د پاکستان پوځ د پنجشنبې په ورځ د (لېندۍ ۲۰مه) اعلان وکړ، چې د څارګرې ادارې ایاېسای پخوانی مشر فیض حمید د سیاسي فعالیتونو او پټو دولتي اسنادو د قانون ماتولو په تور په ۱۴ کلونو بند محکوم شوی دی. هغه په پوځي محکمه کې محاکمه شوی او دغې لړۍ نږدې ۱۵میاشتې وخت ونیوه.
جنرال فیض حمید د طالبانو د بیا واکمنېدو په لومړیو ورځو کې د ۱۴۰۰کال د وږي په میاشت کې د پاکستان تر ټولو لوړ پوځي مقام په توګه کابل ته تللی و، چې پراخ غبرګونونه یې پارولي وو. فیض حمید د پاکستان د استخباراتي ادارې تر ټولو اغېزمنو او ځواکمنو مشرانو له ډلې څخه ګڼل کېده.
هغه د پاکستان د پخواني لومړي وزیر او اوسني زنداني عمران خان ته نږدې کس بلل کېده او د تحریک انصاف ګوند له مشر سره د ده نږدې اړیکې د هماغه کلونو د سیاسي ترینګلتیاوو له ځانګړو لاملونو څخه ګڼل کېدې. عمران خان غوښتل، چې فیض حمید د ایاېسای مشر پاتې شي؛ خو د پاکستان پخواني لوی درستیز جنرال قمر جاوېد باجوه هغه بدل کړ او پر ځای یې بل کس وټاکه.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، په روانه اونۍ کې ۲۲۸ افغان کډوال چې د عراق او پاکستان په زندانونو کې بندیان وو؛ له زندانه تر خوشې کېدو وروسته بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ له دې ډلې ۲۲۴ کسان چې د پاکستان په زندانونو کې له تېرو دوو میاشتو راهیسې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي. په خبرپاڼه کې راغلي، ۴ نور کسان چې د عراق په زندانونو کې له درېیو میاشتو راهیسې بندیان وو؛ تر خوشې کېدو وروسته د نیمروز له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.
په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نهدي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو لهخوا نیول کېږي.
له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلاماباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې ماتې کړې دي.
له اسلاماباد نه خپرېدونکې اېکسپرېس ټرېبیون ورځپاڼې راپور ورکړی، په پاکستان کې هغه کډوال له نوي کړاو سره مخ دي چې د امریکا د بیا مېشتېدنې قضیې لري. یادې رسنۍ ته پاکستاني چارواکو ویلي، که امریکا د دغه کسانو د پناه غوښتنې قضیې نه مني؛ نو دوی یې هم نور خپل هېواد کې نهشي ساتلی.
په راپور کې راغلي، د ډونالډ ټرمپ له لوري پر کډوالۍ د سختو بندیزونو له امله پاکستان کې هم د هغو افغانانو وضعیت مبهم شوی چې افغانستان کې یې له امریکایي ادارو او ځواکونو سره دندې کړې وې. له هغه وروسته چې په واشنګټن کې د امریکا پر ملي ګارډ وروستی برید وشو، ولسمشر ډونالډ ټرمپ د دغه افغانانو د انتقال پروګرام نامعلوم وخت لپاره ځنډولی دی.
یادې پرېکړې د هغو کسانو راتلونکی ناڅرګنده حالت کې ایسار کړی، چې په تېر شل کلن حضور کې له امریکايي ځواکونو، ادارو او قراردادیانو سره کار کړی دی. پاکستاني چارواکو اېکسپرېس ټرېبیون ورځپاڼې ته ویلي، چې اسلاماباد د واشنګټن بدلونونه له نږدې څاري. د حکومت یو جګپوړي چارواکي چې نه يې غوښتل نوم یې په ډاګه شي وویل: «که امریکا پرېکړه وکړي، چې دغه کسان نه مني؛ نو پاکستان به بله لار و نهلري او بېرته به یې خپل هېواد ته واستوي.»
هغه وایي: «موږ نهشو کولای داسې یوه ډله خلکو ته د نامعلوم وخت لپاره ځای ورکړو، چې له پیله دایمي پاتې کېدل یې په پلان کې نهوو».
د دغه پروګرام بنسټ د ۲۰۲۱کال په اګسټ میاشت کې د پخواني افغان حکومت تر پرځېدو وروسته اېښودل شوی و او موخه یې دا وه؛ هغه افغانان خوندي ځایونو ته ولېږدول شي، چې د امریکا د ماموریت پر مهال یې ورسره همکاري کړې وه.
