د فرانسې خبري اژانس راپور ورکړی، وروسته له هغې چې دوه بېپیلوټه الوتکې په ریاض کې د امریکا پر سفارت ولګېدې؛ د سعودي عربستان په پلازمېنه کې د درنو چاودنو غږونه اورېدل شوي دي.
د راپور له مخې؛ په ښار کې پرلهپسې زورورې چاودنې شوې دي. د ریاض یوه اوسېدونکي یاد اژانس ته ویلي: «د چاودنو غږونه مې واورېدل او زموږ کور ولړزېده». لاتراوسه د دغه بریدونو د احتمالي مرګژوبلې او زیانونو په اړه رسمي معلومات نهدي خپاره شوي.
د والستریت ژورنال په يوه سرمقاله کې چې د دوشنبې په ورځ خپره شوې راغلي، د ايران لهخوا پر عربي هېوادونو، سيمهييزو متحدينو او ان اروپايي موخو بريدونه د دې لامل شوي چې تهران لا زيات منزوي شي او پر وړاندې يې ټلواله لا پياوړې شي.
په سرمقاله کې ټینګار شوی، چې د امریکا او اسراییل د بمبارۍ له پیل راهیسې د ایران غچ اخیستونکي اقدامات په حقیقت کې د ایران د مخالفینو ترمنځ لازیات یووالی راوستی او د ایران حکومت په دې کار د «خپل بقا په وړاندې پراخه قضیه» پرانیستې ده.
ورځپاڼه ليکي، چې د خليج هېوادونه پر دغه بريدونو سخت غوسه دي او د امريکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په وينا؛ ځينې يې د پوځي شخړې لپاره هم چمتو دي. په مقاله کې ويل شوي، چې د ايران لهخوا په متحده عربي اماراتو کې د فرانسې پر يوه سمندري اډه او په کوېټ کې د يوې هوايي اډې چې اېټاليا ترې کار اخلي بريدونو اروپا هم دې موضوع ته راکاږلې ده.
د سرمقالې په پای کې راغلي، که څه هم د ايران حکومت لا هم ځينې ملاتړي لري؛ خو وروستيو اقداماتو يې د حکومت د بدلون اړتیا نوره هم روښانه کړې او د دغه نظر ملاتړي زيات شوي دي.
د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې رييس نورالدین ترابي د سولیډریټي انټرنشنل موسسې له رييسې مرچولن کترن باس سره په کتنه کې وویل، په کابل کې زیات کډوال مېشت دي او لا هم مرستو او په ځانګړي ډول نغدو پیسو ته اړتیا لري.
نورالدین ترابي په دې کتنه کې د سولیډریټي انټرنشنل موسسې له رييسې وغوښتل، چې له یادو کډوالو سره د نغدو پیسو مرسته وکړي.
د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د دوشنبې په ورځ (د کب ۱۱مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د سولیډریټي انټرنشنل موسسې رييسې مرچولن کترن باس په دې کتنه کې مستحقو کورنیو ته د نغدو پیسو د وېش په اړه وویل، چې په کابل کې به له سروې وروسته مرستې ووېشي.
هغې همداراز په ډاګه کړه، چې دا موسسه داخلي بېځایه شویو او راستنېدونکو کډوالو ته د بېړنۍ رسېدنې لپاره امکانات لري او غواړي، چې له دې ادارې سره په همغږۍ او همکارۍ د مرستو د وېش بهیر پیل کړي.
کابل کې د ترکیې شارژدافیر سادین اییلدیز وايي، د چاپېریال ساتنې برخه کې نړۍوال د افغانستان پوروړي دي، ځکه افغانستان د اقلیمي بدلون له ناوړه اغېزو څخه ډېر زیانمن دی. دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د چاپېریال ساتنې اړوندې نړۍوالې پروژې په ټپه درېدلي دي.
په کابل کې د ترکیې شارژدافیر د دوشنبې په ورځ (د کب ۱۱مه) د طالبانو د چاپېریال ساتنې ملي ادارې له رييس مطیعالحق خالص سره په کتنه کې زیاته کړه: «اقلیمي بدلون یوه نړۍواله موضوع ده چې په رامنځته کېدو کې یې ډېر رول پرمختللي هېوادونه لري او هغوی باید خپل مسوولیتونه په سمه توګه ترسره کړي».
د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې د خبرپاڼې لهمخې، د دغې ادارې رييس په دې کتنه کې د افغانانو د ظرفیت لوړونې، نړۍوالو چاپېریالي پروژو کې د افغانستان د ونډې، له اقلیمي بدلون سره د سازښت او مبارزې، د ځنګلونو او او وحشي ژوو د ساتنې په برخو کې د همکاریو غوښتنه وکړه.
