نیویارک ټایمز: د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریز کړکېچ خلک اقتصادي سقوط ته نږدې کړي

د یاد وزارت ویاند عبدالسلام جواد ویلي چې له پاکستان سره د سوداګرۍ له بندېدو وروسته افغان سوداګرو ته نوي سیمه‌ییز او نړیوال بازارونه موندل شوي او وايي، چې په هېواد کې د خوراکي او غیرخوراکي توکو بیې تر ډېره ثابتې پاتې دي او سوداګري د سیمې له هېوادونو سره په چټک ډول لوړېږي.

د هغه په وینا، افغانستان له ایران، هند او ترکیې سره د وارداتو قراردادونه پراخ کړي او د دغو هېوادونو له لارې بدیلې سوداګریزې لارې فعالې شوې دي.

د طالبانو د سوداګرۍ وزارت ویاند په داسې حال کې د نویو بازارونو او بدیلو لارو د موندلو خبره کوي چې لاهم د افغانستان د سوداګرو ۱۲ زره کانتینره توکي په پاکستان کې بند پاتې دي.

طالبانو ددغو کانتینرونو او سوداګرو د ستونزو د حل په تړاو تر اوسه هیڅ اقدام نه دی کړی.

د اقتصادي چارو شنونکي وايي، چې د توکو بیې درې میاشتې وروسته ګرانېدای شي، ځکه په مارکیټ کې شته توکي ورو ورو کمیږي او عرضه د پخوا په پرتله کمه ده.

د دغې کارخونې مسوول نقیب‌الله احساس وايي، دوی له سويابينو، زغر، لمرګلي، کنوله او نورو بوټو څخه تېل او غوړي توليدوي او خام مواد يې په کور دننه برابرېږي.

نوموړی وايي، له دې سربېره د چرګانو صنعتي فابريکو ته هم خام مواد برابروي او اړتيا نشته چې له ګاونډيو هېوادونو وارد شي او همداراز یې ژمنه وکړه، چې راتلونکي کال ته به لس زره بزګرانو ته د سويابينو اصلاحي شوي تخم او کيمياوي سرو زمينه هم برابره کړي.

د ننګرهار ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د دوشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره وویل، د دغه ولایت لپاره د طالبانو د کرنې رييس محمد ولي محسن د تېلي نباتاتو زياتوالي، تخنيکي او نورو برخو کې د همکارۍ ډاډ ورکړ او همداراز یې ژمنه وکړه، چې د بزګرانو او مالدارانو پياوړتيا لپاره به تمويل کوونکي پيدا کړي، څو د خوړو، کرنې، مالدارۍ او د دې برخې محصولاتو په برخه کې هېواد پرځان بسيا شي.

د یادونې وړ ده، چې دمګړی په دغې کارخونه کې سل کسان په مستقيم او زرګونه نور په غېر مستقيم ډول کار کوي.

طالبانو له څه باندې دوو میاشتو راهیسې د پاکستان له پوځ سره تر مخامخ نښتو او همداراز د پاکستان له لوري د ډیورند کرښې په اوږدو کې د دروازو له تړل کېدو وروسته له پاکستان سره هر ډول سوداګري او په ځانګړې توګه د کم کیفیت له امله پر پاکستاني درملو په بشپړ ډول بندیز ولګاوه.

په دې لړ کې د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د خوړو او درملو مرستیال حمدالله زاهد د دوشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۷مه) د درملو د سترو تولیدي فابریکو له مسوولینو سره په کتنه کې وویل: «پر وارداتو تکیه کول مو تل محتاج ساتي،خو پر داخلي تولید تکیه مو اقتصادي خپلواکۍ ته رسوي.»

د نوموړي په وینا، له کورنیو تولیدي توکو استفاده کول په هېواد کې دننه د پانګې د راګرځېدو لامل کېږي او ورسره: «د کار زمینې برابرېږي او هم د کیفیت، مصونیت او مناسب قیمت تضمین کوي.»

حمدالله زاهد همداراز له یادو درمل جوړوونکو سره ژمنه وکړه، چې په نږدې راتلونکې کې به د هغو توکو واردات منع کړي، چې کورنۍ تولیدي فابریکې یې د بازار اړتیا پوره کولای شي.

