رویټرز: د امریکا پوځ د ایران پر وړاندې د اوونیو عملیاتو لپاره چمتووالی نیسي

نوموړي دغه څرګندونې د مونیخ امنیتي کنفرانس پر مهال وکړې او ویې ویل چې روانې جګړې د نړۍ پر میلیونونو خلکو ژور اغېز کړی او بشري وضعیت یې ستونزمن کړی دی. هغه زیاته کړه چې نړیواله ټولنه باید د شخړو د هواري لپاره د ډیپلوماسۍ او متقابل تفاهم لارې ته لومړیتوب ورکړي.

د چین د بهرنیو چارو وزیر په خپلو خبرو کې د تایوان موضوع ته هم اشاره وکړه او خبرداری یې ورکړ چې له چین څخه د تایوان د جلا کولو هر ډول هڅه کولی شي د چین او متحده ایالاتو ترمنځ د مستقیمې شخړې لامل شي. هغه ټینګار وکړ چې د چین د «سرې کرښې» څخه تېرېدل به د بیجینګ او واشنګټن ترمنځ اړیکو ته ګواښونکی زیان ورسوي.

وانګ یی همدارنګه وویل چې په اوسني نړیوال وضعیت کې تر ټولو غوره سناریو دا ده چې چین او امریکا د سیالۍ پر ځای د همکارۍ لاره غوره کړي. د هغه په وینا، بیجینګ د واشنګټن له لوري د درناوي ځینې نښې مثبتې ارزوي او باور لري چې دواړه ځواکمن هېوادونه کولی شي د اختلافاتو په مدیریت سره د نړیوال ثبات لپاره رغنده رول ولوبوي.

نوموړي دا هم څرګنده کړه چې چین نه غواړي د اروپا او چین ترمنځ د «سیستماتیکې سیالۍ» روایت پیاوړی شي، ځکه دا ډول لیدلوری نه یوازې دوه‌اړخیزو اړیکو ته زیان رسوي، بلکې نړیوال اختلافونه هم زیاتولی شي.

روبیو خپله وینا د یووالي په پیغام پیل کړه او ویې ویل چې امریکا او اروپا له تاریخي پلوه له یو بل سره تړلي دي او د اروپا راتلونکی به هېڅکله د امریکا لپاره بې‌ارزښته نه وي. هغه زیاته کړه چې دواړه لوري باید خپلې ګډې اړیکې پیاوړې کړي او پر ګډو ارزښتونو ولاړو همکاریو ته دوام ورکړي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر د لوېدیځو هېوادونو د پخوانیو حکومتونو د انرژۍ او کډوالۍ پر تګلارو هم نیوکه وکړه او ویې ویل چې دغو سیاستونو خلک بېوزله کړي او د راتلونکې لپاره یې ګواښونه رامنځته کړيدي.

نوموړي همدارنګه پر ملګري ملتونه نیوکه وکړه او ادعا یې وکړه چې دغه نړیوال سازمان د شخړو په حل کې اغېزناک رول نه دی لوبولی. روبیو وویل چې د ډونالډ ټرمپ تر مشرۍ لاندې، امریکا غواړي دا وضعیت بدل کړي او هیله لري چې اروپایي متحدان به یې په دې لاره کې ورسره مل وي.

هغه زیاته کړه، که اړتیا وي امریکا کولی شي یوازې هم اقدام وکړي، خو غوره ګڼي چې دا کار د خپلو اروپایي ملګرو په همکارۍ ترسره کړي. روبیو ټینګار وکړ چې امریکا د اروپا سره د اړیکو پرېکون نه غواړي، بلکې هڅه کوي تاریخي ملګرتیا بېرته پیاوړې کړي.

د نوموړي په وینا، د اروپا او امریکا اتحاد په تېرو لسیزو کې مهم رول لوبولی او نړۍ یې له جدي ګواښونو ژغورلې ده. هغه همدارنګه څرګنده کړه چې واشنګټن غواړي دا اتحاد اصلاح او عصري کړي، څو د اوسنیو نړیوالو ننګونو پر وړاندې اغېزناک پاتې شي.

د یادونې ده چې د مونیخ امنیتي کنفرانس چې پرون پیل شوی د نړۍ د مهمو سیاسي او امنیتي بحثونو له سترو نړیوالو فورمونو څخه دی، چې هر کال پکې د بېلابېلو هېوادونو مشران او لوړپوړي چارواکي ګډون کوي.

د ایراني چارواکو په وینا، د روان کال په تېرو لسو میاشتو کې له جنوبي خراسان څخه افغانستان ته ۲ میلیونه او ۱۰۰ زره ټنه توکي صادر شوي، چې ارزښت یې ۴۲۷ میلیونه ډالرو ته رسېږي.

د بیرجند د سوداګرۍ خونې مشر ویلي، که څه هم د سویلي خراسان نفوس د ایران یوازې یو سلنه جوړوي، خو افغانستان ته د ایران ډېری وزني صادرات له همدې لارې ترسره کېږي.

بلخوا، د ګمرک چارواکو ویلي چې هره ورځ له دوو تر درې زرو پورې باروړونکي موټر د صادراتو او ترانزیت په بهیر کې تګ راتګ کوي.

چارواکو ټینګار کړی چې د دې بهیر د دوام او پراختیا لپاره د لوژستیکي زیربناوو پیاوړتیا، د ګودامدارۍ ښه مدیریت او د خصوصي او دولتي سکتور ترمنځ همغږي اړینه ده.

رویټرز خبري اژانس راپور ورکړی چې د امریکا له لوري به یو پلاوی، چې پکې سټیو ویټکاف او جرد کوشنر شامل دي، د سه‌شنبې په سهار د ایران له چارواکو سره وګوري.

د راپور له مخې، ویټکاف او کوشنر به وروسته د ماسپښین مهال د روسیې او اوکراین له استازو سره په درې‌اړخیزو خبرو اترو کې هم ګډون وکړي.

د امریکا او ایران د مذاکراتو لومړی پړاو په عمان کې ترسره شوی و. د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د لومړي پړاو له پای وروسته ویلي و چې «خبرې اوږدې او ژورې وې.»

بل پلو، ټرمپ خبرداری ورکړی چې که هوکړې ته ونه رسېږي، نو د ایران لپاره به «بدې پېښې» رامنځته شي.

د ټرمپ دغه څرګندونې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د فارسي خدماتو په ایکس پوسټ کې خپرې شوي.

نوموړی وایي: «څلور اویا کاله کېږي چې هغوی یوازې خبرې کوي. په دې موده کې د خلکو ژوندونه له منځه تللي، پښې، لاسونه او مخونه یې له تاوتریخوالي سره مخ شوي. دا وضعیت له اوږدې مودې دوام لري، نو وګورو څه پېښیږي.»

هغه ټینګار وکړ چې د ایران اوسنی رژیم د بشري حقونو سرغړونې کوي، د خلکو ژوند له ګواښ سره مخ کوي او نړیواله ټولنه باید د دې وضعیت د اصلاح لپاره عملي اقدامات وکړي.