال د پروژې په تړاو وویل چې د پولې نږدې ۵۰ سلنه برخه د دیوال په وسیله تړل شوې او په ټول سرحد کې له سرحدي سړکونو، نوې ټکنالوژۍ، حرارتي کمرو، د شپې لید وسایلو او نورو تخنیکي وسایلو استفاده کېږي.

شمقدري وویل چې ټاکل شوې د طالبانو یو پلاوی به د پولې د ستونزو د ارزونې لپاره د سې شنبې په ورځ ایران ته ورسېږي. هغه زیاته کړه: «هیله لرو چې د خبرو اترو او د ستونزو د حل له لارې، د پروژې پاتې عملیات په لا چټک ډول ترسره شي».

د ده په وینا، د ایران او افغانستان د سرحدي دیوال د پروژې بشپړول لږ تر لږه درې کاله وخت غواړي او یوه برخه یې د طالبانو له ادارې سره په دوه اړخیزو همغږیو پورې تړلې ده.

د ګلبدین حکمتیار زوی حبیب‌الرحمان حکمتیار هغه وویل، چې طالبان حکمتیار ته له خپلو ګوندي کسانو او نورو ولسي خلکو سره د لیدنو، فعالیتونو او ان د درملنې لپاره د بهرني سفر مخه نیسي.

هغه ته نږدې کسانو هغه وخت ویلي و، د ګلبدین حکمتیار او د مالیزیا د لومړي وزیر انور ابراهیم تر منځ زړه اشنايي ده او څو میاشتې مخکې د هغه د ځانګړي استازي په مشرۍ یو پلاوی کابل ته راغی او په وینا یې طالبانو له ګلبدین حکمتیار سره د لیدنې اجازه نه‌ورکوله، خو «د ممانعت بدو پايلو ته په پام سره اجازې ته اړ شول.»

طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم، په کابل کې د ګلبدین حکمتیار هستوګنځای چې د تېر جمهوري نظام له‌خوا ورکړل شوی و، بېرته واخیست او د حکمتیار اړوند ټلویزیون یې هم بند کړ.