په تهران کې د لاریون کوونکو شعار: موږ پهلوي ته په تمه یوو
په داسې حال کې چې ایران کې لاریونونه ۱۴مې ورځې ته غځیدلي، په تهران کې د شنبې په ماښام خلک سړکونو ته راوتلي او «موږ د پهلوي په تمه یوو، هېڅ ځای نه ځو، همدلته پآتې کیږو» شعارونه ورکوي.
په داسې حال کې چې ایران کې لاریونونه ۱۴مې ورځې ته غځیدلي، په تهران کې د شنبې په ماښام خلک سړکونو ته راوتلي او «موږ د پهلوي په تمه یوو، هېڅ ځای نه ځو، همدلته پآتې کیږو» شعارونه ورکوي.
د بحران نړیوالې ډلې ویلي چې پاکستان په ناڅاپي ډول په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته تر ټولو زیات زیانمن شوی دی. د دې بنسټ ارزونې ښيي چې که په پاکستان کې تاوتریخوالی زیات شي، اسلاماباد به یو ځل بیا پر افغانستان بریدونو ته مخه کړي.
د بحران نړېوالې ډلې په خپل تازه راپور کې د دوحې او استانبول له ناکامو خبرو وروسته د طالبانو او پاکستان اړیکې «ترینګلې او نازکې» بللې دي. د راپور له مخې، د دواړو لوریو اړیکې هغه مهال لا خرابې شوې چې طالبانو د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي) پر وړاندې د اقدام غوښتنه ونه منله.
دا خپلواک فکري بنسټ، چې مرکز یې د بلجیم په بروکسل کې دی، لیکي چې طالب چارواکو د تړلو دروازو تر شا د ډیورند کرښې په نږدو کې د ټيټيپي د حضور شتون منلی، خو استدلال کوي چې له دواړو هېوادونو څخه هېڅ یو پر ډیورند کرښه د تګ راتګ بشپړ کنټرول نه شي کولای.
راپور زیاتوي چې افغان طالبانو ادعا کړې، هغه ګڼ شمېر وسلهوال یې کرښې ته له نږدې سیمو لرې کړي چې په ۲۰۲۴کال کې د پاکستاني امنیتي ځواکونو د عملیاتو له امله بېځایه شوي وو. خو سره له دې، طالبان لا هم د اسلاماباد اساسي غوښتنه، یعنې د ټيټيپي د مشرانو سپارل، نه مني.
د بحران نړېوالې ډلې د طالبانو او پاکستان ترمنځ روان کړکېچ د ۲۰۲۶کال د لسو احتمالي شخړو په لړ کې یاد کړی دی.
راپور ټینګار کوي چې د افغان طالبانو او پاکستاني طالبانو ترمنځ اړیکې «ډېرې پیاوړې» دي. په راپور کې همدارنګه راغلي چې پر ډیورنډ کرښه د پرتو سیمو ډېری پښتانه د پاکستان له مرکزي حکومت سره مخالفت لري، خو په دغو سیمو کې د وسلهوالو سخت ځپل ښايي برعکس پایله ولري. د بنسټ په باور، دا ډول کړنې کولی شي د طالبانو او ټيټيپي جنګیالي د داعش پر لور ورټېل وهي، څو د طالبانو د ادارې پر ضد وجنګېږي.
فاکس نیوز تازه راپور دا پوښتنه څیړلې چې که د ایران جمهوریت سقوط وکړي، نو راتلونکی واک به د چا په لاس کې وي. راپور کې راغلي چې دا موضوع ډېره پېچلې ده او روښانه ځواب نه لري، ځکه پایله تر ډېره حده په دې پورې اړه لري چې رژیم په کوم شکل سقوط کوي، نه دا چې یوازې سقوط وکړي.
راپور زیاتوي، اصلي ټکی دا دی چې د ایران راتلونکی به د امنیتي ځواکونو له دریځه ټاکل کېږي. که د سپاه پاسداران ځواکونه او عادي پوځ متحد پاتې شي، نو امکان شته چې واک په بل نوم خو هماغه د زورورو بنسټونو په لاس کې پاتې شي. خو که دا ځواکونه ټوټهټوټه شي، امرونه ونه مني یا له خلکو سره ودریږي، نو بدلون به ژور وي.
راپور کې راغلي چې ځینې کارپوهان خبرداری ورکوي چې لوېدیځ باید د ظاهري بدلون ملاتړ ونه کړي، داسې بدلون چې یوازې د مشرتابه نومونه بدل کړي خو اصلي قدرت هماغه پاتې شي. دا ډول بدلون به د ایران خلکو ته ریښتینی سیاسي راتلونکی ورنه کړي.
راپور دا هم وايي چې د ایران اپوزیسیون تر ټولو لویه ستونزه ایډیالوژي نه، بلکې تنظیم او مشرتابه ده. لاریونونه شته، خو د سیاسي بدیل جوړول او د واک نیولو لپاره منظم چوکاټ لا نه دی رامنځته شوی.