په دې غونډه کې د څلورو درمل جوړوونکو کارخونو مسوولینو وویل، کارخونې یې په عصري ماشینرۍ او نوې ټکنالوژۍ سره سمبالې دي او دمګړی د اړتیا وړ ۲۱۷ډوله درمل تولیدوي.

د یادونې وړ ده، چې دا مهال په هېواد کې د درملو تولیدوونکو فابریکو شمېر ۱۱۰څخه ډېر شوی او له ۶۵۰ قلمو څخه زیات درمل تولیدوي.

سرچینې: په کابل کې د درملو بیې تر ۷۰ سلنې لوړې شوې دي | افغانستان انټرنشنل پښتو

دا په داسې حال کې ده، چې همدا څو ورځې مخکې سرچینو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل، له پاکستان سره د لارو د بندېدو له امله په افغانستان او په ځانګړې توګه کابل کې درمل کم شوي او بیې هم تر ۷۰ سلنې لوړې شوې او ناروغ لرونکي هم د درملو له کم کیفیت او د بیو له لوړېدو شکایت درلود.

پاکستاني سوداګر وايي چې اوسني وضعیت د پاکستان او افغانستان ترمنځ د دوه اړخیزې سوداګرۍ حجم پام وړ کم کړی دی او د کرښې په تړل کېدو سره د پاکستان د صادراتو ونډه هم پام وړ کمه شوې ده.

د پاکستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې مشر جنید الطاف بزنیس رېکاډر ته وویل چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د ګډې سوداګرۍ او ترانزیت سوداګرۍ ځنډول د دواړو هیوادونو اقتصاد ته زیان رسوي او اړتیا ده چې بیاکتنه وشي او ټولې ستونزې د خبرو اترو په میز حل شي.

هغه وویل چې د لارو تړل کیدو راهیسې ګډې سوداګرۍ ته شاوخوا ۴۵ میلیون ډالره زیان اوښتی دی.

د سرحد د سوداګرۍ او صنایعو خونې مشر له سوداګرۍ څخه د سیاست پر جلا کولو ټینګار کړی او وايي چې د دواړو ګاونډیو هیوادونو ترمنځ د سوداګرۍ بیا پیلولو لپاره باید سملاسي خبرې اترې پیل شي.

مخکې له دې پاکستاني سوداګرو ویلي و، چې په تیرو دوو میاشتو کې له افغانستان سره د سوداګریزو لارو تړلو دوی ته په ورځ کې له ۴ میلیون ډالرو څخه ډیر زیان رسولی دی.

دوی خبرداری ورکړی، چې پاکستان به په دې چلند سره په افغانستان او مرکزي اسیا کې بازارونه په چټکۍ سره له لاسه ورکړي.

د دغه ولایت لپاره د طالبانو د فرعي ګمرکونو رييس حاجي حقمل وايي، دغه توکي په ۱۷ موټرو کې ځای پر ځای شوي و او چلوونکو یې غوښتل هغه له محصول پرته هلمند ولایت ته وارد کړي، خو تر هغې مخکې یې مخه نیول شوې ده.

نوموړي ویلي: «یو شمېر خلکو د ۱۷ بار وړونکو موټرو په ذریعه غوښتل ۵۹ ټُنه خوراکي توکي لکه انساني درمل، کېله، لېمو، مالټې، ماهیان او ګوړه او غیر خوراکي توکي لکه ټوکر بې محصوله هلمند ولایت ته را وارد کړي، چې د یاد ریاست د اړوندو استازولیو ګرځنده ټيمونو له لوري یې مخه نیول شوې ده.»
د نوموړي په وینا، د دغې چارې په تړاو ۳۵ کسان نیول شوي او تر لومړنیو پوښتنو وروسته به اړوندو ادارو ته وروپېژندل شي.

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو او پاکستان تر منځ د اړیکو له خرابېدو وروسته له شاوخوا دوو میاشتو راهیسې د ډیورند کرښې په اوږدو کې د افغانستان او پاکستان تر منځ لارې د هر ډول سوداګریزو توکو د لېږد رالېږد پر مخ تړل شوې او یو شمېر کسان هڅې کوي په قاچاقي لارو د سوداګریزو توکو واردات او صادراتو ته دوام ورکړي.