یاد چارواکی وایي، پاکستان د واشنګټن په غوښتنه زرګونه دغه کسان او د هغوی کورنۍ د لنډ مهالي پړاو لپاره ومنل. امریکا پاکستان ته ډاډ ورکړی و، چې له امنیتي ارزونو او اداري چارو وروسته ټول وړ کسان به ولېږدول شي؛ خو د پروګرام ناڅاپي درېدو په پاکستان کې په حکومتي کچو ژورې اندېښنې راولاړې کړې دي.
یو بل پاکستانی چارواکی وايي: «موږ د واشنګټن په غوښتنه په لنډمهالي ډول ځای ورکړی و. پاکستان نه اقتصادي توان لري، نه سیاسي فضا چې دغه ټول خلک د تل لپاره په خپل غېږ کې وساتي».
افغانستان انټرنشنل – پښتو ته رسېدلي معلومات په ډاګه کوي، چې په اسلاماباد کې پاکستاني پولیس اوس د امریکا سفارت له لوري افغان قضیه لرونکو ته ورکړل شوی هغه سند هم نه مني چې له مخې یې باید ونه نیول شي او یا هم ډیپورټ شي. دغه سندونو کې د پي۲، پي ۱ او بېلابېلو قضیو لرونکي افغانان شامل وو، چې د معلوماتو له مخې ډېره برخه یې د پاکستاني پولیسو له لوري نیول شوي او شړل شوي دي.
د بشري حقونو سازمانونو اندېښنه ښوولې، چې دغه افغانان له ګواښ سره مخ دي او د طالبانو په واکمنۍ کې به یې ژوند له لا ډېرو ننګوونو او مرګونو ګواښونو او ځورونو سره مخ شي. هممهاله د پاکستان په ټولو ښارونو کې د افغان کډوالو د اېستلو بهیر زور اخیستی او هره ورځ پولیس ان د افغان کډوالو دروازې ماتوي او په زوره یې خپل هېواد ته شړي.
اېکسپرېس ټرېبیون ورځپاڼې د یوه پاکستاني چارواکي له قوله لیکلي: «دغه کسان د امریکا له حکومت سره د یوه رسمي تفاهم له مخې پاکستان ته راغلي؛ خو د واشنګټن نوې پرېکړه اوسنی وضعیت بدل کړی دی».
ورځپاڼه وایي، طالبانو په وار، وار له ګاونډیو هېوادونو غوښتي چې افغانان بېرته واستوي او ادعا کوي چې د افغانستان امنیتي حالت ښه شوی دی؛ خو د بشري حقونو بنسټونه خبرداری ورکوي، چې د بهرنیو ځواکونو پخواني ژباړونکي، خبریالان، ښځینه فعالانې او مخکېني جکومتي مامورین له سخت ګواښ سره مخ دي.
په پاکستان کې مېشت د امریکا قضیه لرونکي افغانان هم سختو اندېښنو کې دي او د کډوالۍ په تړاو د ټرمپ وروستۍ پرېکړې یې ژوند له ناڅرګند حالت سره مخ کړی دی. ډېپلوماټیکې سرچینې وایي، پاکستان هڅه کوي له امریکا څخه د دغه پروګرام د راتلونکې په اړه روښانه دریځ ترلاسه کړي.
یو پاکستانی چارواکی وایي: «که امریکا دغه پروګرام په بشپړ ډول پای ته ورسوي؛ نو پاکستان به د یوې سختې پرېکړې په کولو مجبور شي. د دغه کسانو پرېښودل نور ناشونی دی».
د امریکا د کورني امنیت وزارت اعلان کړی، چې په تېرو ۳۶۵ ورځو کې له دې هېواد څخه شاوخوا ۶۰۰زره ناقانونه کډوال اېستل شوي دي. د وزارت د معلوماتو له مخې، نږدې ۱،۹ میلیونه نور کډوال په خپله خوښه له امریکا وتلي دي، چې په ټولییز ډول یې شمېر له ۲،۵ میلیون کسانو څخه اوړي.
د کورني امنیت وزارت دغه وضعیت یو ستر او تاریخي پرمختګ بللی او وایي، چې دا بهیر لا هم په پراخه کچه دوام لري.