مطیعالحق خالص همداراز له ترکیې وغوښتل چې په نړۍوالو چاپېریالي کنفرانسونو او همداراز په سیمهییزو غونډو کې د افغان پلاوي ګډون لپاره زمینه برابره کړي او همداراز یې د یاد هېواد له شارژدافیر څخه غوښتنه وکړه: «په ترکیه کې د (COP-31) نړۍوال کنفرانس کې د افغانانو لپاره د ګډون زمینه مساعده کړي، څو وکولی شو خپلې چاپېریالي ستونزې تر نړۍوالو ورسوو او په دې برخه کې لازم اقدامات ترسره شي».
نوموړي همداراز څرګنده کړه، چاپېریالي مسایل باید سیاسي نهشي، ځکه ولسونه ترې زیانمن کیږي او په وینا یې، دا بشري موضوعات دي او باید له سياست څخه جلا شي.
د عوامي نشنل ګوند مشر اېمل ولي خان وايي، د ډیورند کرښې په اوږدو کې د روانو نښتو له امله د چترال «ارندو» او نورو سیمو ګڼې کورنۍ بېځایه کېدو ته اړې شوې دي. د نوموړي په وینا، دغه کورنۍ په ډېر بد حالت کې دي او پاکستان یې باید لاسنیوی وکړي.
د عوامي نشنل ګوند مشر اېمل ولي خان وايي، د چترال د اړندو او شاخوا کلیو ګڼې کورنۍ «دروش او لوېیر چترال» سیمو کې پناه اخیستې او په وینا یې، لا تر اوسه هېڅ ادارې یې لاسنیوی او پوښتنه نهده کړې.
هغه زیاتوي، یادې کورنۍ په دروش کې د یوه کالج په تالارونو کې ښځې او نارینه یو ځای اوسېدو ته شوي او په وینا یې: «دا نه یوازې غیر مناسبه ده، بلکې د انساني کرامت خلاف کار هم دی».
اېمل ولي خان وايي، دغې بېځایه شوې کورنۍ سمدستي خوړو، طبي مرستو او د اوسېدو لپاره مناسبونو ځایونو ته اړتیا لري او همداراز یې د پاکستان له حکومته غوښتي چې په دې سختو شرایطو کې باید د یادو بېځایه شویو کورنیو لاسنیوی وکړي.
د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د دوشنبې په ورځ د (کب ۱۱مه) ویلي، له امريکا سره یې خبرې اترې ځکه پیل کړې، څو نړۍ ته د ایران حقانیت ثابت شي او ایرانیان هم په دې پوه شي چې تهران جګړه نه غوښتله.
عراقچي زياته کړه، چې د ملي امنيت د شورا په غونډو کې د خبرو بڼه او پړاوونه په تفصيل سره ارزول شوي دي. د هغه په وينا: «موږ نړۍ ته وښوده چې د خبرو اترو پلويان يو، خو مقابل لوري غوښتل خپلې غوښتنې پر مونږ وتپي».
عراقچي د اسلامي جمهوريت لهخوا د سيمې پر هېوادونو د بېلګې په توګه پر کوېټ د بريدونو په اړه وويل: «کوېټي چارواکو ويلي وو چې د دوی له پوځي اډو څخه به د اسلامي جمهوريت پر ضد کار نه اخيستل کېږي، خو هغه درې جنګي الوتکې چې وويشتل شوې، د کوېټ په خاوره کې یې څه کول؟».
هغه وويل، چې د کوېټ حکومت بايد څرګنده کړي چې د امريکا جنګي الوتکې هلته د څه لپاره موجودې وې.
د اسلامي جمهوريت د بهرنيو چارو وزير ادعا وکړه، چې که څه هم د امريکا له اډو څخه د ايران د حکومت پر ضد کار وانخيستل شي، بيا هم دغه اډې د اسلامي جمهوريت د بريدونو «مشروع هدف» ګڼل کېږي.
عراقچي دا هم وويل: «دا چې امريکايي سرتېري هوټلونو ته تښتي، دا به د دې لامل نهشي چې هغوی له بريد څخه خوندي پاتې شي». د هغه په خبره، تهران دا جګړه «سيمهييزه جګړه» نه بولي، بلکې: «موږ دا د ځان او امريکا ترمنځ جګړه ګڼو، چې اغېزې يې سيمې ته غځېدلې دي».
عراقچي همداراز ادعا وکړه، چې امريکايان او اسرایيليان د ايران له ولس سره دوښمني لري او له همدې امله «ملکي مرکزونه او ښوونځي په نښه کوي».