روسیه وايي چې په مسکو کې پر جګپوړي روسي جنرال د برید عامل یې له دوبۍ رالېږدولی

د راپور له مخې، طالبانو نوي سخت قوانین نافذ کړي چې د ښځو د تګ راتګ، کار کولو او زده‌کړو ته د لاسرسي مخه نیسي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کارپوهانو دا وضعیت «جنسیتي اپارتاید» بللی او خبرداری یې ورکړی چې دا کړنې د بشري حقونو له بنسټیزو اصولو سره په ټکر کې دي.

همداراز، د جرمونو نړیوالې محکمې په جولای میاشت کې د طالبانو د ځینو لوړپوړو مشرانو پر ضد د ښځو د ځورونې په تور د نیولو حکمونه هم صادر کړي دي.

راپور همدارنګه وايي، چې طالبانو د رسنیو پر فعالیتونو نوي محدودیتونه لګولي، یو شمېر خبریالان او منتقدین یې په خپل‌سري ډول نیولي او د «اخلاقي قوانینو» تر نامه لاندې یې خلک تعقیب کړي دي. د بهرنۍ مرستې د کمېدو له امله، د رسنیو مالي ستونزې هم زیاتې شوې او د خبریالانو شمېر راکم شوی دی.

د بشري حقونو د څار بنست ټینګار کړی، چې په ۲۰۲۵کال کې د بهرنۍ مرستې د کمښت او د میلیونونو افغان کډوالو د جبري راستنېدو له امله د افغانستان بشري ناورین لا ژور شوی دی.

د راپور په وینا، تر ۲۲میلیونو ډېر خلک د خوړو له جدي ناامنۍ سره مخ دي چې ښځې او نجونې تر ټولو ډېرې زیانمنې شوې دي.

یاد سازمان له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې پر طالبانو فشارونه زیات کړي، له افغان ولس سره بشري مرستې دوامداره وساتي، د افغانستان د بشري حقونو د څېړنې خپلواک میکانیزم ملاتړ وکړي او هغه افغان کډوال په زور بېرته ستانه نه کړي، چې د ځورونې او مرګ له ګواښ سره مخ دي.

د یوناما د موندنو له مخې، په همدې موده کې د پخواني حکومت د نظامیانو او چارواکو پر وړاندې لږ تر لږه ۲۸ د خپل سرو نیونو، اووه د شکنجې او بد چلندۍ پېښې ثبت شوې دي.

په راپور کې راغلي، چې یو شمېر قربانیان هغه کسان وو چې له ایران او پاکستان څخه افغانستان ته نوي راستانه شوي وو.

یوناما ویلي، د لیندي میاشتې په ۱۸مه، د پروان ولایت په جبل‌السراج ولسوالۍ کې په جلا جلا پېښو کې دوه کسان چې له پخواني حکومت سره یې تړاو درلود او تازه له ایران څخه راستانه شوي وو، نامعلومو وسله‌والو په ډزو ووژل. د راپور له مخې، له وژل شویو کسانو څخه یو تن د پخواني حکومت د کورنیو چارو وزارت کارکوونکی و او بل د یوه پخواني نظامي د تره زوی و.

د راپور له مخې، د پخواني حکومت ګڼ شمېر نظامیان د طالبانو له واکمنېدو وروسته ګاونډیو هېوادونو، په ځانګړي ډول ایران ته تللي وو. یوناما زیاتوي چې ایران د افغان کډوالو د ایستلو پر مهال، یو شمېر پخواني نظامیان هم بېرته افغانستان ته ستانه کړي دي، چې ځینې یې له جدي امنیتي ګواښونو سره مخ شوي دي.

په همدې راپور کې یوناما د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن‌المنکر وزارت د کړنو په اړه هم اندېښنه څرګنده کړې ده.

د یوناما په وینا، د ۲۰۲۵کال له اکتوبر څخه تر دسمبر پورې، د دې وزارت محتسبانو لږ تر لږه ۵۲۰کسان په «خپل سري ډول» نیولي دي.

راپور زیاتوي چې په همدې موده کې د ښځو او سړیو پر وړاندې د بد چلندۍ لږ تر لږه ۵۰ پېښې ثبت شوې دي، چې ډېری یې د ږیرې یا ویښتانو د لوېدیځ په سټایل جوړول، د موسیقۍ غږولو یا اورېدو او د حجاب د مقرراتو د نه مراعتولو په تور شوې دي.

یوناما د ۲۰۲۵کال د نومبر په ۱۹مه،په ننګرهار ولایت کې د طالبانو د محتسبانو له لوري د موسیقۍ۶۵۷الاتو سوځول، د دغه ډول کړنو یوه بېلګه بللې ده.

د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوی خبرداری ورکوي چې د پخواني حکومت د نظامیانو هدفي وژنو، شکنجې او خپل سرو نیونو او همدارنګه د عامو خلکو پر شخصي ژوند سختو محدودیتونو، په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت لا پسې خراب کړی او د وېرې فضا یې پراخه کړې ده.

ظفر صمد ویلي، په ۲۰۲۴ کال کې د تاجکستان او افغانستان ترمنځ شپږ وسله‌والې نښتې شوې وې، چې درې افغان قاچاقبران پکې وژل شوي وو.