یاد وزارت په خپل تازه راپور کې دا یوه ستره او تاریخي لاسته راوړنه بللې او لیکلي یې دي: «دا یوازې پیل دی.»
له هغې راهیسي چې ټرمپ بیا ځلي واک ته رسېدلی، د کډوالو پروړاندې د امریکا دریځ سخت شوی دی.
د خبریالانو د خوندیتوب کمېټه وایي، د ۲۰۲۵ کال پای ته رسېدو ته ۳ اوونۍ پاتې دي او تر دې مهاله په نړۍ کې د وژل شویو خبریالانو شمېر د ۲۰۲۴ کال د ریکارډ سره برابر شوی دی. دوی زیاته کړې، په غزه کې د اسراییل بریدونو او ایران او یمن کې د خبریالانو وژنې د وژل شویو خبریالانو شمېر لوړ کړی.
د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۹مه) په یوه راپور کې ویلي، چې د غزې په تړانګه کې پر خبریالانو د اسراییل بریدونو، په ایران او یمن کې وژنې په ۲۰۲۵ کال کې د وژل شویو خبریالانو شمېره لوړه کړې او تر دې مهال ۱۲۶ خبریالان او د رسنیو کارمندان وژل شوي دي.
د کمېټې د معلوماتو له مخې، د دې ترڅنګ په سوډان، مکسیکو، اوکراین او فليپين کې هم سږکال خبریالان وژل شوي دي.
په خبرپاڼه کې د نړۍوالې بېثباتی پر زیاتېدو اندېښنه ښودل شوې او کره معلوماتو ته لاسرسی مهم یاد شوی دی.
د خبریالانو د خوندیتوب د کمېټې مشر جوډي ګینزبرګ ویلي: «په ډېرو پېښو کې د خبریالانو د وژونو مسوول کسان نه مجازات کېږي، د وژنو بل ریکارډ کال ښيي، چې نړۍواله ټولنه د رسنیو پر وړاندې د بریدونو د مخنيوي لپاره د اړتیا وړ کار نه دی کړی.»
په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې په ۲۰۲۳ کال کې د اسراییل او غزې د جګړې د پیلېدو راهیسي نږدې ۲۵۰ خبریالان وژل شوي دي.
د دغه مرکز د څېړنو له مخې، سږکال اسراییل شاوخوا ۸۶ خبریالان او د رسنیو کارمندان وژلي، چې تېر ۲۰۲۴ کال دغه شمېر ۸۵ تنه وو.
دوی ویلي، چې په سوډان کې د رسنیو ۹ غړي وژل شوي چې په دغه هېواد کې د کورنۍ جګړې له کبله دغه شمېر ۱۵ ته رسېږي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې جګړه کې خبریالان تښتول شوي، جنسي تېری پرې شوی او د چټک ملاتړ ځواکونو له خوا تېښتې ته اړ شوي دي.
د روسیې پوځ په اوکراین کې ۴ خبریالان وژلي، چې په ۲۰۲۴ کال یو خبریال وژل شوی و.
یادې کمېټې ویلي، چې په مکسیکو کې د خبریالانو وژنې د تېر کال په پرتله پنځه ځله زیاتې شوي او په فلیپين کې تېر کال د خبریالانو وژنې صفر؛ خو سږ کال درېیو ته رسېدلي.
د خوندیتوب کمېټې له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې اسراییل باید د خپلو کړنو له امله حساب ورکونې ته مجبور کړي.
د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې مشره انالینا بربوک ویلي، چې نړۍ باید د بشري مرستو کارکوونکو او اړوندو سازمانونو لپاره هغه خوندیتوب، مالي امکانات او سیاسي ملاتړ برابر کړي چې دوی ورته اړتیا لري.
بربوک دا څرګندونې د چهارشنبې په ورځ د ډسمبر لسمه چې د بشري حقونو له نړۍوالې ورځې سره برابره ده، کړې دي.
هغې د بشري حقونو د نړۍوالې ورځې په اړه ویلي، چې دا ورځ «موږ ته را په زړه کوي چې زموږ د ډېرو لپاره حقونه په هماغه ورځنیو شېبو کې څرګندېږي چې ډېر وخت پرې سترګې پټوو. هغه شېبې چې ښايي کوچنۍ ښکاره شي، خو ژور او بنسټیز ارزښت لري.»
هغې هیله څرګنده کړې، چې د داسې یوې نړې په هیله ده چې هر انسان هره ورځ پر خپلو حقونو ډاډمن وي.