محمد حنیف اتمر: د نثار محمد یوسفزي فداکاري د سیمه‌ییز یووالي او تاریخي پیوستون نښه ده

د پاکستان پوځ رسنیو څانګې (ای‌اېس‌پي‌ار) په خبرپاڼه کې ویلي چې د ټي‌ټي‌پي وسله‌والې ډلې یو مهم قوماندان جان میر مشهور په «تور ثابت» هم په وژل شویو کې دی. خبرپاڼې کې ویل شوي چې نوموړی د پاکستاني ځواکونو لخوا تر ټولو مطلوب کسانو په نوملړ کې شامل و چې د ګڼو بریدونو، د امنیتي عسکرو او ملکي وګړو په وژنو په کې یې لاس درلود. د پوځ په وینا، د نوموړي پر سر د حکومت له لوري انعام ټاکل شوی و.

د پوځ د معلوماتو له مخې، په عملیاتو کې د وسله‌والو څو پټنځایونه له‌منځه وړل شوي او د وسلو، مهماتو او د چاودېدونکو توکو لوی زېرمتون څخه یې چاودېدونکي توکي هم ترلاسه کړي دي. پاکستاني پوځ ادعا کړې چې همدارنګه، د سیمو د پاکولو پر مهال د ځمکې لاندې پېچلې تونلونه او بنکرونه هم موندل او ویجاړ کړل شول.

ای‌اېس‌پي‌ار زیاته کړې چې د سیمو تصفیوي عملیات روان دي تر څو پاتې وسله‌وال له پټو ځایونو لرې کړي. د پوځ په وینا، دا ترهګرۍ ضد عملیات د «عزمِ استحکام» تر چتر لاندې ترسره کېږي.
په خېبر پښتونخوا کې د پاکستاني ځواکونو له لوري له کلونو راهیسې د وسله‌والو پر ضد عملیات روان دي، او په شمالي وزیرستان او شاوخوا سیمو کې وخت ناوخت د نښتو او ریدونو راپورونه ورکول کېږي. چارواکي وایي چې د وسله‌والو شبکو ماتول او د پټنځایونو له منځه وړل د سیمې د ثبات لپاره مهم بلل کېږي.

علي میثم نظري د اروپایي پارلمان د مرستیالې او د غړو له دریځ څخه مننه کړې او ویلي یې دي چې د طالبانو د «ترهګریزې ډلې د عادي کولو» پر ضد د هغوی دریځ «اصولي او زړور» دی.

نظري په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې د اروپایي پارلمان وروستی پرېکړه‌لیک، چې پکې د طالبانو سیسټماټیک ظلم، ترهګري او د افغانانو په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو تعقیب غندل شوی، نړیوالې ټولنې ته یو «مهم او اخلاقي واضح پیغام» لېږي.

هغه زیاته کړې: «په داسې وخت کې چې ځینې لوري هڅه کوي د عملي تعامل تر نوم لاندې د یوه ترهګریز رژیم د مشروعیت لپاره زمینه برابره کړي، اروپایي پارلمان څرګنده کړه چې نړیوال ارزښتونه او بنسټیز بشري حقونه باید هېڅکله د سیاسي مصلحت قرباني نه شي.»

نظري ټینګار کړی چې له طالبانو سره هغه ډول تعامل چې له محدودو تخنیکي اړتیاوو پورته وي، کولی شي د ده په وینا د «بشري ضد جرمونو، جنسیتي اپارتاید او د افغانستان د مدني او ډیموکراټیکو بنسټونو د له منځه وړونکي ډلې» ته مشروعیت ورکړي.

هغه د اروپایي پارلمان له لوري د افغانستان د ډیموکراټیک اپوزیسیون او د افغان ولس د ملاتړ هرکلی هم کړی او ویلي یې دي چې افغانان باید د چوپتیا او بې‌پروايۍ له امله د افراطیت او استبداد په لاس کې یوازې پرېنښودل شي.

ملا برادر وویل چې طالبان له ازبکستان سره د اړیکو پراختیا ته ځانګړی ارزښت ورکوي.

هغه ټینګار وکړ چې طالبان له خپلو ګاونډیو هېوادونو سره تعامل او همکاري د ښه نیت پر بنسټ پراخوي.

د طالبانو د رییس‌الوزرا اقتصادي مرستیال همداراز وویل، د بلخ والي په مشرۍ یوه ځانګړې کمېټه جوړه شوې چې د افغانستان او ازبکستان ترمنځ په اړیکو کې احتمالي ستونزې وڅېړي او حل کړي، څو د لا ډېرو همکاریو او تعاملاتو زمینه برابره شي.

پانګه‌والو ته بلنه او د صادقانه خدمت ټینګار

ملا عبدالغني برادر له بهر مېشتو افغان سوداګرو او پانګه‌والو وغوښتل چې بېرته افغانستان ته راستانه شي.

هغه ټینګار وکړ چې باید بهر مېشتي سوداګر هېواد ته د ستنېدو لپاره وهڅول شي. د طالبانو اقتصادي مرستیال زیاته کړه: «موږ تضمین ورکوو چې پانګه‌وال کولای شي په هره برخه کې چې وغواړي، په ډاډه زړه پانګونه وکړي».