نوموړي همدارنګه ویلي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د نشه‌یي توکو کشف او ضبط کچه هم لوړه شوې ده. د نوموړي په وینا، په ۲۰۲۵ کال کې ۲۷۴۲ کیلو ګرامه نشه‌یي توکي نیول شوي، په داسې حال کې چې په ۲۰۲۴ کال کې دا اندازه ۱۸۲۴ کیلو ګرامه وه.

هغه ټینګار کړی چې د افغان نشه‌یي توکو کشف نږدې یو ټن زیاتوالی ښيي، او دا د تاجکستان امنیتي ځواکونو هڅې او د پولې د ساتنې موثریت څرګندوي.

ددغه لیدنې په اړه سټیو وېټکاف په خپله ایکس پاڼه لیکلي، «موږ له سمندري ځواکونو او بحري پوځیانو مننه وکړه، د الوتنو ژوندي عملیات مو وکتل او له هغه پیلوټ سره مو خبرې وکړې چې یوه ایراني بې‌پیلوټه الوتکه یې وویشتله، هغه الوتکه چې بېړۍ ته د نږدې کېدو پر مهال یې ښه نیت نه لاره.»

نوموړي زیاته کړې، چې د یادو سرتېرو ترڅنګ ولاړ دی، ځکه چې د امریکا ګټې ساتي، دښمنان مهاروي او نړۍ ته د امریکا پوځي چمتووالی او عزم ښيي.

د راپورونو له مخې، د «ابراهام لینکن» بېړۍ تېر کال نومبر کې له سن‌ډیاګو څخه د هند ارام سمندرګي سیمو ته روانه شوې او په جنورۍ میاشت کې منځني ختیځ ته رسېدلې ده.

دا څرګندونې په داسې حال کې شوې چې امریکا او ایران په عمان کې د ایران د اټومي پروګرام په اړه خبرې کړې وې.

د راپورونو له مخې، د امریکا دغه اقدامات د منځني ختیځ د ثبات او د ایران د احتمالي ګواښونو په وړاندې د ځواک څرګندونې دي، چې په سیمه کې د امنیت او پوځي چمتووالي په اړه نړیوالو ته پیغام ورکوي.

د ایران او امریکا تر منځ دوه اړخیزې خبرې د جمعې په ورځ (د سلواغې ۱۷مه) په عمان کې ترسره شوې او دواړو لوریو وویل، چې په راتلونکې کې به دغه مذاکرات دوام ومومي.

په یادو مذاکراتو کې د ایران د پلاوي مشري عباس عراقچي کوله چې له عمان څخه د «الجزیرې مجمعې» په ۱۷مه غونډه کې د ګډون لپاره دوحې ته یې سفر وکړ او د قطر له لومړي وزیر سره په کتنه کې د ایران او امریکا تر منځ د وروستي ډیپلوماټیک تعامل په اړه راپور ورکړ.

عراقچي له الجزیرې شبکې سره په خبرو کې وویل، په عمان کې د جمعې ورځې له «مثبت» مذاکراتو وروسته به دواړه لوري د اټومي پروګرام په تړاو غیر مستقیم خبرو ته دوام ورکړي.

هغه د احتمالي جګړې د پیلېدو په تړاو وویل: «پر امریکا برید شونی نه‌دی، خو موږ به په سیمه کې د هغوی اډې په نښه کړو». هغه ټینګار وکړ: «موږ به پر ګاونډیو هېوادونو برید ونه‌کړو، بلکې په هغو هېوادونو کې به د امریکا نظامي اډې په نښه کړو. په دغو دوو کې ډېر لوی توپیر شته».

عراقچي همداراز وویل، د تهران او واشنګټن تر منځ د بل پړاو خبرو لپاره نېټه نه‌ده ټاکل شوې، خو د امریکا ولسمشر اعلان کړی، چې بل پړاو خبرې به د راتلونکې اونۍ په پیل کې ترسره شي.

ډونالډ ټرمپ په سیمه کې د امریکا د نظامي حضور له تقویت وروسته، یو ځل بیا پر ایران د برید ګواښ وکړ او د یورانیم د غني کولو د پروسې او د بالسټیک توغندیو پروګرام د درېدو او همداراز په سیمه کې د وسله‌والو ډلو له ملاتړه د تهران د لاس په سر کېدو غوښتنه کړې ده.

خو د ایران د بهرنیو چارو وزیر بیا په ډاګه کړې، په هر ډول خبرو کې باید له ګواښ او فشار راوستلو ډډه وشي او زیاته کړې یې ده، چې تهران به یوازې د اټومي پروګرام په تړاو خبرې وکړي او د بلې هېڅ موضوع په اړه به له امریکا سره خبرې ونه‌کړي.

له دې سره سم، د اسراییل د لومړي وزیر دفتر اعلان وکړ، چې بنیامین نتنیاهو به د راتلونکې چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۲مه) په واشنګټن کې له ډونالډ ټرمپ سره په کتنه کې له ایران سره د مذاکراتو په تړاو خبرې وکړي. د اسراییل د لومړي وزیر دفتر زیاته کړې، نتنیاهو غواړي، چې په هر ډول مذاکراتو کې باید د ایران د بالسټیک توغندیو پر پروګرام هم محدودیتونه ولګول شي.

په ورته وخت کې د امریکا ځانګړي استازي په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، چې د شنبې په ورځ یې د الوتکې لېږدونکې له بېړۍ ابراهام لېنکن او نورو نظامي برخو لیدنه کړې او په «ځواک سره پر سولې» ټينګار کړی دی.