راپور زیاتوي د احتمالي سناریوګانو له جملې څخه یو دا دی چې پوځ یا دپوځځینې جنرالان د واک نیولو هڅه وکړي، خو کارپوهان وایي چې دا ځواکونه یو شان نه دي او دننه یې اختلافات شته. همدارنګه، یوازې له بند څخه راخلاص شوي فعالان یا سیاستوال ښايي د عامو خلکو لپاره کافي کاريزما ونه لري چې مشري پر غاړه واخلي.
د راپور په پای کې زیاتوي چې د ایران د اسلامي جمهوریت تر سقوط وروسته به د ایران راتلونکی نامعلوم، ستونزمن او له احتمالي بېثباتۍ ډک وي او که د امنیتي بنسټونو واک مات نه شي، نو امکان شته چې نظام بدل شي خو قدرت هماغسې پاتې شي.
د طالبانو دفاع وزارت اعلان وکړ، چې د یاد وزارت وزیر ملا یعقوب مجاهد امر کړی چې ددې ډلې ټول هغه «بې سرنوشته» وسلوال چې د امنيتي او تصفيوي كميسيون له لوري يې د دويمي کره کتني فورمي تاييد شوي وي، بېرته جذب شي. په ورته وخت کې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت هم ورته امر صادر کړی و.
په اعلامیه کې ویل شوي چې د طالبانو وسلوال کولی شي د خپلو پېژندپاڼو او د تصفیې کمیسیون د تایید فورمې سره د دفاع وزارت د استخدام مرکزونو ته لاړ شي.
له دې وړاندې د طالبانو کورنیو چارو وزارت کې سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي و، چې د یاد وزارت وزیر سراج الدین حقاني د ملاهبت الله د حکم د تطبیق په پایله کې فعال احتیاط ته د سوق شويو منسوبانو د بیا استخدام امر ورکړی. حقاني په مکتوب کې ویلي چې یاد کسان د اړتیا پرمهال ګومارل کېدای شي.
د یادونې وړ ده، چې د روان کال د وري پر ۲۴مه افغانستان انټرنشنل - پښتو په لومړی ځل راپور ورکړ، چې د طالبانو مشر مولوي هبت الله ددې ډلې د کورنیو چارو وزارت، دفاع وزارت او د استخباراتو لوی ریاست شل سلنه کارکوونکي تنقیص کړي او فعال احتیاط ته یې سوق کړي دي.
دغه راپور د طالبانو د کورنیو چارو وزارت، دفاع وزارت او استخباراتو ریاست سندونو ته د لاسرسي پر بنسټ جوړ شوی و. وروسته په غويي میاشت کې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د دولتي کارکوونکو د تنقیص خبر تایید کړ.
د طالبانو مشر ملا هبت الله دا پرېکړه په داسې حال کې کړې وه، چې له افغانستان سره د امریکا د مرستو د درول کېدو راپورونه ورکړل شوي وو او ددې ډلې تر واک لاندې دولتي کارکوونکو د معاشونو د ځنډ او خنډ په اړه شکایتونه درلودل.
د اسراییل لومړي وزیر بنيامین نتنېاهو د ایرانيانو د لاریونونو په اړه د اکونومیست مجلې سره په مرکه کې ویلي چې د ایران په کورنیو پیښو کې د لاسوهنې نیت نه لري. هغه زیاته کړې ښایي اوس هغه وخت رارسېدلی وي چې ایرانیان خپل برخلیک په خپله وټاکي.
نتنېاهو ټینګار کړی چې انقلابونه تر ټولو غوره پایله هغه وخت لري چې له دننه څخه راولاړیږي.
د هغه په وینا، ایرانی رژیم میلیاردونه ډالر د نیابتي ځواکونو په لګښت مصرفوي، خو د خپلو خلکو د اړتیاوو پوره کولو توان نه لري.
دا څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې په ایران کې ولسي اعتراضونه دوام لري او نړیواله ټولنه د وضعیت په اړه اندېښنې ښيي.
ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د خیبرپښتونخوا د باجوړ په ماموند سیمه کې د وسلوالو په برید کې یو پاکستانی نظامي وژل شوی او همداشان د خیبر ولسوالۍ په ملاګوري سیمه کې د وسلوالو سره د نښتې پرمهال یو بل پاکستانی نظامي هم وژل شو او ۳ نور ټپیان دي.
د خیبر او باجوړ ولسوالیو چارواکو د پېښو د تایید ترڅنګ ویلي، چې په دواړو ولسوالیو کې چاڼیز عملیات روان دي.
د یو بل خبر له مخې د خیبر ولسوالۍ د تېرا په سیمه کې د عملیاتو لپاره ټول چمتوالی بشپړ شوی دی او د سیمې د ځايي خلکو د بې ځای کېدو بهیر هم ادامه لري.
تر اوسه پورې کومې وسلوالې ډلې ددې بریدونو مسوولیت په غاړه نه اخیستی.
د یادونې وړ ده، چې تېره ورځ د پښتونخوا د خیبر ولسوالۍ ځایي چارواکو ویلی و، چې په تیرا دره کې د وسلوالو پر ضد د امنیتي عملیاتو ټولې تیارۍ بشپړې شوي او د عملیاتو له امله له سیمې څخه د خلکو د ویستلو بهیر به نن د جمعې په ورځ په رسمي ډول پیل کړي او د روانې میاشتې تر ۲۵مې به دوام وکړي.