د مزارشریف ـ حیرتان د اوسپنې پټلۍ پنځمه برخه د طالبانو د رییس‌الوزرا د اقتصادي مرستیال، د عامه ګټو وزارت د چارواکو، د ازبکستان د دولتي استازو، سیمه‌ییزو مسئولانو او د بلخ ولایت د اوسېدونکو په حضور کې د ټولګټو وزارت له لوري پرانیستل شوه.

په بلخ ولایت کې د طالبانو د ټولګټو ریاست مسئولانو ویلي چې د دې پروژې لګښت د رېل پټلۍ، ودانیو، کرښو او زیربناوو په ګډون، د ازبکستان له هېواد سره په قرارداد کې ۶.۳ میلیونه ډالره ټاکل شوی دی. د دوی په وینا، د دې پروژې ټول لګښت د عامه ګټو وزارت له بودجې ورکول کېږي.

په هرات کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې غلو له مارکېټ ته تر ننوتلو وروسته د ساتونکي لاسونه وتړل، امنیتي کمرې یې ویجاړې کړې او د سهار تر پنځو بجو پورې په دغه سوداګریز مرکز کې پاتې شول.

د خواجه محمد تاکي مارکېټ د هرات ښار د «درب خوش» په سیمه کې موقعیت لري او د طالبانو د امنیه قوماندانۍ څخه شاوخوا یو کیلومتر واټن لري.

دغه سوداګریز مرکز په هرات کې د خوراکي توکو له سترو عمده‌فروشۍ مارکېټونو څخه ګڼل کېږي او د افغانستان د لوېدیځو ولایتونو ډېری خوراکي توکي هم له همدې مارکېټه برابرېږي.

لږ تر لږه درېیو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته تایید کړې چې وسله‌والو غلو د اته دوکانونو پیسې او نور مالونه غلا کړي دي.

د خواجه محمد تاکي مارکېټ یوه دوکاندار افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې غلو د دوکاندارانو د پیسو د ساتلو له ځایونو سره بشپړه بلدتیا لرله.

تر اوسه د غلا شویو پیسو دقیق مقدار نه دی څرګند شوی.

نوموړي زیاته کړه چې طالبانو دوکاندارانو ته ویلي له رسنیو سره خبرې ونه کړي او د پېښې اړوند هېڅ انځورونه او ویډیوګانې خپرې نه کړي.

په وروستیو میاشتو کې، په هرات کې یو شمېر سوداګریزو مرکزونو د خپل امنیت د ساتنې لپاره شخصي ساتونکي ګومارلي دي.

طالبانو تر اوسه د دې پېښې په اړه څه نه دي ویلي. په دې وروستیو کې په هرات کې وسله‌والې غلاوې، په ځانګړي ډول د موټرو او موبایل ټیلیفونونو غلا، په څرګند ډول زیاتې شوې دي.

اندېشه پر ایکس خوا رسنۍ کې لیکلي، شمس چې د راپورونو له مخې یې د انجینرۍ او کمپیوټرپوهنې په برخو کې زده کړې کړې وې، د بېکارۍ او فقر پر هله اعتراض وروسته د ځان‌وژنې هڅه او وروسته یې د کابل په استقلال روغتون کې ژوند له لاسه ورکړی دی.

هغه لیکلي: «دا پېښه یوازې یوه حادثه یا شخصي غمیزه نه ده، بلکې په افغانستان کې د یوه ژور ټولنیز بحران نښه ده چې طالبانو نیولی دی.»

اندېشه د دغه ځوان د مړینې پر وړاندې د ټولنې چوپتیا ته په اشارې ویلي چې دا سکوت د افغانستان د اوسني وضعیت تریخ انځور وړاندې کوي. د هغه په وینا: «هغه ټولنه چې روح یې ترې اخیستل شوی وي، ان د یوه لوستي ځوان د اعتراضي مړینې پر وړاندې هم د ګډ غبرګون توان نه لري.»

هغه د ۲۰۱۱ کال د «عربي پسرلي» له پیل سره د تونسي ځوان محمد ابوعزیزي د ځان‌سوځونې پېښې ته په اشارې ویلي چې په افغانستان کې اوسنی وضعیت له هغه وخت سره توپیر لري. د هغه په خبره، دا توپیر د خلکو د بې‌پروایۍ له امله نه، بلکې د «جوړښتي وېرې، سیستماتیکې ځپنې، د مدني بنسټونو د ړنګېدو، د نخبه‌ګانو د پراخې کډوالۍ او له ټولنیز ډګره د ښځو د حذف» پایله ده.

اندېشه د طالبانو په اړه ویلي چې، د دوامدارې وېرې فضا یې رامنځته کړې او زیاتوي: «طالبانو هر ډول راټولېدنه، اعتراض او ان ډله‌ییز ماتم هم په مرګوني ګواښ بدل کړی دی.»

هغه د سیمې له هېوادونو، نړیوالې ټولنې او نړیوالو بنسټونو غوښتي چې دې پېښې ته د خبرداري په سترګه وګوري او زیاته کړې یې ده چې فقر، بېکاري، ځپنه او ناهیلي داسې کچې ته رسېدلي چې ځینې لوستي ځوانان نور د ژوند دوام ته هېڅ لاره نه ویني.